|

آغاز عصر پیش‌بینی‌ناپذیری در آسیا

رابرت کاپلان. نویسنده و مدیر گروه مطالعاتی اوراسیا

سال 1942 و زمانی که تفنگ‌داران دریایی آمریکا مشغول نبردی وحشیانه با ژاپنی‌ها بودند و هیچ چشم‌اندازی برای صلح وجود نداشت، نیکلاس اسپایکمن، استراتژیست هلندی - آمریکایی که در دانشگاه ییل تدریس می‌کرد، پیش‌بینی کرد که به‌زودی اتحادی میان ایالات متحده و ژاپن علیه چین، متحد آن روزهای آمریکا شکل می‌گیرد.

پیش‌بینی اسپایکمن درست بود و ژاپن به متحدی وفادار و تأثیرگذار برای ایالات متحده تبدیل شد. ژاپن به حمایت آمریکا نیاز داشت تا بتواند از طریق دریا، غذا و سوخت وارد کند و اهمیت این شراکت زمانی بیشتر شد که جمعیت ژاپن در دهه‌های بعد به‌سرعت رشد کرد. این کشور موقعیتی مشابه بریتانیا در اروپا پیدا کرد؛ متحدی خارج از قاره اصلی برای ایالات متحده. از سوی دیگر چین هم آن‌گونه که اسپایکمن پیش‌بینی کرده بود، به‌عنوان یک قدرت منطقه‌ای درحال‌توسعه، جنگ جهانی دوم را سپری کرد. چشم‌اندازی که اسپایکمن برای آسیا به تصویر کشیده بود، تقریبا درسه‌چهارم قرن بیستم، ثبات و رونق اقتصادی برای آسیا به همراه داشت. در سال 1972 ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده، خواستار تنش‌زدایی با چین شد تا از این طریق بتواند تعادل قدرت را در برابر اتحاد جماهیر شوروی حفظ کند. این اقدام اولین گام در برهم‌خوردن پیش‌بینی اسپایکمن و به‌خطرافتادن ثبات در آسیا شد. با احیای رابطه واشنگتن و پکن، اتحاد ایالات متحده و ژاپن همچنان پابرجا و ضامن ثبات در آسیا بود. ایالات متحده بدون مشارکت ژاپن نمی‌توانست کودتای دیپلماتیک خود در پکن را به نتیجه برساند. در قرن بیست‌و‌یکم و در سال‌های اخیر که تنش تجاری میان ایالات متحده و چین، رابطه دو قدرت برتر اقتصادی جهان را متشنج کرده، دیگر کمتر کسی نظم مورد نظر اسپایکمن درباره آسیا را به‌خاطر می‌آورد، چراکه آسیای امروز با آسیای قرن بیستم تفاوت‌های اساسی کرده است. پهناورترین قاره جهان در دهه گذشته تغییر و تحولات بزرگی را به خود دیده است. یکی از کشورهایی که با گذشته تفاوت‌های اساسی کرده، چین است. برخلاف آنچه در نگاه اول به نظر می‌رسد، تغییرات در چین همه مثبت نبوده‌اند. رهبران این کشور با آشفتگی‌های زیادی در داخل مواجه هستند و در خارج از مرزهای خود هم همراهی متحدان آمریکا را شکننده‌تر از هر زمان دیگر می‌بینند. در هفته‌های اخیر تنش‌ها و درگیری‌ها در هنگ‌کنگ، رهبران چین را نگران کرده و از سوی دیگر رابطه پرتنش کره جنوبی و ژاپن، دو متحد اصلی ایالات متحده در آسیا، ثبات را در منطقه به خطر انداخته است. با نگاهی به این تحولات به‌سادگی می‌توان دریافت که امنیت در آسیا دیگر امری بدیهی به شمار نمی‌آید. برای درک بهتر وضعیت امروز آسیا ابتدا باید چین را در نظر گرفت. این کشور آن کشوری نیست که تا چند دهه و حتی چند سال قبل می‌شناختیم؛ چینی که رشد سالانه اقتصادی دورقمی داشت و حکومت در دست گروهی از تکنوکرات‌های ناشناخته و مرموز بود که کمتر کسی چهره یا نام آنها را دیده بود. امروز چین در دست یک رهبر مستبد و شناخته‌شده است و سالانه رشدی حدود شش درصد دارد. چین تحت حاکمیت شی‌ جین‌پینگ بلندپروازی‌های برون‌مرزی زیادی دارد. این کشور بر سر جزایر واقع در دریای چین جنوبی با همسایگان خود که متحد ایالات متحده هستند وارد تنش شده و با وجود هشدارهای واشنگتن، به ساخت‌و‌سازهای خود در این جزایر ادامه می‌دهد. چین در سال‌های اخیر قدرت نظامی خود را افزایش داده و از نظر میزان تسلیحات نظامی و تعداد پرسنل به دومین قدرت نظامی جهان پس از ایالات متحده تبدیل شده است. بلندپروازی‌های نظامی چین را نه‌تنها در دریای چین جنوبی بلکه در اقیانوس هند هم می‌توان مشاهده کرد. با وجود این شی‌ جین‌پینگ از شبه‌جزیره کره غافل نشده است. تردیدی نیست که این منطقه پرتنش‌ترین منطقه در آسیا و یکی از پرچالش‌ترین مناطق در جهان به شمار می‌آید. آغاز مذاکره میان کره شمالی و ایالات متحده به ابتکار دونالد ترامپ با مشارکت اولیه کره جنوبی، بر پیچیدگی‌های این منطقه افزوده است. این مذاکرات هم منطق و مسیر خاص خود را دارد و با وجود بن‌بست‌های ایجادشده، نمی‌توان دستیابی به توافق برای امضای معاهده صلح میان دو کره و خروج حدود 23 هزار نظامی آمریکایی از کره جنوبی را امری غیرممکن دانست. سناریوهای کشورهای تقسیم‌شده را که دوباره به هم پیوسته‌اند، بارها در قرن بیستم شاهد بوده‌ایم؛ ویتنام شمالی و جنوبی، آلمان شرقی و غربی و یمن شمالی و جنوبی. به نظر می‌رسد دیر یا زود این اتفاق در شبه‌جزیره کره و میان کره شمالی و کره جنوبی هم رخ خواهد داد و تردیدی نیست که در چنین شرایطی بازنده اصلی ژاپن خواهد بود. منبع: فارن‌پالسی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.