|

آهنگ دوپاره‌شدن اقلیم

عبدالرحمن فتح‌الهی: همه‌چیز از پنجشنبه هفته گذشته با اقدام نیروهای امنیتی اربیل (تحت فرمان حزب دموکرات کردستان) درباره ممانعت از ورود محمود سنگاوی، عضو دفتر سیاسی حزب اتحادیه میهنی کردستان (یکیتی)، به این شهر شروع شد که به دنبال آن شاهد تیراندازی افراد ناشناس به دفاتر کمیته اتحادیه میهنی کردستان در اربیل بودیم. البته این اقدامات در آن‌سو از سوی حزب متبوع جلال طالبانی، رئیس‌جهموری فقید عراق، بی‌پاسخ نماند و به تلافی این تحولات، بامداد روز بعد مقر حزب دموکرات کردستان عراق در سلیمانیه نیز مورد اصابت چند گلوله افراد ناشناس قرار گرفت که به واکنش تند عطا شیخ حسن، سخنگوی شورای رهبری این حزب‌ انجامید. ‌ مجموعه این تحولات، آن هم در کمتر از پنج روز سبب شد دوباره زمزمه سر باز کردن زخم‌های کهنه جدال قدرت میان دو حزب سنتی کردی به گوش برسد.با وجود آنکه به‌تازگی تلاش‌هایی برای کاهش تنش‌ها در روابط دو حزب حاکم اقلیم کردستان با تصمیم به تشکیل کمیته‌ای مشترک براي انجام تحقیقات گسترده درباره همه مسائل پیش‌آمده صورت گرفته است، اما به نظر می‌رسد روابط شکننده دو حزب سنتی اقلیم در وضعیتی بغرنج‌تر از آن قرار دارد که بتوان به حل اختلافات از دل نتایج این کمیته امید داشت چراکه در این راستا به نظر می‌رسد در سایه نگاه تمامیت‌خواهانه مسعود بارزانی، رئیس سابق اقلیم، در قبال رفراندوم سپتامبر 2017 میلادی استقلال کردستان عراق، وقوع آثار و تبعات منفی سیاسی و اقتصادی اقدام بارزانی‌ها در دوران همه‌پرسی جدایی از عراق، عملکرد اتحادیه میهنی در برخی تحولات مانند واگذاری کرکوک، شکاف به‌وجودآمده در ایام پس از فوت جلال طالبانی، انحصارطلبی رئیس حزب دموکرات کردستان عراق درباره گزینه‌های مدنظر برای معرفی به دولت مرکزی بغداد و پایبند‌نبودن این حزب به تعهدات، عملا شرایطی را در ‌‌سال‌های بعد از رفراندوم پدید آورده که قدرت سیاسی را در اقلیم کردستان دوپارچه كرده و به تبع آن‌ نیز سیستم بوروکراسی کردی، شالکه پررنگ‌تری از نظام «دو اداره‌ای» در دو شهر سلیمانیه و اربیل به خود گرفت.با این تفاسیر، به نظر می‌رسد جداشدن اربیل و دهوک از سلیمانیه و حلبچه با آهنگ تندتری در حال نواخته‌شدن است؛ به‌ویژه که فراکسیون حزب اتحادیه میهنی در پارلمان کردستان عراق نیز اعلام کرد اگر نتایج تحقیقات مستقل آنها درباره عدم ورود سنگاوی به اربیل و شناسایی مسئول یا مسئولان اصلی این اقدام به رئیس حزب دموکرات کردستان، رئیس اقلیم و نخست‌وزیر به‌ترتیب مسعود، نچیروان و مسرور بارزانی منتهی شود، یقینا در پاسخ به این اقدام اتحادیه میهنی نیز مانع از ورود این مقامات به سلیمانیه و حلبچه خواهد شد.البته در این میان می‌توان تنش‌های چند روز اخیر در روابط دو حزب رقیب اقلیم را طرح و برنامه‌ای براي ایجاد اختلاف در احزاب و جریان‌های کردی برای عدم ائتلاف و اتحاد احزاب کردی در آستانه انتخابات شوراهای استانی عراق در نظر داشت؛ آن‌هم در شرایطی که در ماه‌های گذشته دو حزب دموکرات کردستان عراق و اتحادیه میهنی در پی گفت‌وگوهای طولانی به برخی توافقات درباره اختلافات مابین و مسائل مربوط به اقلیم، کرکوک و روابط با بغداد رسیده بودند. اما تحولات و تنش‌های به نظر برنامه‌ریزی‌شده اخیر، عملا نتایج این مذاکرات چندماهه را تحت‌الشعاع قرار داد، به گونه‌ای که حتی نشست مشترک احزاب کردی به منظور تشکیل ائتلاف بزرگ برای حضور در انتخابات شوراهای استانی عراق در شهر کرکوک به واسطه همین تنش‌های اخیر لغو شد. با وجود آنکه در سایه ابهامات گسترده و نیز مشخص‌نبودن عوامل حملات اخیر به دفاتر احزاب دموکرات کردستان در سلیمانیه و اتحادیه میهنی در اربیل، بازیگر یا بازیگران پشت تنش‌های اخیر در اقلیم می‌تواند کردی یا غیرکردی باشد، ولی با نگاهی دقیق‌تر به شرایط و تحولات جاری در کرکوک، آن هم در آستانه انتخابات شوراهای استانی عراق می‌توان انگشت اتهام را به سوی حزب دموکرات کردستان عراق و به‌ویژه شخص مسعود بارزانی نشانه رفت.از این‌رو احتمالا مسعود بارزانی در سایه همان اندیشه‌های انحصارطلبانه و تمامیت‌خواهانه‌اش با این اقدامات، البته بدون معرفی‌کردن خود و دیگر اعضای بلندپایه حزب متبوعش به عنوان طراح و مسئول این تحولات، درصدد لغو هر گونه ائتلاف و همکاری سیاسی با دیگر احزاب، به‌ویژه حزب رقیب سنتی خود یعنی اتحادیه میهنی بوده است تا بتواند در قالب سیستم تک‌حزبی وارد انتخابات شوراهای استانی عراق در کرکوک شود و به این وسیله سیطره جدی‌تری بر این استان داشته باشد.به هر حال، استان کرکوک به دلیل دارابودن منابع غنی و سرشار نفتی و نیز موقعیت ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک خود می‌تواند برگ برنده مهمی برای مسعود بارزانی تلقی شود و اگر این برگ برنده در اختیار او قرار گیرد، می‌تواند از آن به عنوان اهرمی برای فشار بر دولت مرکزی بغداد به منظور پذیرش و احیای قدرت خود در طول سال‌های پیش‌ِرو استفاده کند؛ آن هم در شرایطی که دیگر عرصه سیاسی اقلیم خالی از رقیبی مانند جلال طالبانی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.