50-50 یک نمایش است
پژند سلیمانی. نویسنده
اجرای ۵۰-۵۰، به کارگردانی مرتضی اسماعیلکاشی و نوشته مشترک هاله مشتاقینیا و مرتضی اسماعیلکاشی؛ اجرائی که در طول ۱۸ ماه تلاش و شناخت از دل یک کار کارگاهی با هنرجو شکل گرفته است. اجراهايی اینچنین به دلیل زمانی که برای رسیدن به ایده، پردازش و تکمیل آن صرف میشود، بسیار ارزشمندند، چراکه ادای دِینی است به تئاتر و نمایش به مفهوم واقعی و اصیلاش. نمایش ۵۰-۵۰ نمایشی است که زمان را با عناصر و نشانههای داستانی و نمایشی برای ما جلو و عقب میبرد، جابهجا میکند و نگه میدارد؛ نشانههایی که آرامآرام به کار اضافه و به مخاطب ارائه داده میشوند. این نمایش تو را همراه دو بازیگر پیشین و تنها بازماندگان این اردوگاه به عقب میبرد و در اردوگاه نگه میدارد، زندانی میکند و شکنجه میدهد. اردوگاه مرگ که اعضای یک گروه نمایشی را که فعالیتهای ضدفاشیستی داشتهاند در آن زندانی کردهاند و حالا به اجبار شکنجهگر زندان که نقش کارگردان نمایش درونی کار را برعهده گرفته، نقشی را بازی و داستانی را روایت میکنند. داستانی که همان نمایش «کلهتیزها و کلهگردها» یا «خودی و غیرخودی» برتولت برشت است. این نمایشنامه برشت درباره
دودستهکردن مردم و ساخت سطوح مختلف اجتماعی به عمد و در جهت حفظ دولت وقت است؛ سطوحی که در هر دوره از تاریخ و در بسیاری از آثار به صورت سمبلیک آمدهاند؛ سمبلی که جدای جامعه و فرهنگ متفاوت، برای هر کس قابل درک است و به صورت دالهایی روشن، قابل دریافت. اثر برشت به دلیلی اینجا حضور پیدا کرده است که علاوهبر داستان، ما را متوجه فاصلهگذاریها کند. اینبار اما ما فاصلهگذاری برشتی را در لایه دیگری روی صحنه میبینیم؛ فاصلهگذاریای که یک لایه عقبتر از ما در دل اجرائی دیگر روی صحنه شکل میگیرد و همانطور که ما را به بازیگران اردوگاه نزدیک میکند، هنوز و همچنان ما را بیرون و در جایگاه مخاطبی که هر «شما مردم»ی را به خود بگیرد، نگه میدارد؛ فضای پنجاه - پنجاهی که در اسم نمایش هم آمده است؛ جایی میانه راه.
تنها دو نفر از آن اردوگاه مرگ جان سالم بهدر بردهاند که روایت داستان 50-50 را در زمان حال مانند باری الیم و عظیم بر دوش میکشند.
هوشمندی هاله مشتاقینیا و مرتضی اسماعیلکاشی در کنار هم قراردادن این لحظات داستانی و درهمتنیدن این دو داستان قابلتوجه است. اینکه داستانی عمیق را در کنار یک داستان دیگر بنشانی و با ترفندی این دو را همسو با هم پیش ببری کار سادهای نیست. اینها همه در کنار قابهای رنگارنگ مرتضی اسماعیلکاشی، حرکات و صحنههای نمایشی، لحظاتی از نمایش را میسازد که بیشک میتواند تو را علاوهبر برشت همراه نویسندگان این نمایش قرار دهد و با آنها همراه کند.
نمایشنامه، چند لایه درهمتنیده دارد که اجرا در سطوح مختلف ارتفاعی نیز به همین منظور شکل گرفته؛ آنطور که به ما یادآور شود، کجا ما شاهد نمایشیم و کجا درگیر عذاب این دو بازمانده.
نمایش پس از یکچهارم اول که ما را درگیر پیشدرآمد نمایش اصلی میکند، پس از غافلگیری با چند کلید و نشانه راه را به ما نشان میدهد و باقی داستان را برایمان روشنتر میکند. آنوقت است که علاوهبر ترفندهای اجرائی جذاب میتوانیم با داستان همراه شویم و از آن لذت ببریم.
هاله مشتاقینیا که نمایشنامههایش را میشناسیم، اینبار با همراهی مرتضی اسماعیلکاشی به تجربهای دست زده که برای اوی نویسنده و مای مخاطب کارهایش نو است؛ تجربه نوشتن کارگاهی در کنار هنرجویانی که بیشک به درستی توسط مرتضی اسماعیلکاشی تعلیم دیدهاند و حالا آن را نهفقط برای نشاندادن توانمندی آنها و آنچه آموختهاند (که چه خوب هم آموختهاند، بهخصوص در حوزه بدن، بیان، فرم و تمرکز)، بلکه در راستای اجرائی متفاوت روی صحنه میروند.
این نخستین همراهی هاله مشتاقینیا و مرتضی اسماعیلکاشی است؛ همراهی مبارکی که به یُمنش تصاویر را آنچنان کنار واژهها چفت کرده است که پکیج اجرائی را بهخصوص در نیمه پایانی اجرا، در اوج نشانمان میدهد.
۵۰-۵۰، هر شب در سالن نمایشی هیلاج، واقع در خیابان ایرانشهر، کوچه مهاجر، ساعت ۱۹:۳۰ روی صحنه میرود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.