|

بهرام امیراحمدیان، کارشناس حوزه آسیای میانه و قفقاز در گفت‌وگو با «شرق»:

2 ابرقدرت شرق، پشتیبان ایران

‌روز گذشته آقای ظریف در مسکو گفتند حساب چین و روسیه از دیگر شرکای باقی‌مانده در برجام، جداست. از موعد خروج آمریکا از برجام حساب کنیم، این دو کشور چقدر توانستند تأثیرگذار باشند؟ در شرایطی که کشورهای دیگر، یعنی آمریکا و کشورهای اروپایی که می‌شود گفت غرب، به تعهدات خودشان در زمینه برجام عمل نمی‌کنند، روسیه و چین موضع‌شان استحکام و حمایت از برجام است. آمریکا که از برجام خارج شده است و اروپا هم شرایط مورد انتظار ایران را فراهم نمی‌کند. اما چین و روسیه، به عنوان دو عضو دائم شورای امنیت، از موضع ایران حمایت کرده‌ و دیگران را تشویق کرده‌اند که برجام را پابرجا نگه دارند. این موضع خیلی خوبی است. دو امضاکننده بزرگ و دو قدرت جهان نشان داده‌اند به نوعی با غرب هماهنگ نیستند. تحریم‌های آمریکا علیه ایران را اجرا نمی‌کنند و آن را به عنوان قوانین ملی که می‌خواهد در محیط بین‌الملل اجرا شود، شناسایی نکرده‌اند. با ایران هم، چنین معامله می‌کنند. سطح معاملات تجاری روسیه و ایران کمتر است اما چین با وجود تحریم‌ها همچنان از ایران نفت می‌خرد. این نشان می‌دهد فضایی در محیط بین‌الملل در زمینه برجام به وجود آمده است که مخالفان و موافقانی دارد. مخالف آمریکا است و موافق چین و روسیه هستند و اروپا به نوعی می‌تواند با این دو قدرت مماشات کند. قول اقداماتی داده است اما اراده کافی ندارند، اگرچه صراحتا اعلام نمی‌کنند طرف آمریکا هستند، تا اینجا موضع مستقلی هم ایفا نکرده‌اند. با این حال، اروپایی‌ها هم علاقه‌مند هستند برجام بماند و حمایت می‌کنند. نخست‌وزیر انگلستان هم با اینکه با آمریکا مناسبات نزدیک دارد، خواهان حفظ برجام است. در این زمینه هر کدام موضوع را از دیدگاه‌های خودش مورد توجه قرار می‌دهد. اروپایی‌ها بر این باورند كه این توافق سبب می‌شود فعالیت‌های هسته‌ای ایران تحت مانیتورینگ باشد و این برای آنها ارزشمند است. از نگاه آنها برجام نباشد، نمی‌توانند این را داشته باشند و پس بهتر است که باشد. ‌ شما در حوزه جاده ابریشم جدید کارهای مطالعاتی کرده‌اید، چین چطور؟ چین نقش خیلی اساسی در تجارت خارجی ما دارد. ما بیش از ۲۰ میلیارد دلار مبادله در تجارت خارجی با چین داریم؛ حدود ۱۰ میلیارد واردات و حدود ۱۰ میلیارد صادرات. یعنی از ۱۳۰ میلیارد دلار تجارت خارجی ما، ۲۰ میلیارد دلار با چین است و این نشان می‌دهد جایگاه چین خیلی برای ما مهم است. اگر بنا باشد طرح جدید چین طبق جاده ابریشم کهن به شرق مدیترانه که مسیر اصلی‌اش بوده است وصل شود، نگاه چین باید به ایران باشد، چون ایران در مرکز جاده ابریشم کهن بوده و در مرکز جاده ابریشم جدید قرار می‌گیرد. هر چند در این زمینه هنوز کاری نشده اما ایران علاقه‌مند است در این‌باره با چین کار کند. اگر فضایی از دهه‌های آینده ترسیم کنیم، ایران لینک روسیه و چین برای همکاری‌های اوراسیا خواهد بود. ظریف هم با استفاده از همین به رابطه ما با قدرت‌های آسیایی و اوراسیایی اشاره می‌کند. ما با روسیه پیگیر اتحادیه اوراسیا هستیم که اهمیت اساسی دارد و از طرف دیگر هم با چین در ابتکار کمربند و جاده هستیم. اینها نشان می‌دهد ایران دو ابرقدرت شرق را پشتیبان خودش یافته است و آنها هم می‌دانند ایران چه جایگاهی در منطقه دارد. هر کدام از آنها بخواهد در خاورمیانه ورود کند، از طریق ایران به عنوان نقطه ثقل باید این کار را بکند، مثل وقتی که روسیه خواست در سوریه اقدام کند. ‌ رابطه تهران - مسکو اما همیشه منتقدانی دارد. ممکن است وقتی این موضوعات مطرح شود، از روسیه و ایران انتقاد شود و روسیه متهم به این شود که به دنبال منافع خودش است. ما هم باید هوشیار باشیم و منافع خود را در نظر بگیریم و هرگز بنا نیست از هزینه ملت، خرج منافع دیگران کنیم. ایران به عنوان یک کشور قدرتمند برای حفظ منافع خودش امکانات لازم را دارد. ایرانی که در شرایط کنونی از فضای وهم‌آلود تحریم بیرون می‌آید و به سمت ثبات می‌رود، نشان داده است در داخل و با اتکای ملی می‌تواند توانمند باشد. فکر آمریکا این بود که با فشار تحریم ایران را به سمت فروپاشی و اغتشاش می‌برد اما دیدند داخل ایران، ظرفیت‌های نهفته زیادی هست که هنوز استفاده نشده است. با همان ظرفیت‌هایی که در قدرت ملی ایران هست، ایران توانسته است مسائل خودش را حل کند و صادرات ما بیش از دو برابر واردات ما شده در حالی که سال‌ها بود در این زمینه کسری داشتیم و بدهکار بودیم اما الان طلبکار هستیم. به همین دلیل است که امروز دستگاه دیپلماسی ما می‌گوید حساب چین و روسیه از دیگر شرکای باقی‌مانده در برجام جداست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.