نه فرشتهام، نه شیطان
محمدعلي آرامي-متخصص مغز و اعصاب
چرا پزشکان ضرورت جداییناپذیر زندگی بشری هستند؟ چرا هیچ گروه شغلی به اندازه پزشکان مورد توجه و مهر و عتابهای بیشماری قرار نگرفته و نمیگیرد؟ در سالیان متمادی کار پزشکی، شاهد مناظر و رفتارهای گوناگون و کاملا متفاوت و گاه متضادی از بیماران و همراهان بودهام. گاه فرشتهای مهربانمان میخوانند و گاه جلاد! گاه دستان ما شفابخش است و گاه نابهنگام در خدمت عزرائیل. موضوع فقط به فرهنگ مردم و قصورات پزشکی محدود نیست و بهگمانم این وجوه بخش سطحی و قابل مشاهده ماجرا است. مسئله عمده این است که نام پزشک با دلهره و اضطراب همراه است. بیدلیل نیست که کودکان را با تهدید به بردن پیش پزشک میترسانند و در واقع از همان سالهای پایین زندگی هیولایی به نام پزشک در ذهن همه و حتی خود پزشکان شکل میگیرد. هر قدر هم با پزشکی مواجه شویم که چهرهای مهربان و دلسوز و کلامی شیرین و طنزآلود داشته باشد، دلهره ما از احتمال شنیدن یک خبر هولناک از لبان او رهایمان نمیکند و تا جمله «چیز مهمی نیست» را نشنویم، آرام نمیگیریم. پزشک مهم و شاید از همه اقشار اجتماعی مهمتر است، زیرا با بزرگترین و اضطرابآورترین بخش وجود ما ارتباط دارد: بیماری و مرگ. پزشک است که بیماری ما را کشف میکند و این راز را میداند و برای ما و دیگران میتواند فاش کند. دهان و لبان او کانون مرکزی این آگاهی دردناک است. بیماریهای مهم و جدی خبر هولناکتر دیگری نیز با خود دارند و آن پیشبینی مرگی ناگزیر و احتمالا در آیندهای نزدیک است. این پیامرسان شوم خشمانگیز است. بارها و بارها این خشم را در چهره بیمار یا همراهش دیدهام و از دست کسی که مرا به این شغل ترغیب کرد، دلخورم که چرا من باید خبر شوم ابتلای دختری جوان را به بیماری مزمن و ناتوانکننده به اطلاع پدر و مادرش برسانم. واکنشهای انکار نیز بهکرات دیدهام و گاه بهخطابودن آزمایشها یا اشتباه تشخیص به دلیل بیسوادی پزشک نیز متوسل شده و چندین پزشک را ملاقات میکنند و در نهایت تسلیم سرنوشت میشوند. از پزشک گریزی نیست زیرا که از بیماری و مرگ گریزی نیست. او باید پشت میز خود بنشیند و ناگزیر باید با ما روبهرو شود و راز ما را برملا کند. چه این راز شیرین باشد و دلالت بر سلامتی ما کند و از دلهره نجاتمان دهد یا شوم باشد و بر اضطراب ما بیفزاید. میز او مهم است زیرا این اضطراب بخشی از هستی ابدی و ازلی آدمیان است. چه جوان باشیم و چه پیر، چه ثروتمند باشیم وچه فقیر و چه زیبا باشیم یا زشت، این دلهره ابعاد یکسانی دارد. بخشی از وظیفه سنگین پزشکان که کمتر کسی بهجز پزشک از این وظیفه دشوار آگاه است، مدیریت این دلهره است که گاه تا پایان عمر بیمار ادامه مییابد و پزشک تا پایان داستان همراه و همگام بیمار است. پزشکان از این همراهیها خاطرات تلخ و شیرین بسیاری دارند که در روحیات آنان و شخصیت و رفتارشان تأثیرات عمیقی میگذارند. ای کاش مردم ما این وظیفه دشوار را دریابند و با پزشکان مهربانتر باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.