مغز انسان و فضای مجازی
بابک زمانی. نورولوژیست
بعد از چند روز سفر و محرومیت از نعمت نت! دستگاه را روشن و به سرسرای مجاز وارد میشوم؛ از گروه همکلاسیها دو هزارو ٥٦٠ كامنت و از گروه همكاران ٦٥٢ مطلب عقب افتادهام، از كانالی كه كتاب صوتی توزیع میکند ٢٧٢ مطلب، از گروهی كه بحثهای علمی درباره سكته مغزی جریان دارد، ٧٨ مطلب و... . خلاصه در دریایی از مطالب ازدسترفته غوطهورم. خوشبختانه با یك اشاره به علامت پایین صفحه میتوان در چشم بههمزدنی دو هزارو ٥٦٠ مطلب را طی كرد و به دوهزارو ٥٦١ رسید. یكی از گروههایی را كه كمتر عقب افتادهام، باز میکنم. در اولین كامنت دوستی از دوست دیگر گله كرده و گفته است: «دوست عزیز، فقط مطلب نگذارید نگاهی هم به مطالب دوستان بیندازید». راست میگوید مطلبی را كه همین چند تا بالاتر خودش گذاشته بوده، آن دوست آخری هم تكرار كرده است. گروه علمی سكته مغزی را باز میکنم استادی در حال معرفی یك بیمار و بحث حول آن بوده كه بهناگاه دوست دیگری چند كامنت پشت سر هم در مذمت کارتخوان میگذارد، تا دوستان خودشان را جمع میکنند تا به بحث ادامه دهند، یك نفر عكس یك دخترخانم آقازاده را با یك اتومبیل پورشه میگذارد. یادداشتی نوشتهام؛ دوستی آن را پسندیده و با علائم و نشانههای رنگارنگ اشتیاق خود را به نمایش گذاشته است، اما در دوخطی كه از روی لطف نوشته، متوجه میشوم این یادداشت را در طرفداری از موضوعی فهمیده است كه یادداشت بهتندی در نقد آن بود. در گروهی كه سال پیش برای هماهنگیهای یك سفر با دوستان تشكیل داده بودیم و من فراموش كرده بودم از آن خارج شوم، ناگهان تصویر همان دخترخانم با همان پورشه آشکار میشود و گروه بالا میآید. راستی همه ما داریم چه بر سر این طلای ارزانقیمت وقتمان میآوریم؟ چرا فناوری مدرنی كه میتواند تأثیری شگرف بر ارتباطات و در نتیجه كیفیت فرهنگ و زندگی ما بگذارد، در حال تبدیلشدن به منجلابی است كه همه ما را به درون خود میکشد؟ چرا پس از این چندسالی كه فضای مجازی آهستهآهسته بخش مهمی از زندگی ما را اشغال كرده، هنوز شعائر اخلاقی خاصی برای آن پیدا نشده است؟ چرا هنوز رفتار بد و خوب در آن تعریف نشده؟ رفتار اجتماعی بدون ضوابط اخلاقی یا با تنزیل معیارهای اخلاقی تنها به هتاکیها، چگونه رفتاری از كار درمیآید؟ رفتاری كه نهتنها كتاب، بلكه هر گونه تعمقی آن را ترك كرده است و از دیگر سو هم سلایق هرچه سادهتر و علائق هرچه سطحیتر شدهاند؛ حتی فرصت مطالعه دقیق چند پاراگراف ساده درباره موضوعی پراهمیت هم وجود ندارد. مطالب متعدد و جورواجور بدون ارتباط با اهداف گروههايي كه تشكيل شدهاند و بدون كوچكترين توجه به اصول مختلف اخلاقي مثل سيلاب در جريان هستند. برای بهخاطرسپردن و تعمق در مسائل ابتدا باید به موضوع توجه كرد و قادر بود این توجه را بر موضوع برای مدتی حفظ کرد. محل ثبت وقایع در مغز بین پنج تا هفت مطلب را میتواند آنقدر در پیشخوان ذهن نگه دارد تا به حافظه دائمی سپرده شوند. برای تفكر و استنتاج هم صغرا و کبرا باید مدتی مركز توجه و در پیشخوان ذهن بمانند تا رشته پیچدرپیچ تفكر پی گرفته شود. بهعلاوه همچون بازویی كه با تكرار وزنهزدن فربه میشود، دستگاه ثبات مغز هم با تكرار ثبت چاق و با عدم ثبت لاغر و لاغرتر شده و به استقبال «بیماری ثبت» یا همان آلزایمر میرود. در واقع تعداد سرسامآور مطالب و گروهها که خواندن آنها نیازمند كار دشوار ثبتكردن و اندیشیدن نیست، نوع خاصی از فقر تفكر در كثرت مطلب و مطالعه پدید آورده است. در مقطعی كه عبور فناوری مدرن از هاضمه فرهنگی ما كار دشواری شده است و تعمق و تفكر بسیار میطلبد، در حالی که تعمق و تفكر در قالب جملاتی زودفهم و ساده نمیگنجد، فضای مجازی بدون اخلاقیات مناسب آفتی است كه عواقب آن بهراحتی به چشم نمیآید. انكار فضای مجازی، ممنوعكردن آن در خانه یا در جامعه چاره كار نیست و مشكل را صدچندان میکند. اخلاق فقط در فضای آزاد و در هوای تازه است كه پدید میآید و متبلور میشود نه در دخمهها و فضاهای ممنوع یا انكارشده.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.