رابرت موگابه؛ از يک آزاديخواه تا ديکتاتور زيمبابوه
و سرانجام مرگ
رابرت موگابه يکي از قهرمانان استقلال آفريقا که در دوره حکومت طولانيمدت او بر زيمبابوه، اين کشور درگير حکومتي مستبد، فاسد و بيکفايت شد، روز جمعه در 95سالگي درگذشت. موگابه از سال1980 تا 1987 نخستوزير زيمبابوه بود و از 1987 تا 2017 هم يکي از طولانيترين دورههاي رياستجمهوري تاريخ معاصر را به نام خود ثبت کرد. آزاديطلبي که پس از مدتي در قامت رهبري ستمگر، يکي از مرفهترين کشورهاي قاره آفريقا را به ورطه سقوط کشاند. «امرسون امنانگاگوا»، رئيسجمهور زيمبابوه، با تأييد خبر درگذشت موگابه، به ستايش از او پرداخت و نوشت: «با ناراحتي خبر درگذشت بنيانگذار زيمبابوه و رئيسجمهور پيشين را اعلام ميکنم. موگابه يک هوادار سرسخت استقلال آفريقا و نماد آزاديخواهي سرزمينش بود». مقامهاي زيمبابوه هيچ اشارهاي به دليل مرگ موگابه نکردهاند. در هفتههاي گذشته رئيسجمهور اين کشور اعلام کرده بود موگابه در ماههاي گذشته بهدلیل بيماري، در سنگاپور تحت درمان قرار داشت. خانواده رئيسجمهور سابق زيمبابوه نيز اعلام کردند او بر اثر کهولت سن در سنگاپور جان باخته است. موگابه تا سال 2017 مسنترين رئيسجمهور يک کشور به شمار ميآمد. او تنها رهبري بود که زيمبابوه پس از استقلال در سال 1980 به خود ديده بود. موگابه هم مانند بسياري از سران کشورهايي که از استعمار رهايي يافته بودند، تصور ميکرد که مأموريت دارد تا زمان مرگ کشورش را رهبري کند. موگابه يک سال قبل از برکناري از قدرت، در سخنراني خود در نشست اتحاديه آفريقا گفته: «تا زماني که خداوند من را فراخواند، در مسند رهبري زيمبابوه ميمانم». حدود يک سال بعد و پس از هفتهها تنش سياسي، زماني که اتومبيلهاي نظامي در حال جولاندادن در هراره، پايتخت زيمبابوه بودند، موگابه نميتوانست شکست را باور کند. ارتش زيمبابوه در کودتايي نرم و محترمانه، او را تحت بازداشت خانگي قرار داد. موگابه در نهايت پس از 37 سال قبضه قدرت، مجبور به کنارهگيري شد، اما حزب حاکم همچنان در قدرت باقي ماند. موگابه در حالي از سوي حاميانش «قهرمان آزادي زيمبابوه» خوانده ميشود که در هيچ ميدان نبردي حضور نيافت و صعود خود به رأس قدرت در زيمبابوه را مديون قدرت سلاح ديگران بود و در نهايت هم با قدرت سلاح ديگران از قدرت کنار گذاشته شد. با سقوط موگابه عمق واقعي فاجعه اقتصادي در زيمبابوه نمايان شد. او در تمام اين سالها به ولخرجي در حزب حاکم و رقابت براي از ميدان بهدرکردن رقبايش ميپرداخت و کمترين توجهي به توليد ملي و گسترش نگرانکننده فقر نداشت. امرسون امنانگاگوا، جانشين موگابه هم از زمان بهقدرترسيدن بارها تأکيد کرده بود که ورشکستگي اقتصادي زيمبابوه نتيجه سياستهاي ديکتاتور سابق اين کشور بوده است. مقايسه با ماندلا موگابه رهبري همدوره نلسون ماندلا بود، اما دستاوردهاي اين دو رهبر تأثيرگذار قاره آفريقا تفاوتهاي قابل توجهي با هم دارد. تفکرات سياسي موگابه نيز مانند ماندلا در آکادمي «فورت هير» آفريقاي جنوبي شکل گرفت و در ابتدا، او نيز در ميان رهبران آزاديخواه آفريقا قرار داشت. نلسون ماندلا، رهبر مبارزه با آپارتايد در آفريقاي جنوبي، بهعنوان رئيسجمهور از ماه مي 1994 تا ژوئن 1999، رهبري انتقال از فرمانروايي اقليت و آپارتايد را بر عهده داشت و بهدليل حمايت از صلح ملي و بينالمللي، تحسين بينالمللي را به دست آورد؛ اما موگابه با همان قدرت و نفوذ، راه ديگري را در زیمبابوه پيمود و نزديک چهار دهه به سرکوب مخالفان و ويراني اقتصاد کشورش پرداخت. موگابه در جواني به دلايل سياسي 10 سال در حبس بود و در اين دوران تحصيلات خود در رشته حقوق را ادامه داد. او بهمحض آزادي به گروههاي شبهنظامي پيوست و در سال 1979 يکي از امضاکنندگان موافقتنامه «لنکستر هاوس» بود که به جنگ داخلي زيمبابوه پايان داد. در نخستين دهه رهبري موگابه، زيمبابوه و کشاورزان اين کشور در رفاه به سر بردند. مرگومير و سوءتغذيه در ميان کودکان کاهش و متوسط عمر مردم افزايش يافت. زيمبابوه موفقترين نظام آموزشي را در منطقه داشت و هنوز هم در قرن بيستويکم بيشترين تعداد باسواد را در قاره آفريقا دارد؛ اما از سوي ديگر دولت موگابه همواره با مخالفانش با نهايت خشونت روبهرو شد. موگابه سران مخالفان را «استعمارگران عصر جديد» توصيف ميکرد. او در ابتداي قرن بيستويکم کمپيني را براي خلع يد کشاورزان سفيدپوست از اراضيشان در زيمبابوه به راه انداخت و سپس اين اراضي را به سیاهپوستان زيمبابوه برگرداند. اين اقدام نتايج مثبتي نداشت و به قحطي گسترده در زيمبابوه منجر شد. موگابه در دوران حضورش در رأس قدرت در زيمبابوه با سياست مشت آهنين، رهبر بلامنازع اين کشور بود. او براي مشروعيتبخشيدن به قدرت خود انتخاباتهاي جنجالي و پرمناقشه برگزار ميکرد، اما اين نمايشها بارها از سوي مخالفان و جامعه جهاني با اتهام تقلب همراه ميشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.