|

یادداشتی بر «علاءالدین»، ساخته گای ریچی

تقابل ابدی خیر و شر

یاسمن خلیلی‌فرد

«علاءالدین» (2019) یکی از تازه‌ترین فیلم‌های کمپانی «دیزنی» است؛ فیلمی به سبک «لایواکشن» که بر اساس یکی از داستان‌های اساطیری مجموعه کهن «هزارویک شب» ساخته شده و پیش‌تر نیز نسخه موفق انیمیشن آن توسط همین کمپانی ساخته شده بود.این را هر سینمادوستی می‌داند که تولیدات عظیم و پرخرج از عناصر جدانشدنی فیلم‌های «دیزنی» است که «علاءالدین» هم از این قاعده مستثنا نیست، اما آنچه در کنار جلوه‌های رایانه‌ای گسترده و زرق‌وبرق‌های رایج لایواکشن‌ها به این اثر موزیکال دیزنی جلوه‌ای خاص بخشیده، بی‌تردید نوع و شیوه روایت‌پردازی آن است. «گای ریچی» کوشیده است تا در نگارش فیلم‌نامه «علاءالدین» تمامی نقاط درام را در جایگاه درست خود قرار دهد و فیلم‌نامه را بر اساس ساختار هندسی کلاسیک و قصه‌گو بنا کند؛ به همین دلیل فیلم، در کنار اجرای درخشان و پرزحمت خود، داستانی روان و خوش‌پرداخت هم دارد که می‌تواند مخاطب را با خود همراه کند. فیلم «علاءالدین» همچنین فضاسازی غریبی دارد. فیلم‌ساز کوشیده است تا با برجسته‌سازی مظاهر و عناصر مرتبط با مشرق‌زمین، طرح و پرداخت به جنبه‌های فولکلور و اعمال مناسب‌ترین انتخاب‌ها در طراحی لباس و صحنه‌پردازی متقاعدکننده فضای مدنظر خود را به بهترین شکل ممکن کند. این ویژگی همچنین در موسیقی کار نیز رعایت شده و می‌توان بخش مهمی از موفقیت و تأثیرگذاری فیلم را مدیون موسیقی آن دانست.در بسیاری از لایواکشن‌ها شخصیت‌پردازی قربانی اجرا و بخش‌های فنی و زرق‌وبرق‌های آن می‌شود؛ در «علاءالدین» اما شخصیت‌ها در عین داستان‌محوربودن درام مهم و واجد هویت‌اند. با آنکه در فرهنگ شرق و کلاسیک‌های برآمده از این فرهنگ به قول رضا براهنی: «شخصیت مذکر حاکم، جاری و ساری است»، زنان در این فیلم مستقل‌اند و در بسیاری از کنش‌های اساسی نقشی اساسی دارند. شاهزاده جاسمین، همان‌طور که در انیمیشن «علاءالدین» نیز فراتر از بسیاری دیگر از شاهزاده‌خانم‌های دیزنی می‌رفت و از شخصیتی منفعل و اتوکشیده به زنی مبارز بدل می‌شد، در نسخه لایواکشن نیز نقشی فراتر از یک پرنسس صرفا زیبای کلیشه‌ای دارد و از ابژه‌ای تکراری و منفعل به سوژه‌ای مهم و کلیدی در پیشبرد درام تبدیل شده است. نقش حیوانات را هم نباید در این فیلم نادیده گرفت. هر یک از حیوانات علاوه‌بر آنکه از جنبه نشانه‌شناسانه، نمادی از برخی خصلت‌ها و دلالت‌گر بسیاری از صفات آشنای انسانی هستند، در شکل‌گیری رخدادها، اتفاقات و کشمکش‌های داستان نیز نقشی اساسی دارند. تقابل میان علاءالدین و جعفر را می‌توان میان حیوانات هم مشاهده کرد؛ درواقع علاوه‌بر دوئل این دو قطب سفید و سیاه فیلم، میمون و طوطی‌ آن دو نیز مدام در تلاش‌اند تا بر یکدیگر غلبه کنند و این همان کشمکش خیر و شر و غلبه یکی بر دیگری است.«گای ریچی» با اقتباس درستی از نسخه‌های کاغذی و انیمیشن «علاءالدین» در تبدیل ایده‌ها به موقعیت و موقعیت‌ها به روایت عملکرد خوشایندی داشته تا جایی که «علاءالدین» با وجود داستان آشنا و شاید بارها تکرارشده‌اش همچنان مملو از اتفاقات ناب و خاص و بکر برای مخاطبانی است که از لایواکشن‌های پرخشونت و بعضا بی‌داستان هالیوودی خسته شده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.