|

نگاهی بر طرح ممنوعیت حیوان‌آزاری

نگین حقیقت. کارشناس حقوقی مجلس

حمایت از حیوانات همواره مورد توجه آموزه‌های اخلاقی و دینی بوده است و آسیب رساندن به آنها به موجب فصل(25) بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی تحت عنوان «احراق و تخریب و اتلاف اموال و حیوانات» جرم‌انگاری شده است. باوجود‌این تنها دو ماده (679) و (680) از قانون به آن پرداخته است که توان بازدارندگی کافی در برابر این جرم خشونت‌آمیز را نداشته و همه مصادیق حیوان‌آزاری را در بر نمی‌گیرد. در همین راستا و به جهت جرم‌انگاری اشکال مختلف حیوان‌آزاری و پیشگیری از ارتکاب این پدیده غیراخلاقی «طرح ممنوعیت حیوان‌آزاری»، در قالب (8) ماده، تدوین و در تاریخ 11 شهریور اعلام وصول شد. ماده 2 طرح مذکور، از آن جهت که بسیاری از رفتارهای غیراخلاقی نسبت به حیوانات را جرم‌انگاری کرده مهم‌ترین دستاورد این طرح است. مصادیق حیوان‌آزاری به موجب این طرح عبارت‌اند از ضرب و شتم، شکنجه، جراحی‌های غیرضروری، مثله‌کردن، زندانی‌کردن و حتی رها‌کردن حیوان صاحب‌دار یا گونه‌های غیربومی در محدوده شهرها و روستاها، هرنوع به‌کارکشیدن یا استفاده خارج از توان یا غیرمتعارف همانند تربیت حیوانات در مقاصد غیرقانونی، نسل‌کشی، تخریب مکان زیست، مسموم يا تلف‌کردن، عدم رعایت ضوابط مربوط به تکثیر، نگهداری، حمل‌و‌نقل، خرید‌و‌فروش، واردات و صادرات، استفاده از روش‌های خشن در تربیت یا آموزش حیوان، به‌کارگیری حیوان برای انجام کارهای نمایشی یا در آزمایشگاه‌ها، مراکز آموزشی یا تحقیقاتی بدون رعایت دستورالعمل‌ها یا کدهای رفتاری و... . صرف‌نظر از پاره‌اي ايرادات وارد بر طرح مانند به‌كار‌بردن واژه «شتم» به‌معناي دشنام و ناسزا در كنار ضرب، به جهت هم‌نشيني غالب اين دو واژه است و عنوان «ضرب و جرح» از اين جهت كه موضوع حمايت، حيوانات است، صحيح است. همچنين در فرض كشتن، مسموم و تلف‌كردن حيوان با مواد (679) و (680) قانون مجازات از حيث ميزان كيفر مغايرت پيدا مي‌كند يا استناد به قانون صيد و شكار كه قانوني منسوخ است و به اشتباه به‌جاي «قانون شكار و صيد» اصلاحي 25/9/1375 به كار رفته است. عدم تبيين شرايط «دفاع از نفس» كه با اثبات آن، فعل ارتكابي مشمول حيوان‌آزاري نمي‌شود و مرتكب مجازات نخواهد شد، از ديگر اشكالات طرح است كه لازم است به‌منظور پيشگيري از برداشت‌هاي متفاوت محاكم و سوء‌استفاده مرتكبان، شرايط دفاع در برابر حيوانات كه از علل موجهه جرم است، تعريف شود. جرم‌انگاری مصادیق مختلف حیوان‌آزاری با توجه به خلأ قوانین موجود، نکته مثبت طرح به‌شمار می‌آید اما توجه به این نکته ضروری است که صرف تعیین کیفر و در مواردی تشدید آن نمی‌تواند به اندازه کافی بازدارنده باشد بلکه اتخاذ راهکارهای حمایتی غیرکیفری به‌منظور پیشگیری اهمیت بسزایی دارد.
طرح مذكور اگرچه از حيث پيشگيري اجتماعي، لحاظ مفادي در خصوص تعليم و تربيت اصول خوش‌رفتاري با حيوانات در متون درسي را پيش‌بيني کرده است اما همچنان به نقش ساير نهادها مانند وزارت فرهنگ يا صدا‌و‌سیما در ارائه برنامه‌هايي هدفمند در جهت بسترسازی فرهنگی مبتنی بر ارتقای آموزه‌های اخلاقی و آگاه‌سازی مرتكبان درباره مجازات، توجه نشده است و نيز نباید از نقش سازمان‌های غیردولتی برای ارائه خدمات درمانی و مراقبتی از حیوانات غافل بود. با توجه به اينكه حمايت از اين سازمان‌ها و تدابير حمايتي پيشگيرانه به جهت تحميل هزينه بر دولت و مغايرت با اصل (75) قانون اساسي مورد ايراد واقع مي‌شود و به جهت تصویب قانونی بازدارنده‌تر که دربردارنده همه سازوکارهای کیفری و غیرکیفری در جهت حمایت از حیوانات مانند تشکیل مرکز حمایت از حیوانات، ایجاد مناطق حایل باشد که در پیش‌نویس لایحه حمایت از حیوانات به آنها پرداخته شده است، پيشنهاد مي‌شود طرح مذكور با اصلاحاتي كه بيان شد، در قالب « لايحه»‌اي از طرف دولت اعلام وصول شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.