چه کنیم تا از مهر جا نمانند؟
پیمان حقیقتطلب
بازماندگی کودکان از تحصیل یکی از مسائل بغرنج اجتماعی است. مسئلهای که باعث میشود تا کودک به چرخهی مخرب فقر وارد شود و هرچه که از زندگیاش میگذرد، شرایط زندگیاش بد و بدتر میشود. تحصیل کودکان مهاجر در ایران نیز مسئلهای به قدمت حضور مهاجران در ایران است. بسیاری از عوامل بازماندگی کودکان از تحصیل در مورد بازماندگی کودکان مهاجر با شدت بیشتری صدق میکند. خوشبختانه در سالیان اخیر با فرمان رهبری مبنیبر لزوم تحصیل کودکان مهاجر (چه با مدرک و چه بیمدرک) بسیاری از عوامل بازماندگی تحصیل کودکان مهاجر در ایران از بین رفتهاند. چندین سال است که طرح ثبتنام کودکان مهاجر در مدارس ایران اجرا میشود. هرساله آموزشوپرورش بخشنامه ثبتنام کودکان مهاجر را با همکاری وزارت کشور تهیه و به مدارس تمام کشور ابلاغ میکند. اجرای این طرح در سالهای اخیر چالشهای بسیاری را داشته است. بهگونهای که در سال گذشته عضو بخش بینالملل دفتر نهاد رهبری در جلسهای درباره مصوبات درباره ثبتنام دانشآموزان افغانستانی گفت ممکن است این چالشها کلیت این طرح را با مشکل روبهرو کنند. حدادپور در آن نشست گفته بود: تمام تلاشمان حفاظت از این روندی است که شکل گرفته تا به سلامت جلو برود. البته در اجرای این طرح اتفاقات و سوءاستفادههایی رخ داده که خدای ناکرده میتواند مشکلات جدی برای استمرار طرحهای اینچنینی ایجاد کند و بیش از همه مهاجرینی که سابقه سکونت بلندمدت در ایران را دارند متضرر میشوند که از آن جمله میتوان به این موارد اشاره کرد: مورد اول: برابر اطلاعات دریافت شده از دفاتر کفالت و آموزشوپرورش، مشخص شده که تعداد قابلتوجهی از فرزندانی که برای آنها مجوز حمایت تحصیلی صادر شده، برای ثبتنام به مدارس مراجعه نکردهاند و فرزندان به کار گمارده میشوند و صرفا والدین از امتیاز اقامتی این طرح استفاده میکنند. مورد دوم: برابر اعلام مراجع مربوطه در ایام ثبتنام تحصیلی، آمار ورود اتباع غیرمجاز از راههای غیرقانونی به کشور چندین برابر افزایش پیدا میکند تا از سهولت ایجادشده برای ثبتنام دانشآموزان غیرمجاز و دریافت امتیاز اقامتی سوءاستفاده شود که با عنایت به شرایط خاص امنیتی و اقتصادی کشور، قطعا مخاطراتی بههمراه خواهد داشت.مورد سوم: از آنجایی که در دفاتر کفالت صرفا با خوداظهاری مراجعین اطلاعات هویتی دانشآموز و یکی از والدین ثبت میشود، این شائبه که افراد مختلف بهصورت غیرواقعی خود را والدین یک دانشآموز معرفی و بهواسطه آن اقامت دریافت کنند، قوت یافته است؛ بهطوریکه یک کودک با مراجعه چندباره به دفاتر کفالت مختلف؛ هربار با هویت جدید و والدین جدید ثبتنام کرده است.مورد چهارم: افرادی که با گذرنامه رسمی و اخذ ویزای مشخص صرفا برای زمان محدودی اجازه ورود و تردد در کشور را پیدا میکنند، پس از آن با مراجعه به دفاتر کفالت انتظار ثبتنام در مدارس را دارند که این خلاف قوانین کنسولی و مختلکننده روند رفتوآمد رسمی بین دو کشور است. اما با مقایسهی بخشنامههای سالهای گذشتهی آموزشوپرورش برای ثبتنام کودکان مهاجر در مدارس میبینیم که روندها هرساله رو به بهبود بودهاند. آخرین بخشنامه برای ثبتنام کودکان اتباع خارجی در خرداد ۱۳۹۸ به مدارس کل کشور ابلاغ شد؛ بخشنامهای که در آن همه مدارک قابل قبول ذکر شده بود و برای حالتهای مختلف ثبتنام چارهاندیشیهای لازم شده بود. جلوی بسیاری از سوءاستفادهها نیز گرفته شده بود. از جملات درخشان این بخشنامه جمله پایانی آن بود: «جداسازی دانشآموزان اتباع خارجی از دانشآموزان ایرانی ممنوع است».با نگاهی دوباره به عوامل بازماندگی کودکان از تحصیل میبینیم که با مجموعه اقدامات سالیان گذشته و همکاریهای وزارتخانههای آموزشوپرورش و کشور موانع بوروکراتیک تحصیل کودکان برداشته شده است. عواملی چون نداشتن شناسنامه و اوراق هویتی و فقر اقتصادی و ناتوانی در پرداخت هزینه تحصیل دیگر جزء عوامل اصلی بازماندگی از تحصیل کودکان مهاجر نیستند. بلکه سهم عوامل فرهنگی و اجتماعی بالاتر رفته است. چندی پیش نشستی توسط انجمن دیاران برگزار شد و در آن به تحصیل کودکان مهاجر در ایران پرداخته شد. افراد صاحبنظر در بحث تحصیل کودکان مهاجر و چند نفر از مهاجران به بیان تجربیات خود پرداختند. یکی از مباحث بسیار جدی در این نشست موانع فرهنگی برای تحصیل کودکان مهاجر در ایران بود. نادر موسوی، مدیر مدرسه فرهنگ در این نشست به ذکر یکی از موانع فرهنگی و راهکار او برای مقابله با آن پرداخته بود: در بسیاری از خانوادههای مهاجر پسرها از دخترها ارج و قرب بیشتری دارند. به گونهای که دخترها را بچههای خود نمیدانند. نادر موسوی برای ممانعت از چنین محرومیتی یک راهکار ساده اندیشیده بود. او به هنگام ثبتنام کودکان پسر حتما از خانواده مشخصات تمام اعضای خانواده مهاجر را طلب میکرد. تا زمانی که فرد مشخصات تمام اعضای خانواده را ارائه نمیکرد او از ثبتنام خودداری میکرد. در موارد بسیاری با گرفتن مشخصات تمام اعضای خانواده مشاهده میکرد که آن خانواده دخترانی در سن تحصیل نیز دارند. در مورد آنان پرسوجو میکرد و در صورتی که آن دختر محروم از تحصیل شده بود، حتما کاری میکرد که خانواده دختر را هم در مدرسهای ثبتنام کنند.به نظر میرسد با تحولات سالیان گذشته نقش عوامل فرهنگی در بازماندگی تحصیل از کودکان بسیار پررنگتر شده است. عواملی که برای مقابله با آن به راهکارهایی ساده اما هوشمندانه همچون راهحل آقای نادر موسوی و یک همکاری جمعی بزرگ نیاز است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.