|

سازوکارهای نوین حفظ محیط ‎زیست

ابوالفضل میرقاسمی . کارشناس منابع طبیعی

خوشبختانه در دهه‎های اخیر، به‎دلیل پیشرفت‎های علمی جامعه بشری، نقش و اهمیت منابع‌ طبيعي و محیط زیست به‎عنوان بستر حيات و توسعه هر جامعه‎ای، بیش از پیش آشکار شده است. با توجه به تأکید برنامه ششم توسعه بر کنترل بحران‎های کم‎آبی و بی‌کاری در سطح کشور، ضرورت دارد که به‎جای تحمیل فشارهای مضاعف بر بخش منابع‌طبیعی و محیط ‌زیست، تلاش شود تا در سایر بخش‌های كشاورزي، صنعت، خدمات، اکوتوریسم و... سرمایه‌گذاری اصولی بیشتری صورت گيرد و فرصت مناسب برای استراحت (تنفس)، احیا و خودپالایی اکوسیستم‌های تخریب‌شده فراهم شود. بروز آسیب‌ها و خسارات ناشی از معضلات محیط‌زیستی در گوشه و کنار جهان، اندیشمندان علم اقتصاد محیط ‌زیست را در به‎کارگیری ابزارهای اقتصادی به منظور حل چالش‎های محیط‎زیستی بسیج کرده است. اقتصاد محیط ‌زیست، دربرگیرنده‌ مطالعات نظری یا اجرائی در زمینه‌ ارزیابی اثرات اقتصادی سیاست‎های ملی و محلی زیست‌محیطی است و موضوعات خاصی نظیر مطالعه هزینه - فایده سیاست‌های محیط‌زیستی جایگزین برای حل مسائلی چون گرمایش زمین، آلودگی هوا و منابع آب و خاک، کیفیت سوخت‎های مصرفی، نشت مواد سمی، دفع ایمن پساب‌های صنعتی و پسماند و نظایر آن را در بر می‎گیرد. یکی از سازوکارهای نوین که در سطح جهانی و داخلی در حال اجراست، «پرداخت برای بهره‌مندی از مواهب اکوسیستمی» (Payment for Ecosystem Services) است. به این منظور، در هر منطقه، خدمات اکوسیستمی (زیست‎بوم) شناسایی و ارزش‌گذاری شده و سپس طرفین معامله (خریداران و فروشندگان آن خدمات) به مذاکره پرداخته و پس از حصول توافق، قرارداد همکاری و ارائه خدمات منعقد می‎شود. خریداران می‎توانند از بخش دولتی، بخش خصوصی، سازمان‎های بین‎المللی، سازمان‎های مردم‎نهاد (سمن) یا مردم (به‎عنوان مثال، گردشگران و طبیعت‌گردان یا ورزشکاران و...) و بهره‎برداران محلی پایین‎دست باشند. فروشندگان این خدمات نیز شامل دولت‎ها، صاحبان حقوق عرفی جنگل‎ها و مراتع، بهره‎برداران محلی، بخش خصوصی و... می‎شود. گاهی اوقات نهادهای دولتی حاضر به پرداخت تسهیلات یا مشوق‎هایی به کشاورزان یا بهره‎برداران محلی هستند تا با اصلاح روش‎های کاشت، داشت و برداشت خود، در تأمین خدمات زیست‎محیطی سالم و مطمئن، مشارکت کنند.

عناوین پیشنهادی جهت توسعه سازوکارهای PES در ایران پرداخت برای بهره‎مندی از خدمات زیبایی مناظر طبیعی (دستیابی به آرامش و آسایش روحی و روانی به‎دلیل توسعه طبیعت‎گردی و انواع گردشگری تفریحی و تفرجی، گردشگری سلامت، ورزشی و نظایر آن)، پرداخت برای بهره‎مندی از خدمات زیست‎بومی حوزه آبخیز (تأمین آب سالم و پاک برای شرب و بهداشت شهرها، بخش‎های صنعت و خدمات در مناطق پایین‎دست رودخانه، همچنین تأمین غذای سالم و...)، پرداخت برای بهره‎مندی از خدمات ترسیب کربن (به‎منظور کاهش تبعات ناشی از گرمایش کره زمین و تغییر اقلیم و افزایش حاصلخیزی اراضی)، پرداخت برای بهره‎مندی از خدمات تنوع زیستی گیاهی و جانوری، پرداخت برای بهره‎مندی از محصولات فرعی جنگل‎ها و مراتع (گیاهان دارویی، صمغ، کتیرا، سقز و...) و... از دولت تدبیر و امید انتظار می‎رود که با توجه بیشتر به اصول و مبانی اقتصاد محیط‎ زیست و اقتصاد سبز، بسترسازی و تمهیدات لازم جهت حضور هر چه بیشتر و مؤثرتر بخش خصوصی و بنگاه‎های اقتصادی، تولیدی و تجاری را در عرصه حفاظت و بهره‎برداری اصولی از منابع طبیعی و محیط‎ زیست و توسعه سازوکارهای پرداخت برای بهره‌مندی از خدمات زیست‌بومی را فراهم کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.