گردشگری، شغل و آینده بهتر
دکتر حسن تقیزادهانصاری*
گردشگری فارغ از رسالت فرهنگی و اجتماعیای که دارد، یک صنعت است؛ صنعتی که در کنار ویژگیهای متفاوت هر کشور نسبت به کشور دیگر بهعنوان یک مزیت از فعالیت اقتصادی و توسعه مناسبات اقتصادی آن تولید درآمد میکند.
«گردشگری و مشاغل؛ یک آینده بهتر برای همه» عنوانی است که جهان از 27 سپتامبر 2019 بر آن تأکید میکند. شغل و آینده بهتر دو عنوانی است که برای یک سال جهان بر آن صحه گذاشته است. امروزه کشورهایی همانند آمریکا که بزرگترین تولیدکننده نفت در جهان است، بالاترین آمار جذب گردشگر را به خود اختصاص دادهاند و این بخش را بهعنوان یکی از منابع مهم درآمدی خود مدنظر قرار میدهند. در خاورمیانه و شمال آفریقا نیز کشورهایی مانند قطر، امارات متحده عربی و بحرین که مانند ایران از منابع نفت و گاز برخوردارند، سهم عمدهای از درآمدهای خود را از طریق این صنعت کسب میکنند و سه رتبه اول جذب گردشگر را در ردهبندی جهانی در این منطقه به خود اختصاص دادهاند.در آخرین بهروزرسانی سازمان جهانی توریسم (UNWTO)، تعداد گردشگران به میزان ۳.۳ درصد به طور میانگین از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۳۰ افزایش پیدا میکند. این موضوع نشاندهنده سفر بیشتر ۴۳ میلیون گردشگر جهانی در هر سال و رسیدن به عدد یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون گردشگر تا سال ۲۰۳۰ است. بهعنوان یک تجارت بزرگ و سرویس جهانی، گردشگری ورودی تبدیل به یکی از بزرگترین شاخههای مبادلات جهانی شده است. درآمد کلی حاصلشده از گردشگری ورودی با احتساب حملونقل مسافران بیش از یک تریلیارد و ۲۰۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۱ یا بهعبارتی سه میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلار در هر روز به طور میانگین بوده است. حساب صادرات گردشگری به اندازه ۳۰ درصد از مبادلات جهانی سرویسهای ارتباطی و شش درصد از کل میزان مبادلات جهانی است. درآمد جهانگردی در سطح بینالمللی تا سال 2005 حدود 622 میلیارد دلار بوده و هر جهانگرد از اروپا و آمریکا بین 500 تا 700 دلار هزینه کرده، درحالیکه این رقم در ایران کمتر از 500 دلار بوده است. اهمیت گردشگری در ساختار کسبوکار آنچه سازمان جهانی گردشگری را برای انتخاب «گردشگری و مشاغل؛ یک آینده بهتر برای همه» به تأمل واداشت، اهمیت این صنعت در اشتغال است. ایجاد شغل با پیشرفت تکنولوژی و رشد جمعیت به یکی از معضلات کشورها بدل شده است و کشور ما، ایران، با دارابودن بیش از 45 درصد از جمعیت جوان و نیروی کار، از این قاعده مستثنا نیست و صدالبته این ظرفیت نیروی جوان در کشور کمنظیر است.گردشگری بیش از نفع اقتصادی و درآمد، به طور مستقیم و غیرمستقیم بر ایجاد شغل تأکید دارد.آثار مستقیم حاصل از صنعت گردشگری، با احتساب حدود شش درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی در این صنعت، نمایانگر تخصیص یک شغل از هر 15 شغل است.در سال 2016، سهم کل گردشگری در اشتغالزایی شامل مشاغلی که بهگونه غیرمستقیم تحت پوشش این صنعت قرار دارند 6.5 درصد از کل اشتغال و یک میلیون و 398 هزار و 500 شغل بود که انتظار میرود با رشد 3.1 درصدی در سال 2026، تعداد یک میلیون و 967 هزار؛ یعنی 9.6 درصد از کل اشتغال را تحت پوشش قرار دهد. در این بازار بزرگ سهمخواهی، ایران با دارابودن پتانسیلهای زیاد در گردشگری فرهنگی، هنوز بر کاملنبودن زیرساختهای گردشگری تکیه زده است. جا دارد در آستانه فرارسیدن روز جهانی گردشگری علاوهبر بهرهگیری از ظرفیتهای اشتغال در این صنعت پویا، نگاه ویژهای نیز به سرمایههای انسانی و مشاغل صنعت گردشگری و وابسته در کشور شده و بازتعریف مشخص و معینی با کد بیمهای برای مشاغل مرتبط با این صنعت یا مشاغلی که به واسطه گسترش این صنعت در کشور پدید آمده است، شود تا ضمن توجه بیشتر به جایگاه بیبدیل اقتصادی و اشتغال این صنعت پویا قدمهایی هرچند کوتاه برای رسیدن به استانداردهای جهانی برداشته شود. همانطور که گردشگر، مسافر و جهانگرد در سطح بینالمللی دارای تعاریف کارشناسی است؛ مشاغل منشعبشده از صنعت گردشگری هم نیازمند تعاریف ویژه است که کشورمان از این خلأ رنج میبرد که فعالیت بخشی از ارائهدهندگان خدمت مانند راهنمای گردشگری که از آن بهعنوان سفیر فرهنگی نیز یاد میشود و سهمی بسزا در حلقه میانی و میزبانی گردشگری دارد، هنوز در کشور ما بهعنوان یک شغل و حرفه محسوب نمیشود.
حال از یک طرف با توجه به انتخاب این شعار برای سال 2019 شایسته است که متولیان صنعت گردشگری در بُعد نظری مشاغل و تعاریف گردشگری برای آینده بهتر شاغلان و علاقهمندان به فعالیت در این خدمت تجدیدنظر کنند. از طرف دیگر چون رایجترین نگاه به گردشگری در جهان معاصر رویکرد اقتصادمحور است و یکی از منابع عمده درآمدزایی و ایجاد اشتغال در جهان به شمار میآید، بهطوریکه میان توسعه گردشگری و رشد اقتصادی رابطه متقابل وجود دارد، در این صورت به طور معمول چنانچه شهرها و مقاصد از رشد اقتصادی بیشتری برخوردار باشند از گردشگر بیشتری نیز برخوردارند. بنابراین اتخاذ سیاستهای عمومی مناسب در تمام لایههای مدیریتی و حمایت کامل تمام دستگاههای دولتی و نهادهای عمومی برای رونق گردشگری که منجر به تأثیرات اقتصادی مهمی در هر منطقه و افزایش اشتغال خواهد بود اجتنابناپذیر است. *مدیرعامل شرکت هلدینگ گردشگری مارکوپولو و رئیس هیئتمدیره جامعه گردشگری الکترونیکی ایران
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.