شرطبندي ديگر جواب نميدهد
احمد غلامي
آفتاب آمد دليل آفتاب. حسين مرعشي، سخنگوي حزب کارگزاران در گفتوگو با روزنامه «اعتماد» و در واكنش به گزارشِ «پيچيدن از راست به راست» که در روزنامه «شرق» سهشنبه 12 شهريور منتشر شده بود، ناخواسته گرانيگاهِ اين گزارش را تأييد كرده است. قبل از ورود به بحث لازم ميدانم ناخرسنديام را از ادامه اين بحث كه بهنوعي مواجههاي است با دوستان و همکاران سابقم در روزنامه «شرق»، یعنی محمد عطريانفر، محمد قوچاني و سعيد ليلاز ابراز كنم. اما از سوي ديگر لازمه شفافسازي و باور به دموكراسي، مواجهه انتقادي با جريانهاي سياسي است. اميدوارم در اين مجادله پا را از اين فراتر نگذارم.
حسين مرعشي، يا گزارش «شرق» را دقيق نخوانده است يا بعد از خواندن آن استنباطي متفاوت از ديدگاه نويسنده آن داشته است. در گزارش «شرق» اصلا موضوع حمايت کارگزاران از کانديداتوري علي لاريجاني مطرح نبود بلكه با صراحت و با تکيه بر گفتههاي محمد عطريانفر، پرونده اين بحث مختومه اعلام شده بود؛ «براي كارگزاران سازندگي حمايت از علي لاريجاني موضوعيت ندارد و آنان [کارگزاران] از هر اصلاحطلبي اصلاحطلبترند». به نظر ميرسد حسين مرعشي با ناديدهانگاشتن اين بخش از سخنان عطريانفر، آگاهانه گزارش «شرق» را به سمتوسوي بحثي كليشهاي برده است و دست بر قضا به نكتهاي اشاره كرده كه بنيان اين گزارش است و آن اينكه «كارگزاران روي اسب بازنده شرط نميبندند». گزارش با زباني محافظهکارانه و پيچيده در لفاف ايما و اشاره، نکاتي را مطرح ميکند ازجمله اينکه كارگزارانيها به دليل ويژگي تكنوكراتبودنشان و تفكري كه وامدار نوعي تساهل و مدارا است، چندان به اصول و منش سياسي خاصي وفادار نيستند و به اقتضاي وضعيت سياسي دچار قبض و بسط ميشوند؛ تفكري كه نهتنها مذموم نيست بلکه حاميان فراواني نيز دارد. به گفته مرعشي، «كارگزاران حزبي است كه متناسب با واقعيات و نيازها تصميم ميگيرد اما در مورد انتخاب و حمايت از علي لاريجاني بايد گفت كارگزاران چهرههاي حزبي دارند كه هم رأي بالاتري نسبت به لاريجاني دارند و هم مورد حمايت نظام هستند». بخش اول گفتههاي مرعشي يعني اينکه «كارگزاران حزبي است كه متناسب با واقعيات و نيازها تصميم ميگيرد»، دليل اصلي انتشار اين گزارش و مهر تأييدي بر صحت مدعاي آن است. در اين گزارش صرفا با يك تحليل ساده مواجهيم، تحليلي براساس اين پرسش صريح که چرا اعضاي كارگزاران در ماههاي گذشته با خبرگزاري تسنيم، گفتوگوهاي مشروحِ شفاهي و تصويري داشتهاند. آيا همين «واقعيات و نيازها» است كه آنان را واداشته در رسانههاي اصولگرا به گفتوگو بنشينند و از سر همدلي با آنان برآيند. شايد اين گفتوگوها به شكلي تصادفي رخ داده باشد كه در پايان گزارش به اين احتمال نيز اشاره شده است، اما خواسته يا ناخواسته فرايند اين گفتوگوها مانند موتوري عمل ميكند كه كارش يكسانسازي است و در اين شرايط اين امر به سود اصلاحطلبان نخواهد بود. البته ناگفته پيداست كه چندي پيش، مرعشي هم گفتوگويي مفصل و دوساعته با خبرگزاري فارس انجام داد كه در گزارش «شرق» به آن هيچ اشارهاي نشده بود؛ زيرا او چهرهاي است که مصاحبههايي ازایندست ازسوي ايشان نه سؤالبرانگيز است و نه مذموم. در گزارش «شرق» از چهرههايي از كارگزاران نام برده شده كه همگي پیشازاین زندانهاي طولانيمدت داشتهاند و مستقل و منتقد بودهاند. البته بديهي است که منظور از مستقلبودن در اينجا، مستقلبودن در ساختار نظام است نه خارج از آن. آقاي مرعشي كاملا درست ميگويد اما قرائت ايشان از كارگزاران همان است كه به آن انتقاد وارد است. هر حزبي روي اسبي شرط ميبندد كه به اصول و راهبردهاي آن حزب باور داشته باشد اما پیشازاین محمد عطريانفر در گفتوگو با اقتصادنيوز به تاريخِ 16 مهر 97 درباره حمايت از علي لاريجاني گفته بود: «اگر دوستان اصلاحطلب به اين اجماع برسند، همگي وظيفه داريم تا از آقاي لاريجاني حمايت كنيم. اما بهتر بود سؤال را به اين شكل طرح كنيد كه آيا اصلاحطلبان درباره وي به اجماع ميرسند؟ بله محتمل است». حسين مرعشي نيز در گفتوگوي ديگري در مواجهه با نقلقولی از عطريانفر که گفته بود «نقد لاريجاني را به نسيه عارف ترجيح ميدهيم»، پاسخ ميدهد که «هنوز زود است»! اين پاسخ، با صراحت روز گذشته او در گفتوگو با روزنامه «اعتماد» که «حزب کارگزاران دستکم به اندازه انگشتان يك دست چهره سياسي براي کانديداتوري در انتخابات رياستجمهوري دارد»، منافات دارد. غلامحسين كرباسچي اما مواجههاي مستدل و واقعبينانه با گزارش «شرق» دارد. او با فاصلهگذاري بين استعاره عملگرا و فرصتطلب تلاش ميكند از خصيصه عملگراييِ تكنوكراتها دفاع كند و در دفاع از اين رويكرد، ضعفهاي احتمالي آن را هم بپذيرد. گاه دو استعاره عملگرايي و فرصتطلبي ناخواسته با يكديگر تقارن پيدا ميكنند و در نبود يك گفتمان ويژه و خاص، اين تقارن اجتنابناپذير ميشود.
كرباسچي خود بر اين نكته واقف است كه ميگويد: «درواقع حزب كارگزاران سازندگي يك جريان سياسي عملگراست و خود اين حزب فينفسه فاقد گفتمان ويژه و خاص براي پيشبرد اهداف خود است. با توجه به همين رويكرد عملگرايانه، طبيعي است كه چنين انتخابهايي صورت بگيرد و [اعضا] با خبرگزاريهايي مانند تسنيم هم مصاحبه كنند». به نظر ميرسد طيفها و احزاب سياسي موجود، در آستانه انتخابات رياستجمهوري در حالِ آرايش سياسي تازهاي هستند. اما در وضعيت مستقر، فضاي سياسي بيش از يکدستسازي و ائتلافهاي انتخاباتي نيازمندِ برجستهسازي تعارضات واقعي و مطالبات مدني است که به دليل تأکيد بر وضعيت استثنائي ناشي از تحريم و خطر جنگ در سالهاي اخير اولويت خود را از دست داده، از طرف سياستمداران به تعويق افتاده و بعيد نيست که به اعتراضات مردميِ ديگر يا دستکم بياعتمادي و نااميدي مردم از طيفهاي سياسي داخلي منجر شود. چنين وضعيتي نيازمند سياستهاي هوشمندانه و حسابشدهتري از شرطبندي بر سر مهرههاي موجود سياسي است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.