بحران اقلیمی وكاهش بقای بشر
محمد درویش
بنا بر گزارش جدید سازمان ملل که از جانب پژوهشگران سرشناس بینالمللی تهیه شده است، بحران اقلیمی با افزایش شدید دمای کره زمین، در حد خارقالعادهای به توانایی زمین برای بقای انسان خسارت وارد میکند. گزارش نامبرده از هیئت بیندولتی تغییر اقلیم-IPCC- میگوید: داغشدن زمین موجب میشود خشکسالی، فرسایش خاک و آتشسوزی جنگلها افزایش پیدا کنند، بازده محصولات کشاورزی در مناطق گرمسیری کمتر و یخ خاک منجمد در نزدیکی قطبها ذوب شود. بالاتررفتن هر چه بیشتر دما در عرضهای جغرافیایی پایینتر به شرایط اقلیمی بیسابقهای منجر میشود که نتیجه آن افزایش پتانسیل گرسنگی، مهاجرت و درگیری خواهد بود که بهنوبه خود خسارت به جنگلهای بزرگ شمالی را بیشتر خواهد کرد. این گزارش که از سوی دولتهای جهان تأیید شده است، نشان میدهد بشریت با یک انتخاب جدی بین یک چرخه معیوب و یک چرخه مطلوب روبهروست. ادامهدادن به تخریب جنگلها و انتشار عظیم (گازهای گلخانهای) از دامداریهای صنعتی به بحران اقلیم شدت میبخشد و تأثیرات آن را بر خاک وخیمتر میکند. با وجود این، اکنون اقداماتی که به خاک و جنگلها اجازه احیاشدن و ذخیره کربن را میدهند و قطع مصرف گوشت و بههدردادن مواد غذایی از جانب انسان میتواند نقش بزرگی را در مبارزه با بحران اقلیم ایفا کند، چنین اقداماتی همچنین به بهبودی سلامتی، کاهش فقر و مبارزه با از دسترفتن حیاتوحش در سراسر دنیا منجر میشوند. به این ترتیب، احتراق سوختهای فسیلی باید پایان یابند تا از ضرر جبرانناپذیر به خدمات اکوسیستم زمین در تأمین خوراک، سلامتی و سکونتگاههای قابل زیست جلوگیری شود. پروفسور دیوید ریِی، از دانشگاه ادینبورگ که این گزارش را بهعنوان متخصص بازبینی کرده است، میگوید: «این یک توفان به تمام معناست. زمینِ محدود، جمعیت انسانیِ در حال توسعه که همگی در پتوی خفقانآور بحران اقلیمی پیچیده شدهاند. کره زمین هیچگاه تاکنون این اندازه کوچک حس نشده بود و اکوسیستم طبیعی آن مستقیما تحت اینچنین خطری نبوده است». پیرز فورستر، استادی از دانشگاه لیدز، اضافه میکند: «این گزارش مهم نشان میدهد ما به تغییر پایداری در استفاده از زمین نیاز داریم تا افزایش دما را در حد ۱.۵ درجه سانتیگراد محدود کنیم. خلاصه کلام اینکه ما به چراگاه کمتر [برای دامها] و به درختان بیشتر احتیاج داریم.» و پروفسور جیم اسکیا از IPCC میگوید زمین پیشتر در حال تقلا بود و اکنون تغییر اقلیم به بار آن اضافه شده است. کاربری نامناسب از زمین نیز دلیلی برای نزدیک به انتشار یکچهارم از گازهای گلخانهای سیاره است؛ تخریب جنگلها، رمههای بزرگ دام و مصرف بیش از حد کودهای شیمیایی از فاکتورهای کلیدی هستند. انتشار (گازها) در ارتباط با کودهای شیمیایی از اوایل سال ۱۹۶۰ تا بهحال ۹ برابر شده است. افزایش دما دلیل بیابانزایی، بهویژه در آسیا و آفریقا است و (دو قاره) آمریکا و مناطق مدیترانه بهشدت در خطر هستند. یکی از نتیجهگیریهای مهم گزارش آن است که خاک، آنچه بشریت کاملا به آن وابسته است، در زمینهای زیر شخم، صد بار سریعتر از آنکه ساخته شود، از دست میرود. گزارش IPCC به دولتها و بخش اقتصادی توصیه میکند اقداماتی جدی و محکم به اجرا بگذارند؛ از جمله پایاندادن به جنگلزدایی و قدرتبخشیدن به جنگلها برای رشد، رفرم یارانههای کشاورزی، پشتیبانی از کشاورزیهای کوچک و پرورش گیاهان مقاومتر؛ اگرچه بسیاری از این راهحلها برای تأثیرگذاری نیاز به سالها زمان دارند. مصرفکنندگان در کشورهای ثروتمند میتوانند فورا با کاهش مصرف گوشت و لبنیات صنعتی که تأثیر بسزایی بر محیط زیست دارند، در این راه قدم بردارند. پروفسور پیت اسمیت، از دانشگاه ابردین و یکی از نگارندگان ارشد گزارش، میگوید: «ما میتوانیم بسیار بیشتر از این در محدودهای که در آن کمتر انجام دادهایم، كار انجام دهیم، هر چند این کار دشواری است، زيرا شما نمیتوانید به مردم بگویید از چه خوراکی تغذیه کنند؛ این نتیجه خوبی نخواهد داشت، اما میتوانید آنها را تشویق کنید». کاترینا براندمایر، از اندیشکده Green Alliance، اضافه میکند: «پیام کلیدی از گزارش IPCC فوریت است: ما باید اکنون جنگلهای نو بکاریم، اکوسیستم خود را احیا و البته گوشت کمتری مصرف کنیم».
خواننده عزیز روزنامه «شرق»! همانطور که مشاهده میفرمایید، توصیه نخبگان جهان در حوزه محیط زیست و کشاورزی آن است که از جنگلها بیشازپیش حفاظت کنیم؛ بهویژه در مواجهه با خطر آتشسوزی و به کشاورزیهای کوچک بازگردیم. اما اینجا در ایران، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست میگوید: آتش در جنگل پدیدهای طبیعی بوده است و خطر چندانی ندارد. شگفتآورتر آنکه وی تأکید میکند اصولا سرمایهگذاری برای اطفای حریق در رویشگاههای جنگلی کشور توجیه اقتصادی ندارد! شما فکر میکنید با وجود چنین طرز تفکری، امکان درک آیندهای روشن در حوزه محیط زیست ایران فراهم است؟ بهویژه آنکه کشاورزی ما تازه یادش افتاده که باید کشت و صنعتهای وسیع با گیاهان تراریخته را در اولویت قرار دهد و بر طبل مخرب زهکشی اراضی و پوشش انهار همچنان بکوبد!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.