گزارش مؤسسه واشنگتن از ضعفهای سیستم یکپارچه دفاع هوایی رياض
شکاف در آسمان عربستان
عربستان بهتنهایی از تجهیزات کافی برای مقابله با حملات هوایی سود میبرد و تجهیزات نظامی که واشنگتن در اختیار این کشور قرار داده، برای اطمینان بیشتر و واکنش سریعتر است. ریاض حتی برای مقابله با اين حملات اقدام به ایجاد شبکه دفاع مشترک با متحدان خود در حاشیه خلیج فارس کرده است؛ پس چرا با وجود این تجهیزات و کمکهای قابل توجه، بهتازگی مهمترین تأسیسات نفتی عربستان بهسادگی هدف قرار گرفت. به گزارش مؤسسه واشنگتن، واقعیت این است که ناکامی عربستان در رهگیری حملات اخیر به تأسیسات نفتی آرامکو امر عجیبی نیست. گستره قرارگیری سیستم دفاعی عربستان بسیار پهناور است و سامانههای آن بهخوبی با هم هماهنگ نیستند و نمیتوانند در شرایط جنگی بهدرستی عمل کنند. این ضعف به معنی آن نیست که موشکهای کروز و پهپادها هر زمان بخواهند میتوانند عملیات موفقیتآمیزی در عربستان انجام دهند؛ اما این حملات، کمکهای عملی دفاعی از خارج از خاک عربستان را ضروریتر میکند تا از این طریق هزینهها براي همسايگانش افزایش یابد. سیستم دفاع هوایی عربستان یک سیستم یکپارچه پدافند هوایی را مانند آنچه عربستان سعودی در اختیار دارد، میتوان به بدن انسان تشبیه کرد. بخش نظارت هوایی این سیستم مانند چشم و گوش انسان عمل میکند. سیستم مدیریت نبرد سیستم مغزی و عصبی است که اطلاعات را تجزیه و تحلیل کرده و در نهایت با تصمیمگیری، وظایف هر بخش بدن را تعریف میکند. سیستمهای کنترل تسلیحات و رهگیری (موشکهای زمین به هوا، اسلحه و واحدهای جنگ الکترونیکی) هم در واقع عضلات و اندامهایی هستند که عملیات را انجام میدهند. هیچ سیستم یکپارچه پدافند هوایی قادر نخواهد بود عملیاتی تأثیرگذار و موفق داشته باشد، مگر اینکه تمام اجزا هماهنگ باشند و رسیدن به هماهنگی نیز مستلزم تمرینات منظم است. عربستان از دهه 70 میلادی سرمایهگذاری زیادی برای بهکارگیری و استقرار اینگونه سیستمهای دفاعی در کشور خود انجام داده است؛ اما این واقعیت انكارناپذیر را نباید فراموش کرد که حتی مجهزترین و بهروزترین سیستم دفاع یکپارچه هوایی نیز قادر نخواهد بود تمام حملات از سوی هر تهدیدی را خنثی کند، بهویژه آنکه رادارها و سیستمهای رهگیری عربستان فقط بخشهای استراتژیک این کشور را تحت پوشش خود دارند. اولویتبندی تهدیدها در کشوری به گستردگی عربستان با مناطق فراوان بیابانی و خالی از سکنه، وجود اهداف استراتژیک با فاصله بسیار زیاد و تهدیدهای همیشگی از سوی رقبای بالقوه منطقهای، امری حیاتی محسوب میشود. عربستان از نظر تاریخی همواره با چهار نوع تهدید در فضای هوایی خود روبهرو بوده و این تهدیدها باعث شده است رهبران این کشور سیستم یکپارچه پدافند هوایی را ایجاد کنند: حملات هوایی: در جریان جنگ ایران و عراق، ایران حملات هوایی و موشکی به عربستان ترتیب داد و این اقدام باعث شد توجه رهبران عربستان به مناطق شمال شرق کشور خود بیشتر جلب شود. در سال 1984 هواپیماهای رهگیر عربستان دو جنگنده را بر فراز منطقه «خط فهد» (منطقه هوایی رهگیریشده در شرق عربستان) منهدم کردند. شلیک موشکهای اسکاد از عراق: حکومت عراق در زمان صدام حسین و در جریان جنگ اول خلیج فارس در سال 1991، 41 موشک اسکاد را به سمت عربستان شلیک کرد و این موضوع باعث شد رهبران عربستان به فکر ایجاد سیستمی دفاعی بیفتند که قادر باشد با موشکهای بالستیک که قابلیت پرواز در ارتفاع بالا را دارند، مقابله کند. حمله حوثیها از یمن: وقوع جنگ یمن در سالهای اخیر باعث شده تمرکز بسیاری از سیستمهای دفاع هوایی عربستان متوجه جنوب و جنوب غرب این کشور شود. براساس آماری که عربستان منتشر کرده، حوثیها از مارس 2015 تا آگوست 2019، هزارو 204 پهپاد و همچنین هزارو 207 موشک دوربرد به خاک عربستان شلیک کردهاند. برخی از این حملات که با موشکهای بالستیک دوربرد انجام شده، به ریاض رسیدهاند. همچنين چهاردهم می 2019 ایستگاههای پمپاژ نفت عربستان از سوی دو پهپاد دوربرد که از عراق پرتاب شده بودند، هدف قرار گرفتند. تفاوت این تهدید با حملات قبلی این بود که این حمله از ارتفاع کم و به هدف جدیدی صورت گرفته بود. نقاط ضعف شناختهشده فهرست این تهدیدها، نقاط ضعف عربستان را نمایان میکند. حمله 14 سپتامبر به تأسیسات نفتی آرامکو زمانی انجام شد که تمرکز سیستم دفاع موشکی عربستان متوجه جای دیگری بود. در نتیجه حمله ترکیبی با استفاده از پهپادها و موشکهای کروز بهراحتی از شمال و نزدیکی مرز عراق و کویت انجام شد. این منطقه یکی از نقاط کور سیستم دفاع هوایی عربستان است. در زمان حمله، جهت سیستمهای دفاع موشکی عربستان که قابلیت پوشش 360 درجهای ندارند، بهسوی شرق این کشور بود؛ بنابراین چنین حملهای با استفاده از نقطه ضعف سیستم دفاع یکپارچه موشکی عربستان در شناسایی تجهیزات و تسلیحات نظامی در ارتفاع پایین و نیز محدودیتهای فیزیکی مانند انحنای کره زمین انجام شد.اين در حالي است كه كشورهاي منطقه مدتی طولانی است که بر سیستم دفاع هوایی عربستان نظارت میکنند و به نظر میرسد به تمام نقاط ضعف این سیستم آگاهی دارند. احتمال داده میشود که حمله 14 می هم با هدف آزمایش نقاط ضعف دفاع هوایی عربستان و امکان عبور از این سیستم انجام شده باشد.در این میان مشکل دیگر عربستان این است که نمیتواند بهدرستی به اطلاعات و احتمالاتی که در شبکههای اجتماعی و گزارشهای محلی درباره وقوع حمله منتشر میشود، واکنش نشان دهد. یک شبکه اطلاعاتی و امنیتی که بر سیستمهای دفاعی هوایی نظارت دارد، نباید صرفا به اطلاعات راداری و تکنولوژی مرتبط با آن اکتفا کند. صدام حسین در این زمینه میتواند نمونه خوبی باشد؛ او شبکهای از ناظران بصری و ایستگاههای صوتی ایجاد کرده بود تا صدای موشکهای کروز را که وارد خاک عراق میشوند، فوری اعلام کنند. سیستم دفاع یکپارچه هوایی عربستان در این مورد هنوز کاستیهای زیادی دارد و نمیتواند بهسرعت از اطلاعات موجود استفاده و خود را فورا برای مقابله با تهدید آماده کند. علاوه بر این با توجه به در جریان بودن جنگ یمن در جنوب عربستان، عمده توجه سیستمهای دفاع هوایی عربستان متوجه مناطق جنوب این کشور است و ناهماهنگیها در شمال عربستان میتواند باز هم مورد استفاده تهدیدهای خارجی قرار بگیرد.یک نقطه ضعف دیگر هم به قدیمیبودن برخی تجهیزات رهگیری و موشکی عربستان مربوط میشود؛ بنابراین حتی اگر وقوع حمله بهسرعت اطلاع داده میشد، متوقفکردن این حمله با اسلحههای ضدهوایی و قدیمی و موشکهای کوتاهبرد زمین به هوای شاهین که در اصل برای مقابله با جنگندهها و اهداف کوچکتر با ارتفاع پروازی کمتر مانند پهپاد و موشکهای کروز طراحی شده، دچار چالشهای فراوانی میشد. استفاده از این تجهیزات در مناطق مسکونی میتواند ریسک توقف حملات را بالا ببرد و کوچکترین اشتباهی میتواند به بروز فاجعه انسانی منجر شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.