|

عقد فاطیمای ۱۱ ساله باطل شد

گروه جامعه، شهرزاد همتی: بعدازظهر دوشنبه فیلم مراسم عقدش منتشر شد و به ظهر سه‌شنبه نرسیده، مسئولان از اعلام جرم علیه داماد و پدر دختر و عاقد و باطل‌شدن عقد خبر‌ دادند. صحبت از فاطیما، دخترک ۱۱ ساله اهل بهمئی استان کهگیلویه‌وبویراحمد است که هفته گذشته به عقد مردی ۲۲ ساله درآمد و انتشار فیلمش در دو روز گذشته خبرساز شد. او البته یکی از صدها دختر کم‌سن‌وسالی است که هرساله پای سفره عقد می‌نشینند و راهی خانه شوهر می‌شوند؛ دخترکانی که بیشترشان بی‌سروصدا و واکنش در کودکی رخت عروسی می‌پوشند. از رهای 9 ساله ایلامی که عروس مردی 50 ساله شد تا دختر سیرجانی 10 ساله که برگه آزمایش ازدواجش منتشر شد؛ از دختر 9 ساله مشهدی که معاون دادستان مانع ازدواجش شد تا فاطیمای ۱۱ ساله اهل بهمئی که هفته پیش پای سفره عقد نشست و دیروز انتشار فیلمش واکنش و اعتراض همه را به دنبال داشت همه قربانی‌اند. کل فیلم منتشرشده از عقد او 29 ثانیه است. دورتادورشان را زنان و کودکان گرفته‌اند. زنی از میان جمعیت به عاقد تأکید می‌کند باید سه‌بار خطبه را بخواند. در تصویر دنبال عروس می‌گردیم. خبری از عروس جوان خوشبخت نیست. مردی جوان حدودا 20، 25 ساله روی مبل نشسته و دختربچه‌ای که به قیافه‌اش می‌خورد 9،10ساله باشد با لباس زرق‌وبرق‌دار محلی کنارش است و نخودی می‌خندد. رژلب قرمز به لبش زده‌اند و مدام با ایماواشاره به او می‌گویند که چه‌کار کند. صدای عاقد از پس معرکه بلند می‌شود:‌ دوشیزه محترمه مکرمه! سرکار خانم فاطیما... آیا بنده وکالت دارم شما را به عقد مدت‌دار و موقت جناب آقای میلاد... به صداق و مهریه 314 سکه تمام‌بهار آزادی دربیاورم؟‌همین‌جا فیلم تمام می‌شود و آنهایی که فیلم پخش‌شده در فضای مجازی را دیده‌اند، حتما شیطنت در صورت فاطیما را وقتی عاقد فامیلی‌ او را نمی‌تواند بخواند می‌بینند؛ همان وقتی که خودش تندتند فامیلش را می‌گوید تا به عقد موقت میلاد دربیاید و نقل روی سرش بپاشند و جای عروسک النگوهای طلا دستش کنند. عروس همان دختر کوچک با لباس محلی است که بغل میلاد نشسته و به بازی بزرگان نگاه می‌کند؛ دختری که دقایقی بعد از انتشار عکس‌های عقدش، سه هفته مانده به اول مهر و وقت مدرسه، به چهره‌ای کشوری تبدیل شد و دوباره بحث کودک‌همسری را در فضای مجازی و خبرگزاری‌ها مطرح کرد. فارغ از عکس‌های فیگوراتیوی که از این دختربچه کنار داماد منتشر شده است، جثه و رفتار کودکانه فاطیما و آرایشی که روی صورتش انجام شده بود از مسائل اعتراض‌آمیز در فضای مجازی بود. این فیلم توسط جواد حیدریان، روزنامه‌نگار اهل کهگیلویه‌وبویراحمد، در توییتر منتشر شد و مطابق اطلاعات او، فیلم متعلق به مراسم «عقد موقت» دخترکی در شهرستان لیکک منطقه بهمئی در استان کهگیلویه‌وبویراحمد است. این مراسم هفته گذشته در منزل دختر برگزار شده و ‌ یک هفته از مراسم ازدواج آنها گذشته است. این روزنامه‌نگار در گفت‌وگو با «شرق» با بیان جزئیات این واقعه می‌گوید:‌ یکی از دوستانم که خانمی حقوق‌دان و اهل کهگیلویه‌وبویراحمد است این ویدئو را برای من فرستاد. بعد از دیدن این فیلم خودم جا خوردم و فکر کرد‌م که با وجود انتقادات احتمالی این فیلم باید منتشر شود، چون مسئله منحصر به این دختر نمی‌شود و دختران زیادی هستند که چنین شرایطی دارند و از روز گذشته که این فیلم منتشر شده، پیام‌های مشابه آن نیز به دستم رسیده است. با چند نفر مشورت کردم و به نتیجه رسیدیم که منتشر شود و پیش‌بینی می‌کردیم از آن استقبال شود و در 10 دقیقه اول کلی پیام‌های مشابه گرفتم؛ مثلا شاگردی که یک هفته مدرسه نیامده و معلمش با پیگیری‌ها متوجه شده او ازدواج کرده. وی افزود: خوشبختانه مسئولان دولتی بلافاصله شروع به پیگیری کردند؛ به‌عنوان‌مثال خانم ابتکار، معاون امور زنان و خانواده ریاست‌جمهوری، شخصا تماس گرفتند و پیگیر شدند. روز گذشته با دادگستری منطقه بهمئی و رئیس بهزیستی منطقه صحبت کردم. رئیس بهزیستی در منزل پدر دختر بود و داماد هم کنارش بود و برای ما جزئیات را توضیح داد. هرچند که در رسانه‌ها سن داماد 30 سال ذکر شده، اما سن داماد 22 است. مطابق شنیده‌ها دختر و پسر نسبت نزدیک فامیلی با یکدیگر و رفت‌وآمد زیاد دارند و پدر دختر که فرد متشرعی است ادعا کرده چون این رفت‌وآمد نباید مشکل شرعی می‌داشت‌ چنین تصمیم عجیبی گرفته است. حیدریان می‌افزاید: ‌آنها عاقد را به خانه دعوت کردند، چون می‌دانستند با توجه به سن کودک این ازدواج در بیرون ثبت نمی‌شود، چون دختر زیر سن قانونی است، ولی حالا چندین ازدواج مشابه در روستاها و شهرهای اطراف استان اتفاق می‌افتد، چون یک فرهنگ تاریخی است و دختر را برای پسر نشان می‌کردند تا کسی به خواستگاری‌اش نرود. من هم به‌عنوان کسی که اهل همین استان هستم، از صحت این ادعا باخبرم. به گفته آقای سعیدی، رئیس دادگستری شهر، این مسئله مشکلی نداشت، ‌اما چون برای دختر مهریه تعیین شده بود، از همین‌جا فهمیدیم یک جای کار می‌لنگد. ضمن اینکه در صحبت‌ها با دختربچه فهمیدیم که این دختر به سن رشد هم نرسیده و توانایی تشخیص خوب را از بد ندارد و ما تشخیص به ابطال عقد گرفتیم و مرد را ملزم به بذل مدت کردیم و عقد با بخشش مهریه باطل شد. اما چون این نشان‌کردن ریشه تاریخی در منطقه ما دارد و از نظر شرعی هم این مسئله بلااشکال است، در خیلی از اماکن این اتفاق می‌افتد و اصلا ما خبردار نمی‌شویم، اما وقتی مسئله مثل داستان فاطیما جنبه عمومی پیدا می‌کند، می‌توانیم به آن وارد شویم. جدا از صحبت‌های حیدریان، پیگیری‌های خبرنگار «شرق» از افراد محلی، حاکی از آن است که اصرار اصلی برای ازدواج این دختربچه از سوی مادر او بوده و آنها با یکدیگر دخترخاله و پسرخاله هستند. پیگیری‌های خبرنگار «شرق» برای صحبت با مختاری، ‌رئیس بهزیستی بهمئی، چندان نتیجه‌بخش نبود. اون تنها ضمن تأیید فیلم منتشرشده، از پیگیری استان درباره این اتفاق خبر داد. اما سعیدی، رئیس دادگستری شهرستان بهمئی، در گفت‌وگو با «شرق»، با اعلام اینکه عقد ازدواج فاطیما و میلاد باطل شد، تصریح کرد‌: با پیگیری‌های انجام‌شده و آوردن عاقد، داماد و اولیای دختر ۱۱ساله متوجه شدیم داماد 22 سال دارد و به رسم طایفه‌ای و رسومات محلی که در شهرستان بهمئی رایج است، دختر را برای پسر نام‌گذاری کرده‌اند تا بعد از گذشت شش سال که دختر به سن قانونی برای همسرداری برسد، ازدواج کنند. این ازدواج زیر سن قانونی بوده و عملی مجرمانه است که هم پدر دختر، هم عاقد و هم داماد این خانواده مرتکب عمل مجرمانه شده‌اند. مطابق آمار منتشر‌شده از سوی سازمان ثبت‌احوال، در بازه زمانی پنج‌ساله سال‌های ۹۲ تا ۹۶، هزارو هفت دختر زیر ۱۰ سال در ایران ازدواج کرده‌اند. در همین پنج سال، ۱۹۲هزار و ۸۴۰ دختر ۱۴ساله و کمتر از آن ازدواج کرده‌اند. این مسئله تنها به استان کهگیلویه‌و‌بویراحمد و شهر بهمئی خلاصه نمی‌شود. در سال‌های گذشته چندین مرتبه خبر عقد غیرقانونی کودکان که مسئولان یا موفق شده‌اند یا نتوانسته‌اند جلوی آن را بگیرند، در فضای مجازی منتشر شده‌ است. آخرین خبر این ازدواج‌ها، مربوط به حدود دو ماه پیش و شهر سیرجان است. انتشار عکسی از برگه آزمایش دختربچه‌ای 10ساله در سیرجان برای ثبت ازدواج، دوباره افکار عمومی را جریحه‌دار کرده بود. بلافاصله طیبه سیاوشی، نماینده تهران در مجلس و عضو فراکسیون زنان، اعلام کرد: «در گفت‌وگویی که با مشاور زنان استانداری کرمان داشتم و با پیگیری‌های فرماندار سیرجان و اقدام دادستان، ازدواج دختربچه ۱۰ساله با مرد ۲۳ساله متوقف شد. خوشبختانه از این مورد با رسانه‌ای‌‌شدن جلوگیری شد؛ اما بدون ممنوعیت قانونی کودک‌همسری، همچنان با موارد دیگر مواجه خواهیم بود». با وجود این، در فضای مجازی اعلام شد فردی به نام «عنایت‌الله راضی»، دادرس شعبه اول دادگاه سیرجان، حکم به ثبت ازدواج این دختربچه ١٠ساله داده است؛ خبری که دستاویز توییت یکی از خبرنگاران شد بر این مبنا که «دختری که با حکم دادستان ازدواجش متوقف شده بود، دادرس شعبه اول دادگاه کیفری ‎سیرجان ظرف چند ساعت و بدون اعلام نظر کارشناسی پزشکی قانونی برای این دختر، ‎حکم رشد صادر کرده و کار تمام شده است». هرچند فرماندار سیرجان منکر ثبت این ازدواج شد؛ ‌اما منابع محلی و خبرنگاران تأکید می‌کنند این ازدواج ثبت شده و حالا دختر سیرجانی بیش از دو ماه است که به خانه بخت رفته است. درحال‌حاضر ماده 1041 قانون مدني 13 سال را سن قانونی ازدواج ملاک قرار می‌دهد. درباره ازدواج زير 13 سال نيز اگر مقررات ماده 1041 رعايت نشود، جرم اتفاق افتاده است. در ماده 50 قانون حمايت خانواده، مصوب سال 92 و در ماده 646 قانون مجازات اسلامي، براي اين ازدواج مقرر شده اگر ازدواجي بدون رعايت ماده 1041 اتفاق بيفتد، براي خواستگار و داماد جرم‌انگاري انجام شده و عاقد هم در جاي ديگري مجازات می‌شود. مطابق ماده 50 قانون حمايت از خانواده، هرگاه مردي برخلاف مقررات ماده 1041 قانون مدني ازدواج کند، به حبس تعزيري درجه شش محکوم می‌شود. هرگاه ازدواج مذکور به مواقعه منتهي به نقص عضو يا مرض دائم زن منجر شود، زوج علاوه بر پرداخت ديه به حبس تعزيري درجه پنج و اگر به مواقعه منتهي به فوت زن منجر شود، زوج علاوه بر پرداخت ديه به حبس تعزيري درجه چهار محکوم می‌شود. در یکی، دو سال اخیر بحث افزایش سن ازدواج به یکی از بحث‌های اصلی فعالان مدنی و نمایندگان مجلس بدل شده است؛ اما با وجود این تلاش‌ها هنوز نمایندگان موفق نشده‌اند حداقل سن ازدواج را به 13 سال برسانند. در این میان، پروپاگاندای رسانه‌ای اصولگرایان مبنی بر اینکه نمایندگان مجلس می‌خواهند سن ازدواج را به 18 سال برسانند، باعث شده حتی کودکان نیز از این خشونت ترویج‌شده در امان نباشند. بااین‌حال، مسئله تنها تصویب یک قانون نیست؛ چه کسی وظیفه فرهنگ‌سازی در روستاها و شهرهای کوچک را بر عهده می‌گیرد تا خانواده‌ها بدانند دختر 12ساله هنوز زمان ازدواجش نیست و نباید دختر 15ساله را با این تصور غلط که از سن ازدواجش گذشته، طرد کنند. فاطیما توانست از بند این ازدواج تا مدت کوتاهی رها شود؛ اما چه کسی تضمین می‌کند کودکان دیگر هم بتوانند خودشان را نجات دهند؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.