|

سلوک «رضا»

سعيد احمدي پويا

پيرمرد زائر بيمار شده و ديگر امکان ادامه مسير را ندارد. بستگان و ساير زائران، پيرمرد را در بيابان رها مي‌کنند تا بميرد. پيرمرد، تک و تنها، در بيابان، به انتظار فرشته مرگ مي‌نشيند اما پيرمرد به هر سو که نگاه مي‌کند، خودش را مي‌بيند. اين آغاز داستاني است که شخصيت اول فيلم «رضا» در حال نگارش آن است. رضا نويسنده‌اي است که داستان خودش هم مانند شخصيت پيرمرد داستانش است؛ همسرش پس از 9 سال زندگي مشترک، تصميم به جدايي گرفته و او را رها مي‌کند؛ مانند رها کردن پيرمرد در بيابان. رضا، تنهايي و رهاشد گي خود را در قالب قصه پيرمرد بيان مي‌کند. فيلم «رضا»، روايت رهاشدگي است. رضا آشفته است و اين آشفتگي در همان سکانس ابتدايي فيلم ترسيم مي‌شود؛ بيدار مي‌شود، براي خروج از خانه لباس عوض مي‌کند، بر روي تخت مي‌نشيند، لباس را درمي‌آورد و در خانه مي‌ماند. اين مختصات شخصيتي است که در خلأ غوطه ور است. اين داستان روز اول رضا پس از جدايي است؛ مانند پيرمرد قصه رضا که روز اول رهاشدن، نمرد. بر پيرمرد، هفت روز مي‌گذرد و خود رضا هم در اين هفت روز، سفري اوديسه وار را آغاز مي‌کند. پيرمرد زنان زيبا را مي‌بيند که در دشت قدم مي‌زنند. رضا هم در اطرافش زنان ديگري را مي‌بيند. رضا به دنبال دستاويزي است که از اين رهاشدگي خلاصي يابد و براي زخم‌هاي عاطفي‌اش مرهم پيدا کند. پرسه‌زني‌هاي شبانه، تمهيد کارگردان براي ترسيم حال دروني شخصيت «رضا» است. رضا معمار است. کارش بازسازي بناهاي قديمي است. در اين پرسه زني شبانه، در کنار بافت قديمي و معماري تاريخي شهر، زنان ديگر را مي‌بيند. انگار بافت شهر با درون رضا آميخته است و رضا اين بار بايد بناي عاطفي دروني خود را بازسازي کند؛ پس در هر معاشرتي به دنبال عشق مي‌گردد؛ در کافي‌شاپ گريه دختر کافه‌دار را مي‌بيند، در همدردي با او عاشق مي‌شود و «ويولت» را براي ناهار به خانه‌اش دعوت مي‌کند. اما فاطي، همسر سابقش، به ناگهان، به خانه مي‌آيد و دعوت کنسل مي‌شود. پرداخت شخصيت فاطي يکي از نقاطي است که به دليل شيفتگي کارگردان به رضا، فراموش شده است. فاطي پس از 9 سال زندگي مشترک تصميم گرفته که رضا را ترک کند. هيج دليلي بيان نمي‌شود و انگار نياز به تاريخچه‌اي از اين رابطه نيست. حداقل بايد رابطه اين زوج به گونه‌اي پرداخت شود که خاتمه رابطه و مراجعت‌هاي مکرر فاطي پس از خاتمه رابطه، توجيه شود. پرداخت شخصيت فاطي، نقطه‌اي است که فيلم رضا را دچار لکنت در بيان روايتش مي‌کند. رفت‌وآمدهاي مکرر شخصيت فاطي به خانه رضا، از دو بعد قابل تحليل است. نخست حس تعلق دروني فاطي است که کارگردان ترجيح داده با يک نوشته عاشقانه بر روي آينه آن را بيان کند که البته توجيه باقي ماندن رگه‌هاي علاقه دروني در فاطي نیست. نکته دوم، به عنوان ابزار پيش‌برنده روايت، در خدمت کارگردان براي ايجاد نقطه خاتمه در خرده‌روايت‌هاي عاشقانه است. با هر رجوع فاطي، رضا پريشان و انگار دچار عذاب وجدان مي‌شود و به ويولت مي‌گويد: «فاطي برگشته. اما نمي‌دونم برگشته يا نه! من نمي‌تونم جلوش را بگيرم. يک جايي از زندگي من قرار گرفته که نمي‌تونم بهش نه بگم!». اين ابزار، براي شخصيتي که در هر معاشرتي به دنبال رابطه جديد است، توجيه مناسبي پيدا نمي‌کند. بر خلاف درون پر از آشوب شخصيت اصلي روايت، سيماي رضا سرشار از آرامش است. انگار با جهان پيرامونش به صلح رسيده است؛ حتي در اين وضعيت رهاشدگي، در خلال دعا بيان مي‌کند که راضيم به رضايت. حتي در سکانسي که ويولت سيلي از سر خشم بر سر او مي زند، او فقط با آرامش به فرياد او گوش مي‌دهد. در روز سوم پيرمرد قصه، هر صدايي که خواست شنيد. مانند رضا که صداي تمام زنان پيرامونش را شنيد و در تمامي لحظات زنان زندگي‌اش، حضوري پررنگ دارد و راضي به رضاي عزيزانش است. خاطرات دخترعمه‌اش، گريه دختر کافه‌دار و روايت هم‌دانشگاهي سابق را مي‌شنود، به خواسته فاطي براي چگونگي جدايي و حتي بعد از جدايي، به شرکت در مهماني برادر فاطي، گوش مي‌دهد. شنيدني که سرشار از حضور است و حضوري که سرشار از آرامش و زندگي است؛ اين چنين سلوک رضا تعريف مي‌شود. قصه پيرمرد، روايت اساطيري اين سلوک، در هفت روز بيان مي‌شود. هفت روز نشانه سمبليکي از آغاز حيات و رستگاري بشر است. پس از پايان هفت روز،پيرمرد نجات مي‌يابد، ازدواج مي‌کند و در صدسالگي صاحب فرزند مي‌شود؛ انگار معجزه‌اي رخ داده . اما پايان روايت خود رضا کمي متفاوت است. فاطي به خانه رضا برمي‌گردد. اما رضا ديگر رضاي سابق نيست. عاشق فاطي است؛ واقعا ديگر نمي‌داند از عشق چه چيزي باقي‌مانده است. براي همين در حضور فاطي، باز با آشفتگي بر لبه تخت مي‌نشيند و به روايت خود فکر مي‌کند. روايت يک رهاشدگي که مانند قصه پيرمرد معجزه‌اي در آن رخ نمي‌دهد اما قطعا در دلش خواهد گفت راضيم به رضايت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.