يقين شيرين
نازنين رحيمي
همانطور كه اسلاوي ژيژك توضيح ميدهد، از منظر لاكاني، تنها چيزي كه فرد ميتواند به آن يقين پيدا كند اين است كه وجود ندارد. اين جمله مرا ياد ديالوگ آغازين نمايش «آواز قو» انداخت. حفره سياه تماشاچي براي بازيگري كه سالها به دنبال ديگرياش بازي كرده است، اما همان سراب و نيستي و بودن و نبودن و نهايت، حفره سياه تماشاچي... . بياييم مطلب را روشن كنيم و اينبار از نگاه فرويد نمايش را ببينيم. فرويد تا آن حد كه از موضع ترديد آغاز ميكند، دكارتي است، اما درحاليكه دكارت از موضع ترديد به قطعيت ذهن يا ضمير آگاه عزيمت ميكند، فرويد در جهت عكس پيش ميرود و بر ترديد تأكيد ميكند كه تكيهگاه و حامل يقين است. از نظر فرويد، اصل محوري روانكاوي اين است كه بخش اعظم حيات و فعاليت رواني از دسترس ضمير آگاه دور ميماند. او از تصوير مشهور كوه يخ در توضيح روان بشر استفاده ميكند، به اين اعتبار كه بخش اعظم كوه يخ غوطهور در زير سطح آب ميماند. نمايش آواز قو با تنظيم و كارگرداني هوشمندانه پريزاد سيف، مدام من را بين نظريههاي فرويد و لاكان غوطهور ميكرد و احساس ميكردم در يك جلسه روانكاوي يك بازيگر نشستهام؛ بازيگري با بازي كمنظير آقاي پورصميمي، که سالهاي بودن را پشتسر گذاشته و مدام به والايش فرويدي براي زندگي دست پيدا كرده، در آستانه نيستي و گودال لاكاني، تنها در صحنه انتهاي زندگي خود قرار ميگيرد و در نهايت، چون كوه يخ ناخودآگاه تنها تكههايی از بازيهاي او از كوه بيرون ميزند و ما را با هستي بينظير او روبهرو ميكند. مثل شب شدهام/ و از اشياي خانهام/ سايهاي مهيب ميسازم مرگ خواهش عجيبي لابهلاي نفسهاي ماست. در نمايش آواز قو اين خواهش، تمنايي خواستني مدام با متن قوي چخوف و نگارش دوباره و هوشمندانه پريزاد سيف، در حال مبارزه با هستي بازيگري سالخورده است كه دل از صحنه زندگياش نميكند. تكههاي ادبيات قوي شكسپير و چخوف و قراردادن بجاي آن در متن، قابهاي زيباي كارگردان و تكرار و تكرار هستي در مقابل نيستي، بودن در مقابل نبودن، ريتم يكدست و مناسب نمايش، بازي كمنظير آقاي پورصميمي، همهوهمه والايشي فرويدي در تماشاچي (همان گودال واهي و سياه) ايجاد ميكند كه مرگ و شب را به شيرينترين شيوهاش تحمل كند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.