هنرپيشههاي بيبديل
آناهيتا عباسنژاد: بازدید از مقبره کیم ایل سونگ تشریفات خاصی دارد. همهمان بنا به خواسته راهنما لباس رسمی پوشیدهایم و وسایل فلزی همراهمان، دوربین فیلمبرداری و حتی گوشیهای موبایلمان را به جامهداری مقبره تحویل دادهایم. مقبره کیم ایل سونگ، موزهای است حاوی تقدیرنامهها و هدایایی که احزاب و سران کشورهای مختلف به او تقدیم کردهاند. در بدو ورود از روی یک ریل رد میشویم که با برسی متحرک کف کفشهایمان را میسابد! پس از چند قدم از محفظهای شیشهای عبور میکنیم که بادی نسبتا شدید در آن میوزد. راهنما توضیح میدهد که این باد برای غبارروبی از ماست. برای جسد مومیاییشده کیم ایل سونگ احترامی ويژه قائلاند! این موزه نمونه بارزی است از کیش شخصیت. در موزه فقط ما گردشگران خارجی نبوديم. سفر به پیونگیانگ و بازدید از مقبره بنیانگذار کره کمونیست پاداش خدمات برجسته کارگران و کارمندان نمونه از اقصا نقاط کشور است. رفتار راهنماها در موزه موقر و متین است و دیگر از داستانگویی خبری نیست. ما نیز به تبعیت از آنان در سکوت به بازدید مشغولیم. دست چپم را به دور مچ دست راست قلاب کرده و به تماشای لوحههای تقدیر از کیم ایل سونگ مشغولم؛ عادتی مألوف که تصور نمیکردم روزی دردسرساز شود. بار اول راهنما به من نزدیک شده و دوستانه تذکر میدهد که این حرکت نشانه بیاحترامی است و مادام که در موزه هستیم بهتر است دستانم را در دو طرف بدنم نگه دارم. من که هیجانزده مشغول شمردن هدایای تقدیمی از طرف دولت و احزاب فرانسوی و مقایسهشان با لوحههای تقدیر آلمانشرقی هستم، دائم نظامنامه اخلاقی مقبره را فراموش میکنم. بار سوم، راهنما شکیبایی خود را از دست داده و با لحنی عتابآمیز سخن ميگويد.در قسمت خاورمیانه به جستوجوی هدیهای از طرف احزاب و مقامات ایرانی برمیآیم. به نظر میرسد که ایران نه پیش و نه پس از انقلاب چیزی به کیم ایل سونگ پیشکش نکرده است. چشمم به لوح تقدیر حسنی مبارک میافتد که مزین است به مهرهای خاتم. آشتیجویانه لوح را به راهنما نشان داده و برایش عبارت «رفیق کبیر» را که حسنی مبارک با خط خودش نوشته ترجمه میکنم. چشمانش از خوشحالی برق میزند؛ هروقت از کیم ایل سونگ صحبت میکند، چشمانش برق میزند و لبخندی به پهنای صورت بر لبش مینشیند. بااینهمه من در گفتار و رفتارش صداقتی ساختگی میبینم. نیاز به نان و چهبسا نیاز به حفظ جان از او و سایرین هنرپیشههایی بیبدیل ساخته است.در گروههای چهارنفره وارد اتاقی میشویم که جسد مومیاییشده کیم ایل سونگ در وسط آن جای دارد. در مقبره باید سهبار از سه زاویه متفاوت به کیم ایل سونگ تعظیم کنیم. گروه اول همگام با راهنما به مومیایی تعظیم میکند. من که در گروه دوم قرار دارم، افراد گروه اول را زیر نظر میگیرم. نیکولاس، همسفر اسپانياييمان، در تمام مدت بازدید عصبانی به نظر میرسد و بیش از 10 درجه خم نمیشود. برعکس، تعظیم آلکس از راهنما هم طولانیتر است. او تا زمین خم میشود و البته جای تعجب نیست. آلکس عضو فعال حزب کمونیست سوئد است. پس از اتمام بازدید به رستورانی میرویم که سوپ گوشت سگ سرو میکند. خوردن گوشت سگ 10 يورويي اجباري نيست. بوی رستوران غیرقابلتحمل است. از غفلت راهنماها استفاده کرده، به خیابان ميروم. در اتوبوس حتیالامکان سعی میکنم کنار راهنماها نشسته و جواب سؤالات بیپایانم را در گفتههای ضدونقیضشان بیابم. گاه موقع صرف غذا هم از سایر مسافران فاصله گرفته و سر میزی مینشینم که دو راهنما، فیلمبردار و راننده نشستهاند. به همان میزان که من کنجکاو شناخت کره شمالی هستم، آنها نیز کنجکاو شناختن دنیای خارجاند. آن روز با تعجب میشنوم که در سفارت ایران مسجدی ساخته شده و دیپلماتهای مسلمان سایر کشورها نیز مختارند که برای عبادت به آنجا بروند. گلدستههای مسجد از خیابان ديده ميشوند. مراسم سال نو ۲۰۱۹ را در کشتی تفریحی مجللی جشن میگیریم. بهجز ما گردشگران خارجی، مردم بومی هم در کشتی به جشن و پایکوبی مشغولاند. به سختی باورمان میشود که شاهد چنین مراسمی در کره شمالی هستیم. همقطارانم با موبایل و با دوربینهای بزرگ تخصصی این لحظات سوررئال را ثبت میکنند، اما کرهایها اجازه فیلمبرداری ندارند. شب آخر راهنما از من میخواهد تا در مقابل دوربین راجع به مشاهداتم صحبت کنم. این مصاحبه در وبسایت رسمی و دولتی گردشگری کره شمالی منتشر خواهد شد. ترس و تردید در دلم رخنه میکند. نکند این ماجرا در بازگشت به کانادا برایم دردسر شود؟ از راهنما میخواهم تا شخص علاقهمندتري را از میان همقطارانمان انتخاب کند، اما او نپذیرفته و پافشاری میکند. مصاحبه من اولین مصاحبه منتشرشده در قسمت نظرات گردشگران خارجی در این وبسایت خواهد بود. در فرصت کوتاهی که تا مصاحبه باقی مانده، سعی میکنم نظراتم را روی تکهای کاغذ بنویسم و از بر کنم، اما در برابر دوربین همه را از خاطر میبرم. بیننده احتمالی مصاحبه لابد متوجه خواهد شد که بازدید از اردوگاههای کار اجباری یا تبعیدگاههای احتمالی کره شمالی در برنامه تور جایی ندارد؛ آنها بیگمان بهترینهای کره شمالی را برای بازدید برگزیده بودند: مجللترین ایستگاههای مترو، مدرنترین خیابانها، باشکوهترین میهمانیها و زبدهترین نوازندهها. شب آخر راهنما در لابی هتل پاسپورتهایمان را به دستمان میدهد. با همقطارانم گفتوگو ميكنم. چندساعت دیگر این سرزمین پررمزوراز را ترک خواهیم کرد، درحالیکه دهها سؤال بیجواب در ذهنمان باقی مانده!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.