عزم وزارت نیرو برای تكمیل دومین كارخانه شورابهسازی ایران
لیلا مرگن: سدهای «مراش» و «مشمپا» در استان زنجان در میان بسیاری از كارشناسان آب به دومین كارخانههای شورابهسازی شهرت یافتهاند. هردو این سدها به دلیل قرارگرفتن روی لایههای نمكی آب شیرین را شور كرده و شورابهای را تحویل پاییندست میدهند كه استفاده از آن در بخش شرب ممکن نیست. در حالی رضا اردكانیان، وزیر نیرو در سفر به استان زنجان در عملیات اجرائی طرح آبرسانی از سد مراش ماهنشان به مناطق شهری و روستایی این شهرستان مشاركت كرد كه اسناد موجود نشان میدهد آب این سد علاوه بر شوری به دلیل مقادیر بالای آمونیوم و آمونیاك برای مقاصد شرب مطلوب نیست و مقداری سرب و منگنز هم در بعضی از نمونههای آبی دیده شده است. معلوم نیست تدبیر وزارت نیرو برای حل این معضلات چیست اما هرچه هست، قطعا بدون صرف هزینههای هنگفت اقتصادی، امكان بهبوددادن كیفیت این آب برای مصرف شرب وجود ندارد. اما پرسش اصلی این است كه آیا دسترسی به منابع ارزانتر و باكیفیتتر منابع آب در استان زنجان امكانپذیر نبود؟رضا اردكانیان، وزیر نیرو در سفر روز سهشنبه خود به استان زنجان كلنگ عملیات اجرائی طرح آبرسانی از سد مراش ماهنشان به مناطق شهری
و روستایی این شهرستان را به زمین زد. در حالی وزارت نیرو عزم خود را برای تكمیل سد مراش و البته سد مشمپا واقع در استان زنجان جزم كرده است كه بسیاری از كارشناسان نسبت به تكرار فاجعه گتوند، با تكمیل این سدها هشدار میدهند. سد مراش و مشمپا دو سدی كه وزیر نیرو در سفر اخیر خود به زنجان برای یكی دستور آغاز اجرای طرح آبرسانی را صادر كرد و برای دیگری از پیشرفت آن بازدید كرد، اینها دو سدی هستند كه آب شیرین و باكیفیت سطحی كشور را به آب شور تبدیل میكنند. همانطور كه گتوند آب شیرین كارون را به شورابه تبدیل میكند و در اثر خطای مهندسی، به كارگاهی برای كسب تجربهای جهانی تبدیل شده است، مشمپا و مراش هم به آزمایشگاههای دیگری تبدیل خواهند شد تا مهندسان جهان بیاموزند جانمایی غلط سدها در ایران چه هزینههایی را به جیب ملت تحمیل كرده است.
مراش، سدی با انواع آلودگیها
مطالعات سد مراش در اردیبهشت سال ۸۵ به مهندسان مشاور ارکان وهاب واگذار و پس از تصویب مطالعات توسط کارفرما و اخذ مجوز ماده ۳۲ برنامه چهارم توسعه، با تخصیص کد و اعتبار اجرائی از سوی مجلس شورای اسلامی، عملیات اجرائی راه دسترسی به تاج و احداث کمپ مسکونی و کالورت انحراف سد از خرداد ۸۸ آغاز و در اسفند سال ۹۰ به اتمام رسید. حجم آب قابل تنظیم این سد خاكی با هسته رسی ۳۷ میلیون مترمکعب در سال اعلام شده است که از این میزان هفت میلیون مترمکعب برای شرب و صنعت،۳۰ میلیون مترمکعب برای آبیاری چهار هزار و ۸۷۹ هکتار از اراضی کشاورزی منطقه در نظر گرفته شده است. این در حالی است كه در اسناد و مدارك موجود، همواره نسبت به شورشدن آب این سد هشدار داده شده است. در نامه شركت مدیریت منابع آب به شركت آب منطقهای زنجان، به نكات بسیار نگرانكنندهای درباره سلامت آب سد مراش كه قرار است آب شرب مردم منطقه را تأمین كند، اشاره شده است. در این نامه آمده است كه به دلیل موقعیت مخزن سد و قرارگرفتن آن روی لایههای آهكی و انحلال ژیپس زمینه شورشدن آب مخزن سد پدید خواهد آمد. آمونیوم و آمونیاك موجود در آب برای مقاصد شرب بیشازحد بوده و در پارهای
از نمونهها هم مقدار سرب و منگنز بیش از ارقام استاندارد است. حذف هر یك از این عوامل مزاحم، از آب مخزن سد مراش، هزینههای زیادی علاوه بر هزینه ساخت سد را به كشور تحمیل میكند. درحالیكه منابع محلی میگویند منابع مطمئنتری برای تأمین آب مورد نیاز منطقه وجود داشته است كه در زمان تصمیمگیری برای ساخت سد مراش، به آن توجه نشده است. در نامه شركت مدیریت منابع آب همچنین به این نكته اشاره شده است كه باید الگوی كشت پاییندست سد مراش نیز تغییر كند و كشت اقتصادی شود تا ساخت سد توجیه یابد اما منابع مطلع محلی میگویند كه هیچیك از این اصلاحات در منطقه انجام نشده است.
مشمپا، تحت تأثیر صنایع آلاینده
سد خاكی با هسته رسی مشمپا با هدف تأمین آب شرب شهر زنجان و ۲۱۹ روستای شهرستان به میزان ۳۲.۵ میلیون مترمکعب، تأمین آب صنعت شهرستان زنجان به میزان ۱۷.۵ میلیون مترمکعب، تولید انرژی برقآبی به میزان ۴۴ گیگاوات در سال و افزایش طول عمر سدهای پاییندست و کنترل رسوب در حال احداث است. وزیر نیرو هم درحالیكه امید میرفت با روی كار آمدنش بسیاری از طرحهای نامناسب متوقف شوند، در سفر خود از پیشرفت این سد بازدید كرد. سد مشمپا هم به دلیل مكانیابی نادرست، با مشكل انحلال لایههای نمكی مواجه است. میزان بالای نمك در مخزن سد، میزان خوردگی تأسیسات نیروگاههای برقآبی را افزایش داده و تولید برق از این سد را غیراقتصادی میكند. همچنین بر اساس اسناد موجود، آب مخزن سد تحت تأثیر صنایع و معادن آلاینده سرب و روی است كه استفاده از این آب برای شرب را دشوار میكند. حذف این آلایندهها از آب یا غیرممكن بوده یا با صرف هزینههای كلان امكانپذیر است. با ساخت این سد كه آب بیكیفیت تأمین میكند، روستای عوج موسی زیر آب میرود. پرسش مهم این است كه آیا در زمان ساخت این سدها در استان زنجان، به تبعات ساخت آنها و هزینههایی كه به كشور تحمیل
میشود، توجه شده است؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.