روزگار غریبی است
احمد طالبینژاد
در این جهان شیشهای، هیچ چیز از چشم هیچ کس پنهان نمیماند. این ابزار مدرن خبررسانی موسوم به فضای مجازی، تا «هم فیها خالدون» زندگی مردم و مسئولان سرک میکشد و رازها را برملا میکند. از جمله چیزهایی که در چند روز اخیر برملا شده، متن قراردادی است چهارمیلیاردتومانی که بین اداره کل کتاب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و یک شرکت خصوصی برای انجام ممیزی کتاب بسته شده و این امر به قول یکی از آقایان مسئول «استراتژیک»، هم به بخش ظاهرا غیردولتی واگذار شده است. من در پی یافتن سرنخهایی از این رابطه نیستم و برایم فرقی هم نمیکند که چه کسی آثار مکتوب را ممیزی میکند تا مو را از ماست بکشد اما، بر سر چند نکته با آقایان مسئولان از صدر تا ذیل حرف و اعتراض دارم. اینکه در این روزگار بیدروپیکر که همگان به همه چیز دسترسی دارند، آیا فکر میکنید هنوز هم روشهای قدیمی و ناکارآمد برای ممیزی آثار فرهنگی و هنری لازم و کارآمد است یا اینکه باید شما هم «بهروز» شوید وگرنه قافیه را خواهید باخت. چنانکه باختهاید؛ دستکم در قیاس با سینما و تئاتر. مردم به دیدن فیلمهایی میروند که با اغلب تابوهای برساخته توسط محافظهکاران شوخی میکنند - لیلی با من است، مارمولک، هزارپا، مارموز، آشغالهای دوستداشتنی، ما همه با هم هستیم و... و هیچ اتفاقی هم نمیافتد. چون مردم بیشتر از اینش را هم از طریق رسانههای مجازی میدانند. تیراژ حداقل یکمیلیونی این فیلمها را مقایسه کنید با تیراژ 500تایی کتاب که برای ملتی 80میلیونی واقعا ناراحتكننده است و از آن سو بنگرید به دخالتهایی غیرمنطقی و غیراصولی در محتوای کتابها که اگر فرض بگیریم هر کتاب را دو یا حتی سه نفر هم بخوانند، سرجمع میشود هزارو 500 نفر. یعنی این کتابهای به ظاهر ضاله، تنها هزارو 500 نفر را از راه به در میکنند. دلیل پرداختن به این موضوع در این هفته، یک تجربه شخصی است که میکوشم در این مجال روایتش کنم. سال 1393 و پس از 12 سال بلاتکلیفی، سرانجام با حذف و جرح و تعدیلهای بسیار، دومین رمانم - نترس دخترم کسی اینجا نیست- مجوز گرفت و توسط ناشری پرسابقه اما کممسئولیت، منتشر شد. آن زمان به این همه حذف و جرح رضایت دادم، چون دلم میخواست تا دیر نشده و در زمان حیاتم، این داستان که دربرگیرنده رنجهایی بود که نسل ما در کوران حوادث سیاسی و اجتماعی متحمل شده و احتمالا برای نسل بعدی میتواند عبرتآموز باشد تا راههای ناهموار ما را طی نکند، منتشر شود و من دینم را به سوختگان آن راه پرمخافت ادا کرده باشم. شخصیتهای اصلی داستان زوجی هستند که در کوران هیجانات ناشی از تحولات سیاسی بهویژه در نیمه نخست دهه 1360 با هم آشنا شده، به صورت تشکیلاتی ازدواج میکنند و بلاهایی بر سرشان میآید. به گمان هرکس که پیش از چاپ داستان را خوانده بود؛ این حکایت تلخ میتوانست تنها گوشهای از مصائبی که بر نسل جوان آن روزگار رفته را روایت کند. اما درک ناصحيح ممیزان از تجربههای تاریخی، باعث شد داستان به صورت ابتر و پر از پراکندگی منتشر شود و طبعا من خوشحال که نبودم، اندوهگین هم بودم. سال گذشته سرانجام متن پیش از ممیزی داستان که توسط کارشناسان همکار ناشر تعدیلهایی در آن صورت گرفت را برای چاپ دوم به اداره کتاب سپردم - البته توسط ناشر دیگری که اعتبار بیشتری هم دارد- اما با شگفتی بسیار آقایان ممیز که به تازگی نامشان به «کارشناس علمی» تغییر یافته و من نمیدانم مگر ادبیات داستانی علم است که بررسانش کارشناس علمی لقب بگیرند، فرمان صادر کردند که این کتاب غیر قابل چاپ است. چون همه چیز را زیر علامت سؤال برده. درك ناصحيح که میگويم یعنی همین. بهانهشان هم این بود که با متن چاپشده تفاوتهایی دارد. خب معلوم است که دارد. آن متن در دولت یازدهم و توسط ممیزانی بررسی شد که اشک همه را درآورده بودند. نمونهاش اینکه در ممیزی کتاب «تهران در سینمای ایران»، جایی که نوشته بودم «در کوران جنگ جهانی دوم، ایران توسط متفقین اشغال شد» فرموده بودند واژه جنگ به دفاع مقدس تغییر یابد. یعنی بشود در کوران دفاع مقدس دوم...» اغلب موارد حذف یا تغییریافته در متن این داستان هم از همین نمونهها بودند. باری روزی به معاونت اداره کتاب مراجعه کردم و همه این حکایتها را باز گفتم و حتی اشاره کردم که نگاهی به دوروبرتان بیندازید. ممیزی کتاب با شمارگان 500 نسخه به شدت از سینما و تئاتر عقب مانده. چرا کارشناسانتان بهروز نمیشوند؟ ولی خب گوش شنوایی وجود ندارد و مرغشان یک پا دارد. این را گفتم تا برسم به اینکه تا کی نویسندگان این دیار که گاه زندگیشان از همین آبباریکه قلمزنی میگذرد، باید بازیچه سلیقه کسانی باشند که شنیدهایم خود نیز گهگاه قلم به دست میگیرند و خود را نویسنده میدانند؟ من نمیگویم بساط ممیزی را از بیخ و بن برچینید و برای شعور و معرفت نویسنده و ناشر حرمت قائل باشيد... ولی به آقایان یا خانمهای کارشناس علمی پیشنهاد میکنم گاهی هم به سینما بروند و فیلمهای ایرانی روی پرده را ببینند. یا دستکم سالی یکی، دو تئاتر ببینند حتی در سالنهای دولتی. اینجا یک کشور واحد است به نام ایران و یک حکومت هم بیشتر ندارد. دوران ملوکالطوایفی هم گذشته است و ما در عصر پسامدرن زندگی میکنیم. چرا کتابخوانها باید نسخه تحریفشده کلنل دولتآبادی را که از روی نسخه آلمانیاش با زبان فارسی بدی ترجمه شده بخوانند؟ مگر چه سر مگویی در این کتاب و انبوه کتابهای معطل و معلق مانده در اداره کتاب وجود دارد که تاکنون برملا نشده. هرچه اتفاق افتاده را که همگان میدانند. فقط کتابخوانها نامحرماند؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.