چرا فساد؟
علي ظفرزاده*
معمولا موضوع جلسهها و دورهميهاي رجال شاغل و بازنشسته، نقل اخبار است و در انتها آهي و افسوسي كه فساد گسترده شده و براي مستندسازي مصداقي از آنچه در صداوسيما و رسانهها اعم از مجازي و غيرمجازي ذكر و درج شده است، بيان ميشود و طوري وانمود ميشود كه گویا در سيستم اجرائي كشور، هيچ پاكدست و پاكنفسي وجود ندارد و انگشت اشاره هم ديگري را نشانه ميرود.در جلسهاي، ميانسالي از جمع پرسيد اگر چنين است، اين كشور پهناور را با اين همه مشكلات ريز و درشت چه كسي اداره ميكند؟ نقش شما در اين وضعيت كجا ديده ميشود؛ مگر نه اينكه هركدام از شما رجالي بوديد يا هستيد و حال هرچه هست، محصول عملكرد همگان است در همه سطوح. فساد، كمكاري و بيكاري هست و نمیتوان آن را انکار کرد؛ اما دامنزدن و بزرگنمايي فساد، نااميدكردن مردم بهویژه جوانان بوده و نتيجه ترسيم چنين تصويري از مملكت در محافل خصوصي و عمومي، يأس، دلسردي و سرخوردن از آينده و فرداهاي بهتر است و همین دلیل باعث میشود اولویت جوانان تحصيلكرده خروج از كشور شده و مشاركتنکردن در پروژههاي اجتماعي و اقتصادي و سوءظن به همه از صدر تا ذيل.
در اين بين، فضاسازي صداوسيما نقش بسزايي در تماميتنمايي فساد دارد؛ بهخصوص آنكه دولت را نشانه رفته است و يكسويه بر طبل اخبار ريز و درشت درست و نادرست ميكوبد تا ثابت كند اين دولت است كه در بانكها و اداراتش فساد عمومي فراگير شده و قس عليهذا؛ اما مردم هم از اين پروپاگاندا، نتيجهگيري، تصور و برداشت خود را ميكنند كه اين همه فساد حتما با اغماض و اشتراك همه مسئولان است، وگرنه با اين همه دستگاههاي عريض و طويل بازرسي و نظارت اعم از دولتي و قضائي و اين همه دوربين، ذرهبين و... چگونه ميتوان اين همه زمين، ساختمان، ارز و ريال، دكل و درهم و دينار جابهجا كرد؟
برخي هم از هياهوي فساد، برداشت و تفسير سياسي، مقطعي و موردي ميكنند كه چرا موردي از فساد در حوزههاي ديگر به نمايش درنميآيد؟ اگر فساد اين قدر فراگير شده و نمونههاي آن را ميتوان در همهجا يافت، مگر ميشود در جاهایی باشد و در برخي جاها نباشد؟
بنابراین افكار عمومي نياز به اقناع دارد و بايد صادقانه و روراست با مردم مواجه شد و به مطالباتشان پاسخ بجا، شايسته، منطقي و عملكردي داد. چه اشكال دارد نهادهاي علمي مستقل به نظرسنجي بپردازند و مؤلفههاي مهم از قبيل فساد فراگير و زمينههاي بهوجودآمدن و تداوم آن را شناسايي و منشأ ساختاري و عوامل انساني مؤثر در انحرافها را مشخص کرده و برای اصلاح ساختارها اقدام همهجانبه و در همه اركان را همزمان آغاز كنند و برخورد با عوامل فساد را در دستور كار قواي سهگانه و نهادهاي حاكميتي قرار دهند. مبارزه با ناهنجاريهاي گسترده، آگاهي و حمايت اجتماعي را ميطلبد و هيچ نهادي بهتنهايي قادر به اصلاح و مرمت ناهنجاريهاي عمومي نيست؛ ضمن اينكه عموما معتقدند فساد مديريتي و ساختاري بهمراتب بيشتر از فساد فردي و گروهي است. سيستم ناكارآمد، فرسوده، گسترده، سنتي و داراي نشتي و نقايص امكان دخلوتصرف را بيشتر فراهم ميكند تا يك سيستم مدرن و مجهز به تكنولوژي روز و قوانين روزآمد. بنابراين تجربه سالهای دراز نشان داده است مديريت غيرعلمي، انحرافها را در سيستم پايدار كرده و گزينش كارمند، مدير و كارگزار به سبك سطحي و صرفا نظر به
ظواهر كفايت كارگزار شايسته نيست و سطح سواد، آموزش، تخصص، تعهد و توجه به عوامل رواني، شخصيتي، تربيتي و زيستي افراد نيز در عملكرد كارگزاران اداره كشور مؤثر است. بايد اذعان كرد كه نفس مبارزه براي اصلاح امور شایان تقدير، تحسين و تشويق است؛ اما شيوه و چگونگي برخورد با فساد و اصلاح سيستم اداره كشور، فارغ از خط و ربط و جناح و نهاد و دولت و غيردولت، بايد از سوی كارشناسان و خبرگان اقتصادي، اجتماعي، مديريتي و امنيتي و استادان علوم اجتماعي، با درنظرداشتن آثار و پيامدهاي هر نوع اقدام و جرح و تعديلي سنجيده شده و سپس به مرحله اجرا درآید تا در جامعه چنين استنباط نشود كه كشتي كشور در منجلاب فساد غرق است و اميدي به نجات نيست! كه اين خود مصداق ايجاد ناامني رواني و نااميدي اجتماعي است.
*دبيركل جمعيت توليدگرايان اي
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.