ایران در کانون قرن آمریکایی- چینی
فریبرز مسعودی . روزنامهنگار
سیاستمداران آمریکا در آستانه سال 2000، سده 21 را قرن آمریکا نام گذاشته و دولتهای آمریکا از آن پس چه دموکرات و چه جمهوریخواه هم و غم خود را برای ادامه سروری آمریکا بر سه عرصه مهم و تاریخساز کنونی نهادهاند. کنترل جریان مالی، پولی و به طور کلی جریان سرمایه، جریان نفت و انرژی و سوم کنترل بازار اسلحه سه پایه اصلی هژمونی و مختصات قرن آمریکایی هستند که اولویت اصلی سیاستهای مالی، پولی، نظامی و اقتصادی آمریکا را در این سالها تشکیل دادهاند. در واقع سیاستهای ترامپ ادامه همان سیاستهایی است که دولتهای بوش و اوباما به صورت یورش نظامی به عراق، افغانستان، لیبی، سوریه، یمن یا به صورت تحریم ایران، کرهشمالی، ونزوئلا، روسیه و سایر کشورها انجام دادهاند، در حال حاضر شاهد سربرآوردن اژدهای زرد از خاورزمین هستیم. چین با جمعیتی عظیم، بازاری گسترده که رشد اقتصادی را با توسعه اجتماعی، سیاسی و فنی گره زده و با یک برنامهریزی همهجانبه قصد دارد به تدریج خود را از سایه شرکتهای فراملی و غربی خارج کرده و قرن چینی را در برابر قرن آمریکایی رقم بزند. دولت چین در چند سال گذشته با اصلاحات مداوم و مستمر سیاستها و قوانین تجاری و اقتصادی به جلب و جذب سرمایههای خارجی به ویژه از آمریکا، اتحادیه اروپا، ژاپن و کره و استفاده از ظرفیتهای بندری هنگکنگ و ماکائو و دسترسی آن به اعماق اقیانوس هند و آرام اهتمام ویژه داشته و همزمان با اجراي منظومهای از کنشهای سیاسی، اقتصادی، بازرگانی و فنی زمینه اجرای پروژه تاریخی کمربند ابریشم را با جلب روسیه، کشورهای آسیای مرکزی و شبهقاره هند، شمال آفریقا و حتی زیر صحرا و گستردن دامنه آن از ترکیه به ایتالیا فراهم کرده؛ پروژهای که در عمل همان کمربند پیوسته اوراسیایی است که با پیونددادن تمدنهای باستانی از میانرودان، دره سند و رود زرد از خاور تا جنووا و ونیز در باختر کره زمین به یکدیگر برای دو هزار سال تمدن بشری را پی ریخت. سرمایهگذاری عظیم چین برای این منظور که از بهکارگیری چندین ماهواره برای مسیریابی خارج از سلطه ماهوارهای GPS آمریکا و قدرت لجستیکی و ترابری دریایی، هوایی و زمینی ریلی و جادهای با حضور تقریبا نیمی از دولتهای جهان و دوسوم جمعیت جهان شکل مییابد، چنانچه با مشارکت عادلانه کشورهای جهان همراه باشد تجربه جدیدی از اقتصاد جهانی عاری از سلطه کشورهای کانونی علیه کشورهای پیرامونی خواهد بود. پیمان شانگهای تا حدود زیادی پایههای حقوقی و سیاسی کمربند ابریشم را از سال 2001 با حضور و مشارکت چین، روسیه، قزاقستان، تاجیکستان، ازبکستان و قرقیزستان به منظور همکاریهای چندجانبه سیاسی، اقتصادی و امنیتی در برابر آمریکا پدید آورد. این پیمان در سالهای بعد ایران، مغولستان، افغانستان و بلاروس را به عنوان عضو ناظر و هند و پاکستان را به عنوان عضو اصلی پذیرفت و به این وسیله مرزهای خود را گسترش داد اما ایران هنوز در مرحله عضو ناظر در نشستهای این پیمان حضور دارد. دشمنیهای ادامهدار آمریکا و انگلیس علیه ایران و همراهی اروپا با این سیاستها از یک سو و همکاریهای ایران با روسیه در جنگ سوریه و جانبداری روسیه و چین از ایران در جریان گفتوگوهای برجام و مخالفت با تحریمهای غرب علیه ایران زمینههای همکاری و همگرایی ایران با چین و روسیه را فراهم كرده اما هنوز سیاست مدون اقتصادی، سیاسی و امنیتی مشخصی از سوی ایران برای پذیرش پیمان شانگهای و همکاری و همگرایی بین اقتصاد ایران و روسیه به عنوان یک همسایه بزرگ و دارای منابع عظیم نفت و گاز و اقتصاد چین به عنوان یک شریک اقتصادی خارج از مراودههای عادی تجاری در زمینه فروش نفت به چین و خرید کالاهای ساختهشده از این کشور ارائه نشده است. بخشی از عدم گسترش همکاریهای اقتصادی ایران با روسیه و چین در دولتهای اصلاحطلب و اصولگرا به دلیل نفوذ اندیشههای اقتصادی بازارگرا که اقتصاد ایران را در عمل به حاشیه رانده است و بخشی نیز به دلیل تبلیغات غرب در افکار عمومی علیه هرگونه همکاری اقتصادی و سیاسی ایران با این دو کشور است. در حالی که در هر مرحله اعمال تحریمهای غرب علیه ایران کشورهای اروپایی و شرکای اصلی تجاری ایران از قبیل امارات و قطر به دلیل وابستگی سیاسی و اقتصادی به غرب پیشتاز اجرای تحریمها بوده و دست ایران را در پوست گردو گذاشتهاند اما ایران در تمام این سالها همواره سیاست نزدیکی اقتصادی و سیاسی به غرب را دنبال کرده است. اکنون سفر ظریف به چین و ارائه برنامه همکاری راهبردی 25ساله ایران و چین موجب غافلگیری ناظران اقتصادی شده و با سکوت رسانههای حامی جریان اصلی در اردوگاه اصلاحطلبان و اصولگرایان روبهرو شده و با اینکه سفر ظریف به فرانسه دستاوردی برای اقتصاد ایران نداشته، برنامه راهبردی ایران و چین در گرد و خاک پیغامهای عادی دیپلماتیک روحانی و ترامپ فرسوده شده است. با توجه به بیعملي مفرط وزارتخانههای اقتصادی دولت ارائه این برنامه توسط وزیر خارجه میتواند نشاندهنده گستره جامع این برنامه در چارچوب کمربند راه ابریشم باشد و ای بسا سیاستمداران ایران را از گرداب اندیشههای جریان اصلی اقتصادی رها کرده و گشایشی در گره فروبسته اقتصاد ایران ایجاد کند!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.