|

جنگ جغرافیا نمی‌شناسد

کمال هاشمی . کارگردان

اسفند 74، هنوز کارگاه تئاتر مهر به راه بود. به‌همراه یکی از بچه‌های کارگاه، به خوابگاه جنگ‌زده‌های شیراز رفتیم. او خودش اهل آبادان بود و یک مهاجر جنگ. او با اینکه در کارگاه تئاتر مهر حضور داشت، ولی دغدغه‌اش فیلم‌سازی بود. برای همین همیشه یک دوربین همراهش بود و چه خوب که بود. چون هر آنچه از آن کارگاه ثبت شده، از قاب دوربین او گذشته است. بقیه‌اش در ذهنمان نقش بسته است. چند روز بیشتر به عید نمانده بود. کارگاه تعطیل شده بود و ما آزادتر. اولین تصویری که در ذهنم مانده، تصویر جعفر است که با گاری سمبوسه‌اش به سمت خوابگاه می‌آمد. جعفر اعتیاد داشت و استایلی شبیه بهروز وثوقی گوزن‌ها داشت. برای همین به او می‌گفتند سید. جعفر شد راهنمای ما. وارد خوابگاه شدیم. او ما را به خانواده‌ها معرفی می‌کرد. هر خانواده با هر تعداد آدم، در یک اتاق زندگی می‌کردند. بعضی‌ها حاضر نمی‌شدند جلوی دوربین بنشینند. در این میان، به یک دختر بچه 9 ساله پر شر و شور برخوردیم که در مقابل دوربین نشست. خیلی بزرگ‌تر از سنش حرف می‌زد. مادرش خیلی برایش مسئله بود و از جنگ شاکی بود. خواهر بزرگ‌ترش پشت دوربین به او نگاه می‌کرد. سرانجام با اصرار ما، او هم جلوی دوربین نشست و فقط به خواندن شعر «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد» فروغ فرخزاد بسنده کرد. آن شب تمام شد. اما آن دختر‌بچه و خواهرش در ذهن ما ماندند. تصمیم گرفتیم که فردا هم به سراغشان برویم و با شرایط زندگی‌شان بیشتر آشنا شویم. این‌طور شد که ما به این خانواده نزدیک‌تر شدیم و داستان زندگی‌شان را بیشتر دریافتیم؛ خیلی‌ها ضبط‌شده با دوربین و خیلی‌ها ثبت‌شده در ذهنمان. آن پروژه ناتمام ماند. دوستم در یکی از فیلم‌هایش از تصاویری از آنها استفاده کرد. همین‌طور از جعفر (سید). همه‌چیز به نظر برای ساختن یک تئاتر مهیا می‌رسید؛ سوژه، فرم اجرائی، محتوا. سال‌ها بعد شروع کردم به نوشتن نمایش‌نامه‌اش. در سال 82، مونا شد خواهر بزرگ‌تر و یلدا، من و دوستم. ساختار متن هم شکلی مستند‌گونه به خود گرفت. آن موقع کار به اجرا در‌نیامد. به کناری گذاشتمش اما همیشه بخشی از ذهنم را اشغال کرده بود. تا اینکه در تور اجراهای اروپایی نمایش «تو با کدام باد می‌روی؟» فستیوال واگاموندس ایده کار بعدی من را خواست و من هم همین ایده را مطرح کردم و آنها پیشنهاد تولید کار را دادند که بعدها مرکز هنرهای زیبای بروکسل، بوزار هم، در تولید اثر با فستیوال واگاموندس مشارکت کرد. من متنی را که خودم نوشته بودم، در اختیار جمال (برادرم) گذاشتم. جمال نویسنده نمایش‌نامه «تو با کدام باد می‌روی؟» هم بود. از او خواستم با نگاهی تازه‌تر به آن بپردازد. من هم در طول این سال‌ها به ایده‌های جدیدتری رسیده بودم. چند ماهی گذشت و به شروع تمرین‌ها نزدیک شدیم. نسخه جمال آماده شد. من و سارا سجادی نمایش‌نامه را برای این شکل اجرائی دراماتورژی کردیم. به این ترتیب، شدیم تیم نویسندگان. در سال 2017 با یک ماه تمرین در ایران و سه هفته در شهر مولوز فرانسه کار را برای اجرای افتتاحیه آماده کردیم که قرار بود در فستیوال واگاموندس به اجرا در‌آید. در آن اجرا پانته‌آ پناهی‌ها نقش مونا را بازی می‌کرد، اما در سال 2019 برای اجرا در بوزار بروکسل پانته‌آ به دلیل درگیر‌بودن در پروژه‌ای دیگر از گروه جدا شد و در مدت کمی مانده به اجرا سارا سجادی جایگزین او شد. الان هم که بعد از یک سال پیگیری، بالاخره شرایط برای اجرای نمایش «امروز روز خوبیست برای مُردن» در تماشاخانه ایرانشهر فراهم شد. و در پایان: جنگ جغرافیا نمی‌شناسد. اگر در نقطه‌ای از کره‌زمین آتش جنگی برافروخته شود، شعله آن به وسعت کره‌زمین گسترش می‌یابد. جنگ تنها ویرانی نیست، اما ویرانی زاییده جنگ است. آیا در پس هر ویرانی زایشی پدید می‌آید؟ من در میانه اثر ایستاده‌ام و زایش را جست‌وجو می‌کنم. در‌پی این زایش، چالش من با واقعیت و حقیقت است. با فرم و محتواست. با دو مدیوم است و در‌پی این چالش‌ها خواست من این بوده است که به ترکیب تازه‌ای دست یابم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.