العدیده؛ پایگاه سیار آمریکا در خاورمیانه
تاکتیک واشنگتن برای فرار از بحران
ساختمانی در کشور کوچک قطر به مدت 13 سال مرکز فرماندهی تمام عملیاتهای هوایی ایالات متحده و متحدانش در خاورمیانه بود؛ تمام جنگندهها، بمبافکنها، پهپادها و دیگر تجهیزات هوایی آمریکا که در منطقهای به گستره شمال شرق آفریقا تا خاورمیانه و جنوب آسیا تحت فرمان این مرکز در قطر بودند.
روز شنبه و زمانی که 300 هواپیمای آمریکایی بر فراز سوریه، افغانستان و خلیج فارس مشغول انجام عملیاتهای خود بودند، ساختمان مرکز عملیات هوایی و فضایی آمریکا در پایگاه هوایی العدیده قطر تخلیه شد. همزمان با تخلیه این مرکز، عملیات هوایی ایالات متحده و متحدانش در خاورمیانه از فاصلهای 11 هزار کیلومتری و از پایگاه هوایی «شاو» در کارولینای جنوبی کنترل و فرماندهی میشد. این جابهجایی فقط 24 ساعت به طول انجامید و یکشنبه دوباره پایگاه العدیده کنترل این عملیاتها را بر عهده گرفت. این تغییر تاکتیکی اقدامی بینظیر محسوب میشود و از زمان جنگ خلیج فارس در 1991 و ایجاد فرماندهی ایالات متحده در منطقه، سابقه نداشته که مرکز کنترل عملیات هوایی به خارج از منطقه منتقل شود. این اقدام به لطف تکنولوژی جدید در زمانی انجام شد که تنشها میان ایالات متحده و ایران افزایش یافته و ایران تنها چندصد کیلومتر با پایگاه هوایی العدیده فاصله دارد.
ژنرال «چنس سلتزمن»، یکی از فرماندهان این مرکز میگوید: «کنترل و فرماندهی عملیات هوایی در خاورمیانه به اندازهای حساس و حیاتی است که حتی یک اشتباه و نقصان را نمیتوان پذیرفت، بههمیندلیل در مواقع اضطراری و بحرانی باید توانایی انتقال این مرکز وجود داشته باشد. ما از مدتها قبل برای انجام چنین نقلوانتقالی برنامهریزی کرده بودیم؛ اما افزایش تهدیدها از سوی ایران باعث شد این اقدام را زودتر از زمان مقرر انجام دهیم. ایران یک پهپاد آمریکایی را در ماه ژوئن سرنگون کرد و در روزهای گذشته هم این ادعا مطرح شده که حمله به تأسیسات نفتی کلیدی عربستان با حمایت ایران و تسلیحات تأمینشده این کشور برای شبهنظامیان مورد حمایتش انجام شده است».
فردریک کولمن، فرمانده ارشد مرکز فرماندهی در پایگاه العدیده هم میگوید: «در ماههای اخیر به نظر میرسید با کمرنگشدن تهدید داعش و تمرکز بر مذاکره و برقراری صلح در افغانستان، در حال ورود به دورهای از آرامش و ثبات نسبی در خاورمیانه باشیم؛ اما دراینباره باید ایران را مستثنا کرد».
تحلیلگران نظامی معتقدند در صورت بروز درگیری نظامی میان ایالات متحده و ایران، این احتمال قوی وجود دارد که مرکز فرماندهی مشترک هوایی و فضایی در پایگاه العدیده از سوی ایران هدف قرار گیرد. نقطه ضعف سیستم دفاعی این پایگاه بهتازگی نمایان شده است. پایگاه العدیده هم مانند دیگر پایگاههای نظامی ایالات متحده در منطقه از سیستم دفاعی پاتریوت و یک سیستم دفاع موشکی دیگر بهره میبرد. این سیستم برای حفاظت در برابر هواپیماهای جنگی و موشکهای بالستیک ساخته شده که در ارتفاع بالا پرواز میکنند و موشکهای کروز و پهپادها که معمولا در ارتفاع کم پرواز میکنند، قادر به عبور از این سیستم دفاعی هستند. در حمله اخیر به تأسیسات نفتی عربستان که با موشکهای کروز و پهپاد انجام گرفت، نقطه ضعف این سیستم دفاعی نمایانتر شد.
سلتزمن میگوید تکیه کامل بر سیستم دفاع موشکی امری عاقلانه نیست، چراکه اینگونه سیستمها بهطورکامل قادر به دفع تمام حملات نیستند و بههمیندلیل قابلانتقالبودن مرکز فرماندهی میتواند گزینه عاقلانهتری باشد.
مقامهای آمریکایی میگویند درحالحاضر قصد دارند یک بار در ماه مرکز فرماندهی عملیات هوایی خود در خاورمیانه را منتقل کنند و همچنان پایگاه العدید مرکز اصلی این فرماندهی خواهد بود. یکی از برنامههای فرماندهان نظامی آمریکا در آینده نزدیک این است حداقل هشت ساعت از یک بازه زمانی 24ساعته، فرماندهی را به پایگاهی غیر از العدیده منتقل کنند. بههمیندلیل این پایگاه هوایی در قطر هنوز هم مهمترین پایگاه هوایی ایالات متحده و متحدانش در خاورمیانه محسوب میشود و برنامهای برای تعطیلی دائم این پایگاه وجود ندارد. یکی دیگر از انگیزههای آمریکا برای قابلانتقالبودن این مرکز فرماندهی، جلوگیری از امکان ردیابی فعالیتهای پایگاه و هواپیماهای تحت فرماندهی آن از سوی ایران است. با وجود اینکه نمیتوان تمام اقدامات این مرکز را از راه دور انجام داد، هدفگذاری پنتاگون این است که در آینده حدود 800 عملیات این مرکز را از پایگاه العدید خارج کند و از داخل خاک آمریکا انجام دهد.
برنامه پنتاگون باعث نگرانی متحدان عرب ایالات متحده میشود که سرمایهگذاریهای گستردهای برای استفاده از تجهیزات نظامی آمریکا انجام دادهاند. در این میان قطر در سالهای اخیر حدود 1.8 میلیارد دلار برای تجهیز و نوسازی پایگاه العدیده و تبدیل آن به بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در منطقه صرف کرده تا العدیده علاوه بر فرماندهی عملیات هوایی منطقه، قابلیت اسکان حدود 10 هزار نظامی آمریکایی را هم داشته باشد.
با وجود مخالفتهایی که بهزودی از سوی متحدان منطقهای واشنگتن مطرح خواهد شد، تکنولوژی جدید و تهدیدهای فزاینده دو عامل برگشتناپذیر هستند که این تصمیم را برای ایالات متحده و متحدانش توجیهپذیر میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.