سینمای دولتی یا سینمای مستقل؟
پیام بهاری: سینما در ایران، بسته به نیازهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی به دو روش مدیریت میشود. پس از انقلاب، سینمای ایران مورد توجه نهادهای گوناگون دولتی برای فیلمسازی قرار گرفت. بنیاد سینمایي فارابی، مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، حوزه هنری، شهرداری، نیروی انتظامی، انجمن سینمای انقلاب دفاع مقدس، صدا و سیما و... نهادهایی هستند که در این سالها با توجه به دغدغههای خود به ساخت فیلم روی آوردند. سؤال این است كه آیا این نوع نگاه مدیریتی، مسئله چالشبرانگیزی است؟ ساخت یک اثر هنری وابسته به هر نهادی میتواند کاری پسندیده و قابل اعتنا باشد و این ذات هنر است که افراد جامعه با هر گرایشی آزادانه اثری را خلق کنند. اما اثر ساختهشده به واسطه این نهادها به طور معمول سطح کیفی مناسبی ندارند و اگر به میزان هزینه تولید نسبت به فروش گیشه نگاهی بیندازیم، به این نتیجه میرسیم که این فیلمها نزد مردم اقبال زیادی ندارند و از طرفی چگونگی و چرایی منابع تأمینشده هزینههای تولید در هالهای از ابهام قرار دارد. میتوان دلایل چالشبرانگیزشدن این مسئله را بررسی کرد. در نگاه اول، این نکته حائز اهمیت است که اینگونه فیلمها با بودجههای دولتی ساخته میشوند و اگر شکست سنگینی هم در گیشه برایشان اتفاق بیفتد، بازگشت سرمایه مسئله دغدغهمندی برای آنها نیست! در حالی که سرمایه در گردش مالی سینما از فردی که سالن سینما را در اختیار دارد، آغاز میشود و بعد از آن پخشکنندهها، مؤسسههای تبلیغات، عوامل سینما و حتی غرفهدارهای داخل سالن سینما از این چرخه اقتصادی جان میگیرند و این سرمایه در گردش، میتواند تضمینی برای حیات هنری و اقتصادی آنها باشد. در نگاه دوم عدم پاسخگویی این نهادها درباره تولیدهای خود از نظر کیفی و هزینههای آن، میتواند در شفافسازی منابع مالی و شرایط چگونگی ساخت ممانعت ایجاد کند و دست آخر، حمایت از ساخت فیلم، نصیب افراد خاص با تفکر نزدیک به آنها میشود در حالی که شانس مساوی ساخت فیلم برای همه، میتواند طیفهای متنوع عوامل سینما را در کنار هم قرار دهد تا با نگرشها و زاویه دیدهای متنوع به مسائل جامعه پرداخته شود. حال باید این سؤال مطرح شود كه آیا ساخت فیلم با بودجههای دولتی کار درستی است؟ در دل این جریان، افرادی با هزینههای شخصی آثاری تولید میکنند كه این تولیدها میتواند در قالب فیلمهای تجاری یا غیرتجاری و روشنفکرانه باشد؛ خواه همسو با نگرش موجود خواه مستقل از آن. این گروه از تولیدات، سینمایی را بهوجود میآورند که میتوان نام آن را «سینمای مستقل» گذاشت. «سینمای مستقل» در دل این آشوبهای مدیریتی قد علم کرده است ولی گلهای که تهیهکنندگان این نوع فیلمها به نوع مواضع دولتمردان دارند، این است که چرا نهادهای نظارتی مواضع سختگیرانه و گاهی غیرمنطقی درباره این تولیدات میگیرند (در مقابل تولیدات داخلی) که در مواردی باعث میشود برخی از این آثار تا چندین سال در توقیف مانده و سرمایه در گردش آنها از بین برود و دیگر آنکه بانکهای خصوصی و مؤسسات اعتباری نقش خود را به عنوان سرمایهگذار در تولید این آثار ادا نمیکنند. تهیهکنندگان آثار مستقل با سرمایهگذاری شخصی عملا ریسک بزرگی میکنند که یا به هدف تعیینشده که همانا فروش خوب در گیشه و بازگشت سرمایه است، میرسند و نتیجه آن تولید فیلمهای بعدیشان است یا در گیشه شکست سنگین میخورند و از دایره فیلمسازی جدا میشوند و به نابودی میرسند. آیا زمان آن نرسیده است که دولت به جای هزینههای هنگفت برای ساخت فیلم و رقابت با بخش خصوصی چارهای دیگر بیندیشد؟ در حالی که واقفیم، مجلس اصل 44 قانون اساسی را برای تسریع خصوصیسازی در کشور تصویب کرده است. اما همچنان دولت دست از تولید برنمیدارد. دولت میتواند به جای ساخت فیلم، به بهسازی زیرساختهای سینما اعم از ساخت سالن سینما، شهرک سینمایی، آوردن تجهیزات فیلمبرداری، نور، صدا و... بپردازد تا نقش حمایتی خود را در قبال علاقهمندان سینما و تولیدات باکیفیت سینمایی ارائه کند. از آنجا که یکی از عوامل اصلی رونق سینما، تماشاگران هستند، دولت میتواند به جای هزینههای میلیاردی برای ساخت یک فیلم بسته یارانه فرهنگی در نظر بگیرد. حداقل در ماه یک بلیت رایگان همراه با یارانه در نظر گرفته شود تا تماشاگران بیشتری، مشتاق شوند و به سینما روی آورند زیرا در این شرایط اقتصادی نابسامان، شوخی است از مردمی که حتی در تأمین معشیت روزانه خود با دشواریهای بسیاری مواجه هستند، انتظار داشت خرید بلیت سینما را نیز به هزینههای خود اضافه کنند. هر چند راهحلهای متنوعی برای حل این مسئله وجود دارد. اما بهتر است به این سؤال پاسخ داده شود که آیا مسئولان تمایلی به رفتن مردم به سینماها دارند؟ آیا سخن حمایت از سینمای مستقل در حد شعار است یا عمل و آیا زمینهسازی و ترویج فرهنگ در ردیف اول دغدغهها جا میگیرد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.