به یاد رفقایمان
شرق: از ژوئل اگلوف، نویسنده معاصر فرانسوی اخیرا رمان تازهای با عنوان «ادموند گانگلیون و پسران» ترجمه شده است. موگه رازانی، مترجم این رمان پیش از این نیز دو کتاب دیگر از این نویسنده را در نشر کلاغ ترجمه و منتشر کرده است: «چرا اینجا روی زمین نشستهام» و «سرگیجه». اگلوف این دو رمان اخیر را در فاصله یک سال نوشت. «سرگیجه» در سال 2003 منتشر شد و یک سال بعد او «چرا اینجا روی زمین نشستهام» را به چاپ رساند و شاید از اینروست که درونمایه هر دو این داستان و برخی از عناصر داستانیشان شباهت بسیاری با هم دارند. «ادموند گانگلیون و پسران» چنانکه پشت جلد رمان نیز نوشته شده است، نخستین کتاب اگلوف است. این نویسنده با حدود هفت-هشت کتاب، در ایران نویسنده شناختهشدهای است. از این نویسنده در زبان فارسی کتابهای «منگی»، «سرگیجه» و «عوضی» منتشر شده است. رمان «ادموند گانگلیون و پسران» آغاز متفاوتی دارد: «به یاد شوهرخواهرمان، به یاد شوهرخواهرم، به یاد شوهرخواهرهایمان، به یاد خواهرشوهرم، به یاد خواهرشوهرهایمان، به یاد دوستم، به یاد دوستانمان، به یاد رفیقم، به یاد رفقایم، به یاد رفقایمان...» و یادها همینطور تا دو صفحه ادامه پیدا میکند و بعد میخوانیم: «ساعت 6 عصر بود. مولو به خود گفت: «فردا هم روز خداست». دستمالها و پر گردگیری را برداشت و درحالیکه مراقب بود هیچکدام از لوحهای مرمری اطرافش را نیندازد، عقب عقب از ویترین بیرون آمد. گانگلیون نزدیک ویترین آمده بود. دستهایش را از پشت به هم گره کرده بود و بر کارِ کارمندش نظارت میکرد. - باید برق بزند مولو! مرمر باید برق بزند، راز دیگری در کار نیست! -گردوخاک... اینهمه گردوخاک، رئیس...» فصلِ دوم داستان در روستایی به نام «سن ژان» میگذرد: «سن ژان یکی از روستاهایی بود که اسم سگها رکس و اسم گربهها پیشی بود، روستایی که کلیسا در میدان کلیسا قرار داشت و شهرداری در میدان شهرداری. دیگر چیز زیادی آنجا پیدا نمیشد، جمعیت زیادی هم در آن نبود». سن ژان، روستای کوچک رهاشدهای در فرانسه است. کسی از سن ژان نمیرود، کسی هم به آن مهاجرت نمیکند، همه همانجا میمانند. «ادموند گانگلیون و پسران»، مؤسسه کفنودفنی است در این روستا که دیگر تنها دو کارمند دارد: «ژرژ، مردی کارکشته، یک گورکن مادرزاد، و مولو جوانی خوشخدمت اما بیتجربه. گانگلیون نگران است، حرص میخورد و دعا میکند گرمای تابستان سرانجام تن یک نفر را سرد کند. ژرژ صبورانه منتظر است و مولو خیالپردازی میکند. بالاخره یک نفر آرزویشان را برآورده میکند و همهچیز شروع میشود...». رمان در 14 فصل کوتاه روایت میشود و هریک از فصلها در نهایت از سه، چهار صفحه تجاوز نمیکنند. برخی منتقدان، اگلوف را «کافکای ادبیات فرانسه» خواندند. او با کمتر از دَه عنوان کتاب تاکنون با اقبال منتقدان و مخاطبان مواجه بوده و جوایز بسیاری دریافت کرده است. اگلوف در بیشتر آثارش به آدمهای حاشیهای میپردازد که امکان زندگی متعارف را ندارند و در نوعی انزوا و سرخوردگی به سر میبرند. کسانی که سهم ناچیزی از جهان مدرن دارند و درگیر مسائل روزمره زندگی شخصی خود هستند. ژوئل اگلوف، متولد ١٩٧٠ در موزِل فرانسه است. او دانشآموخته سینما است و مدتی بهعنوان فیلمنامهنویس و دستیار کارگردان فعالیت داشته است. اگلوف از سال ١٩٩٩ بهطور تماموقت به نوشتن پرداخته است. برخی از منتقدان ادبی فرانسه او را یکی از بهترین نویسندگان نسل تازه فرانسه میدانند. الگوی او در داستاننویسی بیش از هر نویسندهای، کافکا بوده و شاید به همین خاطر او را با این نویسنده بزرگ مرتبط دانستهاند. گرچه سبک این نویسنده شباهت چندانی به کافکا ندارد و از پختگیِ کارهای او تهی است. اما حضور فاجعه و آمیختن عنصر طنز و رنج همزمان گاه یادآور برخی از صحنههای کافکایی است. روایتهای اگلوف تداعیگرِ این جمله او در رمان «چرا اينجا روی زمین نشستهام» است که مینویسد: «تَرَکها و شکافها از آنجور چیزهایی نیستند که ترمیم شوند. فقط میتوان درزها را پر کرد و برای مدتی خود را گول زد... هرچه به خودم میگفتم تَرَکهای خودت آنقدر هستند که جایی برای فکرکردن به تَرَکهای گچ دیوار نگذارند... . باز نمیتوانستم چشم از آنها بردارم.» شايد آنچه اگلوف را در ميان نويسندگان معاصر فرانسه شاخص كرده است جهان داستانيِ نامتعارف او است. او در بيشتر داستانهايش ناكجاآبادي ميسازد كه بدون هيچ مانع بيروني امكانِ خروجي از آن نيست گرچه آدمهاي ساكن اين ناكجاآبادها در طول داستان تلاش دارند راهي براي رفتن پيدا كنند و در ميان روزمرگي، معنايي براي زندگيشان دستوپا كنند. اگلوف اين روند را از همان داستان نخست خود؛ «ادموند گانگلیون و پسران» آغاز ميكند با ساختِ مكاني همچون روستاي سن ژان كه در داستانهاي ديگر او نيز به نوعي ادامه پيدا ميكند. در رمانِ «منگی» او نيز كه با ترجمه اصغر نوري منتشر شده است، راوي مدام اين جمله را تكرار ميكند: «من یک روز از اینجا میروم، زندگیام را اینجا به آخر نمیرسانم»، اما او جايي نمیرود. خودِ اگلوف درباره اين خصيصه آثارش معتقد است كه هیچ معنا و منطق مشخص و متعارفی برای دنیای داستانیاش تعریف نمیکند. و شايد همين رويه است كه به آثار او معنايي نمادين ميبخشد و تا حدي آنها را به ابزورديته نزديك ميكند. موگه رازانی، جز اين چند كتاب از ژوئل اگلوف، كتابهاي ديگري نيز ترجمه كرده است كه ازجمله آنها ميتوان به «کمدیهای کیهانی» ایتالو کالوینو، «پدربزرگ پیکاسو» نوشته مارینا پیکاسو؛ «بهت و لرزه» اثر املی نوتومب و «برج ایفل» اثر رولان بارت اشاره كرد. او معتقد است اگلوف از خشونت و محيطي آلوده مينويسد كه از آن رنج ميبريم اما به دليل اينكه به اين فضا عادت كردهايم اين رنج را چندان حس نميكنيم و اگلوف نويسندهاي است كه فاجعهانگیزترین مسائل را طوری تعریف میکند که رنج چنداني حس نکنیم، درعينحال كه اين مسائل روي مخاطب تأثيري بسزا دارد. درواقع خشونت و تلخيِ واقعيت موجود در داستانهاي اگلوف با ظرافت و در لفاف طنزي تلخ مطرح ميشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.