درباره منع سلاحهای هستهای
شوک برشت
منصور خلج
داشتن جهان امن و فارغ از بیم و هراس از جنگ و تجهیزات اتمی و سلاحهای هستهای، خواست و آرزوی هر هنرمندی است. برتولت برشت، نمایشنامه گالیله را در سال 1943 زمانی که دوران تبعیدش را در آمریکا میگذراند، نگاشت؛ یعنی دو سال قبل از آنکه آمریکا دو بمب ویرانگر را بر سر مردم هیروشیما و ناکازاکی فروریزد.
در نسخه اولیه نمایشنامه گالیله، برشت بهگونهای هوشمندانه وظیفه دانشمندان و هنرمندان را در دورههای خطیر رقابتهای تسلیحاتی متذکر میشود؛ اما در نهایت گالیله در مقابل مقامهای کلیسا و انگیزاسیون، ناگزیر حرفش را پس میگیرد و منکر چرخش زمین به دور خورشید میشود. دو سال بعد؛ یعنی در سال 1945، دو بمبی که آمریکا بر سر ژاپنیها انداخت، مانند شوکی برشت را متوجه خطر و قدرت تخریب سلاحهای ویرانگری کرد که در آزمایشگاهها و زرادخانههای متحدین و متفقین تدارک دیده میشد. برتولت برشت بلافاصله پس از انفجار دو بمب در ژاپن، نسخههای اولیه نمایشنامه گالیله را جمعآوری کرد و پایان نمایش را تغییر داد.در نسخه تصحیحشده، او دانشمندان، هنرمندان و هر آن کس را که به مدد فکرش نان میخورد، با طرح این پرسش که چگونه دانشمندی مانند گالیله یا رابرت اوپنهایمر (سازنده بمب اتم) متوجه نمیشود که تلاششان در جهت پیشبرد دانش ممکن است به دستاوردی منجر شود که فاجعهآفرین باشد، بهگونهای به چالش میکشد. اوپنهایمر حتما از قدرت تخریب اختراعش مطلع بوده است و اینکه در زمانهای مانند امروز، چگونه قدرتهای خودکامه قادرند تنها با فشاردادن یک دکمه، میلیونها نفر را به کام مرگ و نیستی بکشانند. در پایان نمایشنامه گالیله برشت چنین میگوید: شما که چراغ دانش را میافروزید بیفروزید ولی بد نیفروزید چراکه واژگون خواهد شد و همه ما را نابود خواهد کرد اکنون با گذشت نزدیک به 65 سال از جنگ دوم جهانی، کشفیات و پیشرفتهای تکنولوژیکی بشر در همه زمینهها بهمراتب مدرنتر و مخوفتر شده و تجربه از کنترل خارجشدن نیروهای تسلیحاتی، به شکلگیری سازمانهای جهانی برای مدیریت و کنترل آن انجامیده است. انسان معاصر خواهان جهانی عاری از سلاحهای هستهای و زیستن در جهانی با امنیت خاطر و با چشماندازی از صلح و دوستی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.