برگزاري مجمع عمومي سازمان ملل در ميانه تنشهاي بينالمللي
ساز ناکوک ترامپ
رؤسايجمهور، نخستوزيران و هيئتهاي عاليرتبه بيش از 190 کشور جهان به مدت يک هفته در منهتن نيويورک گردهم ميآيند. در اين مدت قرار است شش اجلاس، تقريبا 360 رويداد جانبي و 50 جلسه در مورد تغييرات اقليمي و سخنرانيهاي متعدد در مجمع عمومي سازمان ملل برگزار شود. مجمع عمومي امسال سازمان ملل متحد در شرايطي آغاز ميشود که نگراني ايالات متحده از تنشهاي تجاري با چين و نيز نفوذ بيشتر اين کشور در سازمان ملل افزايش يافته، تنشها در خليجفارس ميان ايران و ايالات متحده و متحدانش به جايي رسيده که احتمال وقوع درگيري نظامي شدت يافته، مذاکرات ايالات متحده و طالبان براي صلح در افغانستان متوقف شده، تنشها ميان هند و پاکستان، دو قدرت هستهاي آسيا، بر سر کشمير افزايش يافته و در کنار تمام اين چالشها، دفتر امور بينالملل وزارت خارجه ايالات متحده که بر روابط آمريکا و سازمان ملل نظارت دارد با چالشها و حاشيههاي بسياري روبهروست. به گزارش فارين پالیسي، اين نمونه همان چيزي است که نظم ليبرال امروز ميخواست آن را بدون رهبري ايالات متحده تجربه کند. آنتونيو گوترش، دبيرکل سازمان ملل، مجمع عمومي امسال سازمان ملل را حول موضوعات مختلفي، از جمله مقابله با تغييرات اقليمي، توجه بيشتر به نظام جهاني بهداشت، خلع سلاح هستهاي و توسعه پايدارمیداند. گوترش ميگويد: «بزرگترين چالشي که رهبران جهان با آن روبهرو هستند اين است که به مردم ثابت کنند به اين معضلات توجه دارند و براي برطرفکردن آنها قدم برميدارند». مسئله اساسي اما اين است که دونالد ترامپ، رئيسجمهور ايالات متحده، بهعنوان رهبر مقتدرترين کشور جهان هيچ اهميتي به اين چالشهاي مهم نميدهد. امروز قرار است نشست تغييرات اقليمي در مقر سازمان ملل برگزار شود و تقريبا تمام رهبران قدرتهاي بزرگ بينالمللي، از جمله آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، امانوئل مکرون، رئيسجمهور فرانسه و نارندرا مودي، نخستوزير هند، قرار است در آن شرکت کنند، اما دونالد ترامپ در اين نشست شرکت نخواهد کرد و همزمان با آن قرار است در مورد آزار و اذيت اقليتهايي مذهبي در نقاط مختلف جهان سخنراني کند. اين موضوع با توجه به ريشههاي مسيحي ترامپ، براي او از اهميت زيادي برخوردار است. همراه و مشاور اصلي ترامپ در اين مورد مايک پنس، معاونش است که يک مسيحي انجيلي سرسخت به شمار ميآيد و از حاميان اقليتهاي مسيحي در خاورميانه است. ترامپ همچنين ميخواهد از فرصت حضور رهبران جهان در مجمع عمومي سازمان ملل استفاده کند و با همتايان خود در مورد افزايش حمايت از خوان گوايدو، رهبر اپوزيسيون ونزوئلا رايزني کند. مذاکره براي افزايش فشار بر ايران به دليل حمله اخير به تأسيسات نفتي عربستان هم از ديگر برنامههاي رئيسجمهور ايالات متحده است. يارگيري در مجمع ايالات متحده و عربستانسعودي ميخواهند تا جايي که امکان دارد ديگر متحدان کليدي خود را نيز در اين ماجرا با خود همراه کنند. با وجود اينکه حوثيهاي يمن اعلام کردهاند که حمله به تأسيسات نفتي آرامکو را ترتيب دادهاند، اما ارزيابي مقامهاي آمريکا و عربستان بر اين ادعاست که چنين اقدامي از توان حوثيها خارج است و ايران يا عوامل دولت ايران دست به چنين حملهاي زدهاند. بااينحال بريتانيا، فرانسه و آلمان هنوز حاضر نيستند با سياست فشار حداکثري بر ايران که از سوي دولت ترامپ پيگيري ميشود، همراهي کنند. اين سياست نهتنها تهران را بهزانوزدن در برابر آمريکا و عقبنشيني از سياستهايش وادار نميکند، بلکه احتمال تنش و درگيري در منطقه را افزايش ميدهد. با تحولات اخير، نبايد هيچ اميدي به ديدار رؤسايجمهور ايالات متحده و ايران در حاشيه نشست سازمان ملل داشته باشيم. ترامپ در آستانه سفر مقامهاي ايراني به ايالات متحده، براي دومينبار بانک مرکزي ايران را اينبار به اتهام تأمين مالي تروريسم مورد تحريم قرار داد تا به گفته خود حکومت ايران را «با شديدترين تحريمي که عليه يک کشور اعمال شده» روبهرو کند. درهمينحال، جان آلترمن، مدير برنامه خاورميانه در مرکز مطالعات استراتژيک و بينالمللي واشنگتن به آسوشيتدپرس ميگويد: «او [ترامپ] در گذشته اظهار کرده هر کشوری بايد در راستاي منافع ملي راه خود را برود و گفته اگر توان آمريکايي با مهارت مذاکره او ترکيب شود، قدرت آمريکا تشکيل ميشود؛ حال ديداري از مجمع عمومي را پيشرو داريم که رئيسجمهور بهشدت نيازمند همپيمانان خود در موضوع ايران است». بهترين حالت انجام يک مذاکره ديگر با ايران از نظر آلترمن، برنامهاي است که فعاليت اين کشور در خاورميانه و برنامه هستهاي آن را محدود کند و نيز نظارت بر برنامه موشکي اين کشور را برقرار كند؛ او بدترين حالت را ناخشنودشدن همپيمانان ترامپ و تهديدشدن منافع آمريکا و شرکاي اين کشور با حملات ايران عنوان کرده است.درعينحال، مذاکرات صلح خاورميانه ترامپ نيز نشاني از پيشبرد ندارد. جرد کوشنر، داماد و مشاور ترامپ، اين برنامه را با عنوان «طرح صلح» طرحريزي کرده که تاکنون هم اجرائي نشده است و هم مسير پيشروي آن واضح نيست. عمليشدن اين طرح، دستکم دوبار عقب افتاده است. مردم فلسطين همواره با اين طرح مخالف بودهاند؛ آنها روابط خود با دولت آمريکا را پس از آنکه ترامپ بيتالمقدس را بهعنوان پايتخت اسرائيل به رسميت شناخت، قطع کردند. فلسطينيان دولت ترامپ را بهعنوان «ميانجيگر صادق»، به جانبداري از اسرائيل متهم کردهاند. مسئله قابل بحث ديگر، جنگ طولانيمدت آمريکا در افغانستان است. اگرچه ترامپ حمايت مردم را جهت خاتمهدادن به اين جنگ دارد اما بهتازگی مذاکرات يکساله با طالبان را متوقف کرد. او در بيان دليل اين اقدام گفت طالبان، افزايش خشونت را تبديل به اهرم فشاري جهت استفاده در مذاکرات کردهاند. مايکل دانتونيو، زندگينامهنويس ترامپ نيز ميگويد او درباره اموري که توجه بينالمللي را به خود ميکشد، بهجاي حل بلندمدت مسئله، علاقه دارد چيزي چشمگير ارائه کند. اين نويسنده ميگويد: «هنگامي که فردي با ترامپ همراهي ميکند، او از چيزي خبر ميدهد که به نظر مهم ميرسد؛ جزئيات را بقيه، پس از انتخابات جمعوجور خواهند کرد». از سوي ديگر، محمد بن سلمان، وليعهد عربستان چهرهاي نيست که مورد حمايت نهادهاي حقوقبشري باشد. باوجوداينکه بن سلمان از تغييرات گسترده اجتماعي و کاهش محدوديتها عليه زنان در عربستان رونمايي کرده اما کارنامه سياه او در رويارويي با منتقدان و مخالفان ازجمله جمال خاشقجي که در کنسولگري عربستان در استانبول کشته شد، باعث شده حضور وليعهد عربستان در مجمع عمومي امسال با واکنش سرد نهادهاي حقوقبشري بينالمللي روبهرو شود. بر همين اساس حتي زمزمههاي لغو حضور بن سلمان در يکي از نشستهاي مربوط به جوانان در سازمان ملل مطرح شده است. غايبان نشست مجمع عمومي امسال سازمان ملل متحد غايبان سرشناسي هم دارد. بنيامين نتانياهو، نخستوزير اسرائيل که براي اين سفر برنامهريزي کرده بود، در آخرين روزها و در پي نتايج نهچندان اميدوارکننده انتخابات پارلماني اسرائيل، سفر به نيويورک را لغو کرد تا براي تشکيل دولت ائتلافي با رقيب خود بني گانتس مذاکره کند. ولاديمير پوتين، رئيسجمهور روسيه و شي جينپينگ، رئيسجمهور چين هم برنامهاي براي شرکت در نشست امسال سازمان ملل ندارند. چيزي نمانده بود که ايالات متحده با صادرنکردن ويزا براي رئيسجمهور و وزير خارجه ايران، بر تعداد غايبان مجمع عمومي امسال بيفزايد اما در آخرين ساعات ويزاي مقامهاي ارشد ايراني صادر شد. آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان هم قرار است صرفا براي شرکت در نشستهاي مربوط به توسعه پايدار و مقابله با تغييرات اقليمي سفري کوتاه به نيويورک داشته باشد و سخنراني در مجمع عمومي سازمان ملل را به هايکو ماس وزير خارجه خود سپرده است. نيکلاس مادورو، رئيسجمهور ونزوئلا نيز گفته است برنامهاي براي سفر به نيويورک ندارد اما بعيد نيست که در آخرين لحظه تغيير عقيده بدهد. از سوي ديگر خوان گوايدو، رهبر اپوزيسيون ونزوئلا که از سوي ايالات متحده و حدود 50 کشور ديگر بهعنوان رئيسجمهور قانوني ونزوئلا شناخته ميشود، رهسپار آمريکا خواهد شد اما دبيرکل سازمان ملل اعلام کرده که قصد ديدار با گوايدو را ندارد.کرهشمالي هم از سال گذشته سطح رابطه خود با سازمان ملل را کاهش داده و امسال قصد ندارد وزير خارجه خود را روانه مجمع عمومي سازمان ملل کند. در ماههاي گذشته اين احتمال در رسانهها مطرح شده بود که با تحولات صورتگرفته در رابطه ايالات متحده و کره شمالي، کيم جونگ اون، رهبر کره شمالي براي شرکت در نشست سازمان ملل و ديدار دوجانبه با ترامپ به نيويورک سفر خواهد کرد اما تنشهاي اخير و بينتيجهبودن مذاکرات دو کشور، خوشبينيها را از بين برد.نکته ديگري که عمق اختلاف ترامپ و همپيمانان سنتي ايالات متحده را نمايانتر ميکند، به نشستي مربوط ميشود که آلمان و فرانسه قصد دارند در حاشيه مجمع عمومي سازمان ملل برگزار کنند. اين دو کشور با هدف حمايت از چندجانبهگرايي، احترام به قوانين و معاهدات بينالمللي و دفاع از آزادي رسانهها نشستي را ميزباني خواهند کرد و تقريبا تمام کشورهاي عضو سازمان ملل براي مشارکت در آن دعوت شدهاند. اما ايالات متحده هنوز پاسخي به اين دعوت نداده و چين و روسيه نيز اعلام کردهاند که در آن شرکت نميکنند. ايالات متحده که زماني نماد چندجانبهگرايي و آزادي رسانهها بود، اکنون خود در کنار روسيه و چين بهعنوان دشمن رسانهها و نظم کنوني که پايهگذارش بود، قرار گرفته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.