انسان به کجا ميرود؟
عبدالرضا ناصرمقدسي. متخصص مغز و اعصاب
فيلم «لوسي» محصول سال 2014 به کارگرداني لوک بسون و با بازي اسکارلت جوهانسون و مورگان فريمن است. وقتي نام لوک بسون مطرح باشد، بايد انتظار داشته باشيم که صحنههاي اکشن بخش مهمي از فيلم را شامل شود؛ چيزي که در مورد فيلم «لوسي» نيز درست است. اما همين تکيه بيش از حد بر اکشن، گاه شکلي مصنوعي نيز به آثار او ميدهد، چنانکه در فيلم جديد او «آنا» محصول 2019 مشاهده ميکنيم. به گمان من همين موضوع سبب شده که فيلم «لوسي» نيز در نهايت در ارائه مفاهيمي که در خود نهفته دارد، ناتوان باشد. «لوسي» نام بسيار بجايي است. لوسي نام يکي از نمونههاي بسيار معروف سرده هومو و از گونه Australopithecus afarensis است که در اتيوپي کشف شد. لوسي ميتواند از اجداد يا بستگان اجداد ما در درخت تکامل باشد. از اين رو چنانکه گفتيم نام لوسي که نام شخصيت اصلي فيلم و کسي است که بهغايت تکامل يافته و تبديل به موجودي وراي ذهن و ماده ميشود نامي کاملا بجاست. در واقع نام لوسي نشان ميدهد که قهرمان فيلم نه يک پايان براي گونه انسان، بلکه سرآغازي نوين براي تکامل اوست. حال ببينيم اين تکامل و تغيير چه بوده که اين نام را باارزش کرده است. لوسي يک دختر ساده است که عمر خود را در شهر تايپه با خوشگذراني و تحصيل ميگذراند. او ناخواسته وارد يک داستان مهيج و ترسناک ميشود. با اغواي يک دوست تازه و اجبار او مجبور ميشود کيفي با محتواي نامعلوم را به داخل هتلي ببرد. البته شِماي فيلم کاملا اين حس را به مخاطب القا ميکند که موضوع بايد حمل مواد مخدر باشد که اتفاقا نيز همينطور است. لوسي وارد هتل ميشود با اين اميد که کيف را تحويل داده و بازگردد. اما بازگشتي در کار نيست. او گرفتار يک باند مخوف مواد مخدر شده است. مادهاي که در داخل کيف است 4-CPH نام دارد. اين ماده که در رشد جنين بسيار مؤثر است اکنون بهصورت مصنوعي ساخته شده و حالا براي اولين بار ميخواهند با صدور به اروپا آن را در مقياسي گسترده بهعنوان مادهاي محرک به فروش برسانند. از اين رو ماده را زير پوست تعدادي از افراد از جمله لوسي جاگذاري ميکنند تا وسيلهاي براي حمل اين ماده شوند. اما در يک حادثه پيشبينينشده لوسي تحت آزار يکي از افراد اين باند قرار گرفته و ضربات او به شکم لوسي سبب ميشود اين ماده در حجمي گسترده در داخل بدن او آزاد شود. داستان تکامل لوسي نيز از اينجا شروع ميشود. ماده در بدن او آزاد ميشود. فيلم با يک فانتزي جالب، آزادشدن 4-CPH را در ميان سلولهاي بدن بهخوبي نشان ميدهد. ما داخل بدن لوسي را ميبينيم و ميتوانيم کنش بين اين ماده و سلولهاي او را مشاهده کنيم. لوسي پس از اين برخورد شوکآور بيهوش ميشود و وقتي به هوش ميآيد متوجه ميشود که بسيار تغيير کرده و نيروي زياد و شگفتي را کسب کرده است. او توسط همين نيرو از زندان ميگريزد. وقتي در شهر به سوي يک بيمارستان ميرود قدرتش نيز افزايش مييابد. انگار همه آنچيزي که بهنوعي مانع ارتباط مستقيم با جهان محسوب ميشوند، مانند حواس مختلفي چون بينايي، شنوايي و لامسه، کنار رفتهاند و او ميتواند همه چيز را در داخل و بيرون خود حس کند. دانش او از محيط و درون خود و تمام نشانههاي انساني افزايش يافته و او کنترل شديدي روي خود پيدا ميکند. وقتي به بيمارستان ميرود و وارد اتاق عمل ميشود با نگاه به امآرآي بيمار روي تخت، متوجه ميشود که بيمار زنده نميماند. اينجا نيز يکي از صحنههاي قابلتوجه فيلم است. او به امآرآي نگاه ميکند، ولي به عمق مغز بيمار فروميرود. متوجه ميشود که ساير مناطق مغزي او نيز درگير بوده و بيمار زنده نميماند. بنابراين او را ميکشد و خودش روي تخت ميخوابد و از پزشک ميخواهد باقيمانده ماده محرک را از زير شکم او بيرون بياورد. او سپس با جستوجو در فضاي مجازي با کارهاي پروفسور نورمن و نظريات او در مورد استفاده انسان از تواناييهاي مغزياش آشنا ميشود. پروفسور نورمن اعتقاد دارد که نوع انسان در بهترين حالت از 10 درصد مغز خود استفاده ميکند، اما اگر اين ميزان افزايش يابد انسان ميتواند بر خود، ذهن، ماده و بر جهان تسلط پيدا کند. حالا لوسي خود را نمونه عيني اين نظريات ميبيند. پس با پروفسور نورمن تماس گرفته و از تايپه به سوي او حرکت ميکند. او همچنين اطلاعات ساير افرادي که اين دارو را حمل ميکنند به پليس ايتاليا ميدهد تا آنها را دستگير کنند. از سوي ديگر باند مافيا که به دنبال او هستند صحنههاي اکشني را در فيلم بهوجود ميآورند که عملا فيلم را از ارائه مفهوم اصلي خود بازميدارد. لوسي سرآخر به پروفسور نورمن و همکارانش ميرسد. در اينجاست که اطلاعاتي از خودش ميدهد. اينکه چگونه ظرفيت ذهني او در حال افزايش است و قدم به قدم بر ظرفيت استفاده از مغزش افزوده ميشود. هرچه پيشتر ميرود محدوديتهاي انساني او بيشتر از بين ميرود. او آنچه هويت انساني را تشکيل ميدهد، از دست داده و به اين گونه نه درد احساس ميکند، نه ترس و نه خواستهاي دارد. او بهواسطه باقيمانده مادهاي که از قاچاقچيان بهدست آمده تکامل خود را کامل ميکند. لوسي همزمان با اين تکامل همه چيز انسان را دربر ميگيرد. در تاريخ عقب ميرود تا آنجا که در تصويري برگرفته از تابلوي مشهور ميکل آنژ (آفرينش آدم) با همان لوسي سه ميليون سال قبل در اتيوپي ديدار ميکند. بعد ذهن و وجود او کهکشانها و تمام کيهان را پيموده و در آخر هيچ ميشود؛ «هيچ»ي که همه چيز است و بهقول پيامي که روي يک گوشي تلفن ميفرستد در پاسخ به اين سؤال که «لوسي کجاست؟» بيان ميکند که «من همه جا هستم». فيلم نيز در همين جا به پايان ميرسد. فيلم نکات مثبت بسياري دارد و در گيشه نيز فيلم موفقي بوده است. اما تأکيد بيش از اندازه بر حفظ گيشه به نظر ميرسد فيلم را از بيان پيام خود بازداشته و با يکجور افسانهپردازي در نهايت سر هم شده است. بهطوري که بخش اعظم فيلم از اين تحليل تکاملي دور و جدا باقي ميماند. با اين همه فيلم با سکانسهاي درخشاني که چگونگي فعل و انفعالات دروني بدن را نشان ميدهد فيلمي باارزش بوده و ميتواند مبنايي براي ساخت
فيلمهاي بهتر در آينده باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.