پرسشِ آزاردهنده در مدرسه!
محمدرضا نیکنژاد
مهر نزدیک است و سال آموزشی تا چند روز دیگر آغاز میشود. امسال کمی بیش از 14 میلیون دانشآموز و نزدیک یک میلیون آموزگار مانند هر سال در مدرسهها گرد هم میآیند تا آموزشی را آغاز کنند که قرار است چراغ راه زندگی آینده نسلهای گوناگون باشد؛ راهی که بنا بر تأکید اسناد بالادستی ملی و جهانی قرار است رنگ، نژاد، پیشینه اجتماعی و فرهنگی و مذهبی و بهویژه اقتصادی دانشآموزان و خانوادههایشان تأثیری در آن نداشته باشد. بر پایه پژوهشهای گسترده و البته تجربههای جهانی و ملی، آموزش یکی از قدرتمندترین ابزارها برای گذار میان طبقات اجتماعی است؛ اما شوربختانه در ایران و در یک دوره چنددههای آموزش به گسترشدهنده شکاف طبقاتی تبدیل شده است. پرداختن به ریشهها و نمادهای گسترش این شکاف در یادداشتی به این کوتاهی امکانپذیر نیست؛ اما میتوان به نمونه کوچک اما تأثیرگذاری در این زمینه اشاره کرد.چند سالی است که قبح دریافت کمکهای مردمی داوطلبانه! از خانوادهها برای درسخواندن فرزندانشان در مدرسه بهکلی از بین رفته و بهشدت گسترش یافته است. چون پایه این کمکها توان اقتصادی خانوادههاست، در هنگام نامنویسی دانشآموز شغل پدر و مادر و
توانایی مالی خانواده از پرسشهای مهم مدیر یا مسئول نامنویسی است. گرچه اینگونه پرسشها با توجیههای گوناگونی مطرح میشوند، اما بیگمان یکی از ریشههای اصلی آن مقدار آوردهای است که خانواده میتواند برای مدرسه داشته باشد. پرسش از شغل پدر و مادر و شرایط اقتصادی خانواده تا درون کلاسها نیز ادامه مییابد و بهویژه در دورههای متوسطه اول و دوم و همزمان با بلوغ بچهها میتواند پیامدهایی برای دانشآموزان در پی داشته باشد؛ برای نمونه دانشآموزی را در نظر بگیرید که به هر دلیلی از شغل پدر یا سطح درآمد یا موقعیت فرهنگی- اجتماعی خانواده رضایت ندارد و بادلیل و بیدلیل، نمیخواهد درباره اینگونه موضوعات سخن بگوید. هنگامی که معلم، معاون و مدیر که همچنان از جایگاه برتر آموزشی- فرهنگی برخوردارند، دراینباره از دانشآموز سؤال میکنند، او دچار استرس و فشارهای روحی- روانی میشود. این دانشآموزان یا پاسخ درست میدهند و به خیال خود در برابر همکلاسیهایشان شرمنده میشوند یا وادار به دروغگویی میشوند و یکی از پایهایترین اصول اخلاقی- اجتماعی را زیر پا میگذارند؛ اصولی که جانمایه آموزش در جهان کنونی به شمار میآیند.
آنچه دراینباره به نظر میرسد، ناآگاهی خانوادهها، دانشآموزان و حتی دستاندرکاران مدرسه از حقوق خویش است. باید به دانشآموزان و خانوادهها تأکید کرد که پاسخندادن به بسیاری از پرسشهای فردی و خانوادگی از حقوق اولیه شهروندان است و نهتنها میتوانند در برابرشان سکوت کنند، بلکه میتواند برای پرسشکننده پیامدهای حقوقی در پی داشته باشد. از دیگر سو باید به دستاندرکاران مدرسه، از مدیر و معاون تا مربی پرورشی و معلم گوشزد کرد و البته آموزش داد که این پرسشها افزون بر پیامدهای ناگوار برای برخی از دانشآموزان، میتواند آنان را دچار مشکلات حقوقی کند؛ ازاینرو برای جلوگیری از گرفتاریهای جبرانناپذیر در این زمینه بهتر است دانشآموزان در کتابهای درسی و معلمان بهعنوان بخشی از آموزشهای تربیت معلم با حقوق فردی و آموزشی خویش آشنا شوند.در آموزشِ پولیشده ما تا چه اندازه این هشدار میتواند جدی گرفته شود، با اما و اگرهای بسیاری همراه است!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.