گرانتا و فیلیپ راث
شرق: «سال 1979 است؛ اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان حمله میکند، چین سیاست تکفرزندی را بنا میگذارد، مارگارت تاچر پیروز انتخابات نخستوزیری انگلستان میشود و یک مجله قدیمی دانشجویی از دانشگاه کمبریج فعالیتش را از سر میگیرد.» مجله ادبی «گرانتا» که عمرش به صدواندی سال پیش میرسد در چنین زمانهای پا گرفت و تنها بعد از انتشار چند شماره به مجله ادبی معتبری بدل شد که بزرگترین نامهای ادبی در آن مینوشتند؛ نویسندگان نامداری همچون سیلویا پلات، مایکل فرایان، تد هیوز، نادین گوردیمر، میلان کوندرا و دیگران. شماره 147 «گرانتا»، چهلمین شماره این مجله است که در بهار 2019 منتشر شده است. در این شماره ویژه به مناسبت چهلمین سال انتشار گرانتا، برخی از بهترین مطالب چهل سال گذشته گردآوری شده است، ازجمله آثاری از ریموند کارور، جان برجر، دان دلیلو، گابریل گارسیا مارکز، ادوارد سعید، لیدیا دیویس، هرتا مولر، آلیس مونرو، آرتور میلر، دوریس لسینگ و در میان این مطالب، روایتی خواندنی از فیلیپ راث، نویسنده مطرح آمریکایی هم هست که سال گذشته جهان را ترک گفت. فیلیپ راث در این مقاله که «راث او» نام دارد و ترجمهای از آن در صفحه امروز
آمده است، با روایتی داستانگونه به زندگی و زمینهای میپردازد که در آن زیسته و از او «فیلیپ راث» ساخته است. در «گرانتا» نویسندگان نامداری همچون سیلویا پلات، مایکل فرایان، تد هیوز، نادین گوردیمر، میلان کوندرا و دیگران نوشتهاند. فیلیپ راث، یکی از بزرگترین نویسندگان آمریکایی خرداد 1397 در 85سالگی در شهر نیویورک درگذشت. راث با تجربه نیمقرن نوشتن از مطرحترین نویسندگان معاصر بود که مهمترین جوایز ادبی دورانش ازجمله جایزه پولیتزر را دریافت کرده بود، گرچه جایزه نوبل ادبی هرگز به راث نرسید، هر سال با آغاز گمانهزنیها برای نامزدهای جایزه نوبل ادبی نامِ فیلیپ راث مطرح میشد. او در گفتوگویی درباره عمری که وقف نوشتن کرد گفته بود با امکاناتی که داشتم بهترین کاری را که از دستم برمیآمد انجام دادهام. راث در 1933 در آمریکا و در یک خانواده یهودی به دنیا آمد. او در سال 1959 نخستین اثرش را با عنوان «خداحافظ کلمبوس و پنج داستان کوتاه» منتشر کرد و از همین داستانهای نخست به زندگی یهودیان پرداخت. رمان «پاستورال آمریکایی» از مطرحترین آثار او است که در سال ۱۹۹۷ جایزه پولیتزر را برای او به ارمغان آورد. آثار راث همواره
رویکردی انتقادی به وضعیت موجود داشتند و خودش نیز بارها موضعگیریهای سیاسی کرده بود ازجمله امضای نامهای سرگشاده خطاب به دونالد ترامپ، که در آن جمعی از هنرمندان و نویسندگان از ترامپ خواسته بودند تا فرمان مهاجرتی خود را لغو کند و دست از سیاستهای ضدمهاجران بردارد. راث بارها در آثارش از سرخوردگی از رؤیای آمریکایی و شکست این رؤیا نوشت. انتقاد به یهودیان در آثار او موجب شد تا بارها او را یهودیستیز بخوانند. یهودیت، آمریکا و یهودیان آمریکا نیز از مضامین موضوعات همیشگی آثار او بود که ازقضا در همین مقاله «راث او» او به زمینه شکلگیری نگاهش بهمیانجی حضور در جامعه یهودی و بزرگشدن بهعنوان یک شهروند آمریکایی یهودی اشاره میکند. «پاستورال آمریکایی» را نوعی سوگنامه رؤیای آمریکایی خواندهاند، «سیمور لیووف» شخصیت اصلی این رمان، مردی تمامعیار است، صاحب ثروت و مکنت، خوشچهره و موفق که با یک ملکه زیبایی ازدواج میکند و ماحصل آن دختری است به نام «مری» که به لکنت زبان دچار است. راث این لکنت را استعارهای از نقصان رؤیایی قرار میدهد که خود را به واقعیت تحمیل میکند و نظم نمادین و سرخوشیِ برآمده از آن را مخدوش میسازد.
در دورانِ جنگ ویتنام، مری ۱۶ساله است با تفکرات ضدجنگ و مدافع حقوق ضدتبعیض و برابری برای سیاهان و سرانجام بهخاطر اختلاف نظر با خانوادهاش علیه آنان دست به شورش میزند و با حضور نامتعارفش در عرصه سیاست و بعد از آن ناپدیدشدنش، فروپاشی خانواده رؤیایی لیووف یا همان رؤیای آمریکایی را به تصویر میکشد.
فیلیپ راث در ایران نیز نویسنده شناختهشدهای است. بیش از 10 اثر از این نویسنده به فارسی درآمده است که از میان آنها میتوان به «رئیسجمهور ما»، «زنگار بشر»، «خشم»، «یکی مثل همه»، «ننگ بشری»، «حقارت»، «ارباب انتقام»، «خداحافظ کلمبوس»، «شوهر کمونیست من» و «پاستورال آمریکایی» اشاره کرد اما جای تعجب است که فیلیپ راث بهرغم انتشار آثارش به فارسی، در ایران چندان نویسنده خوشاقبالی نبوده است چراکه مترجمان مطرح و صاحبسبک ادبیات ما کمتر سراغ این نویسنده مطرح جهانی رفتهاند. از این حیث ما با مترجمی مواجه نیستیم که عمری را وقف آثار این نویسنده کرده باشد تا بتواند جهان راث را بهتمامی بشناساند، گرچه او نویسندهای بود که بهرغم آنکه بسیاری او را بزرگترین نویسنده زنده جهان میخواندند، در نوبل ادبی هم به حقش نرسید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.