چطور حاميان، غول پادکست فارسی را قورت ميدهند
مهدی نوریان
پیشنمایش: چندی است که با وسیعترشدن دایره مخاطبان پادکست فارسی و البته رشد آن، چه به لحاظ کمی و چه کیفی، مسائل مربوط به آن نیز بیشتر شنیده میشود. هرچند عدد مشخصی برای تعداد پادکستهای فارسی وجود ندارد اما طبق یکی از فهرستهای موجود روی توییتر که براساس حساب کاربری توییتر پادکستها ساخته شده، این تعداد تقریبا به 300 مورد میرسد که نسبت به سال گذشته رشد بسیار قابلتوجهی داشته است [1]. هرچند اقبال هرچه بیشتر از پیش به پادکست فارسی، چه از طرف شنوندگان و چه سازندگان میتواند اتفاقی فرخنده تلقی شود، طبیعتا این نگرانی را نیز در میان ایشان، بهویژه جامعه پادکستساز ایجاد میکند که آیا این کودک نوپا موفق میشود که تاتیتاتیکنان موانع پیشروی خود را برداشته و در مسیری درست قرار بگیرد؟ در این جستار سعی میکنم به عنوان عضو کوچکی از جامعه پادکستساز به قدر وسع به یکی از جدیترین خطرات پیشروی پادکست فارسی یعنی نئولیبرالیزهشدن آن اشاره کنم. در همین راستا از شما میخواهم چندقدمی با من عقبتر بیایید تا بتوانیم با حرکت از قاب کلوزآپ به وایدشات در نمایی بازتر، تصویر کاملتری از ماجرا بهدست آوریم. پرده اول - مردان روسریبهسر این نگرانی از جایی شروع شد که رویدادی با اسم «فریلند» تصمیم به برگزاری پنلی تحت عنوان «انقلاب پادکست فارسی» گرفت. تصمیمی که بنا بر دلیلی محل بحثوجدلها، مشاجرات و بعضا توهینهایی شد که بیشتر در شبکه اجتماعی توییتر رخ داد. آن دلیل اما این بود که چرا همه پنج نفری که برای سخنرانی به این پنل دعوت شدهاند مرد هستند و چرا برگزارکنندگان هیچ نقشی برای زنان پادکستساز یا فعال در این حوزه در نظر نگرفتهاند؟ این اعتراض که از طرف یکی از پادکسترهای زن انجام شد واکنشهای زیادی را در بر داشت [2]. از توجیه و بهانهگیری برگزارکنندگان گرفته تا توهین و مسدودکردن حسابهای کاربری منتقدان، عذرخواهی و در نهایت هم وعده مهیاکردن یک پنل برای پادکسترهای زن! حالا قرار شده که برگزارکنندگان با عدهای از پادکسترهای زن بنشینند و مذاکره کنند و بعضی از آنها را نیز به این رویداد راه دهند [8[. در مورد نقد این اتفاق، جستاری خواندم با عنوان «انقلاب در پادکست فارسی: دو صندلی بیشتر برای زنان» که به نظرم تحلیل خیلی خوبی البته از منظری صرفا فمینیستی (که به نظرم کافی نیست) به دست میدهد [3]. پرده دوم - توانمندسازان نامرئي اما من میخواهم از منظر دیگری به این ماجرا بپردازم. برگزارکنندگان رویداد «فریلند» آن را «همایش اصول فریلنسینگ» نامیدهاند [4]. یعنی قرار است در این همایش دوروزه به شما اصول فریلنسینگ را یاد بدهند. شما باید برای ورود به این همایش نفری 200 هزار تومان پرداخت کنید. تا ساعت دو نیمهشب دهم شهریور که 18 روز تا شروع این همایش باقی است، 665 نفر در این همایش ثبتنام کردهاند. یعنی برای هر ساعت نشستن در این همایش تقریبا باید 18 هزار تومان هزینه کنید. این همایش قرار است شما را با اصول فریلنسینگ آشنا کند. اصلا فریلنسینگ چیست و چه اهمیتی دارد؟ فریلنسینگ یا خوداشتغالی، همانطور که از اسمش پیداست شرایطی کاری است که در آن فرد برای خودش کار میکند و در استخدام هیچ کارفرما یا واسطی نیست و مستقل است. این استقلال در زمینههای مختلفی میتواند محقق شود. مثلا سادهترین بروز این استقلال را میتوان در ساعت کاری و حضور در محل کار دید. یعنی شما میتوانید هر وقت یا هرجایی که دوست داشتید روی پروژه مورد نظر کار کنید، مثلا صبح، ظهر یا شب یا در خانه، کتابخانه یا حتي کافیشاپ. این نوع از استقلال، چیزی است که معمولا کل فریلنسینگ به آن فروکاهیده میشود. اما یکی از مهمترین ویژگیهای فریلنسینگ که شرکتهای به قول خودشان «توانمندساز» آن را به عمد نادیده گرفته و برجسته نمیکنند، حذف این نوع استخدام و حذف آن واسط است. یک طراح لباس که صفر تا صد کار را خودش انجام میدهد، مهارت را کسب کرده، سلیقه را به کار میبندد، خرید میکند، میدوزد و کار را به مشتری تحویل میدهد، چرا باید دستکم بخشی از دستمزد خود را به کسی که بعضا هیچ چیز از آن کار هم نمیداند و دغدغهاش را هم ندارد بدهد؟ یکی دیگر از مهمترین امکاناتی که فریلنسینگ فراهم میآورد و اتفاقا این یکی را نیز «توانمندسازان»، نامرئی میکنند استقلال فکری برآمده از استقلال مالیای است که با حذف قرارداد دائمی و واسط رخ میدهد. وقتی شما در استخدام کارفرمایی هستید، او با پولی که به شما میدهد فقط زور بازوی شما یا مهارت شما را به خدمت نمیگیرد بلکه استقلال اندیشه شما را نیز محدود میکند. این چیزی است که بیشتر در مورد حوزههای پژوهشی، ترجمه، تولید محتوا (مثل تولید پادکست) و مواردی از این دست مشهود است. منابع: [1] لیست توییتری پادکست فارسی [2] توییتی از صاحب پادکست «رادیو مرز» [3] نفیسه آزاد. یادداشت «انقلاب در پادکست فارسی: دو صندلی بیشتر برای زنان» [4] وبسایت «فریلند»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.