سازمان نظامپزشكي؛ كنش يا گفتمان؟
بابك زماني-رئيس انجمن سكته مغزي
هفتههاست جامعه پزشكي آماج حملات و تصميماتي است كه كار پزشكي - بخوان سلامت- را مورد تهديد قرار میدهند. آشکار است سازمان نظامپزشكي خطر را دريافته، بارها و بارها بيانيه داده، اعتراض و خاطرنشان كرده است اولا جامعه پزشكي هيچ مشكلي با ماليات و کارتخوان ندارد و فرار مالياتي احتمالي برخي همكاران هم بيش از ساير صنوف نبوده و موردتأیید جامعه پزشكي نيست (شروع کارتخوان خاص مشاغل از پزشكان هم فقط از آن جهت كه خلاف اين واقعيت را به اذهان متبادر میکند و توهینآمیزاست، مورد اعتراض پزشكان است). ثانیا تشكيلات آموزش پزشكي كشور توان فراگيران بيشتر را ندارد. درست است که گفتن، درخواست و اعتراضكردن وجه لازم يك ديالوگ اجتماعي است، اما اگر با نوعي رفتار اجتماعي ادامه پیدا نکند، براي ايجاد تغييرات و تحولات به هیچوجه كفايت نخواهد كرد. جدل تاريخي، حاصل كنش و واكنش اجتماعي است و گفتمان هم از ابتدا ترجمه مناسبي براي «ديسكورس» نبود. ای کاش استاد فرهنگ سياسي ما، «داریوش آشوری»، از ابتدا ترجمه بهتري برای آن مییافت تا اینقدر مكالمه بياني و نوشتاري در جريان گفتمان برجسته نمیشد. فلسفه وجودي سازمان نظامپزشكي تنظيم کنشها و واکنشهای جامعه پزشكي بهعنوان یك جامعه متشكل و به اين لحاظ مدرن است و نه صرفا صدور بیانیهها و درخواستهایی كه طبیعتا از عهده نسخهنويسان و يادداشتنويسان هم برمیآید. بیانیهها و درخواستهای سازمان اگر پشتگرمی همكاران را نداشته باشند و اگر متضمن اعلام كنشی اجتماعي نباشند، راه به جایی نخواهند برد. ترديدي نيست شروع يك كنش اجتماعي از جانب پزشكان به دلیل وجود مشکلات عميق سلامت كه به هر حال، ايشان هم بهعنوان پیادهنظام در آن دخيل هستند و اينكه عرصه عمومي و حتي فرهيختگان آن تاكنون هيچ نشانهای از درك سيستم پيچيده سلامت از خود بروز ندادهاند و به اين لحاظ کوچکترین نشانهای از قبول هر نظرگاهی كه پزشكان ابراز كنند، در ايشان مشاهده نشده، کار بسیار دشواري است. اما دشواري بیحد راه به هیچوجه نمیتواند توجیهکننده انكار وجود چنين ضرورتي -كنش اجتماعي پزشكان- باشد. وظيفه سازمان است با توجه به اطلاعاتي كه از جامعه پزشكي و از ميزان متابعت آنان از خود دارد، نوع كنش اجتماعي پزشكان را كه در اين موارد بهخصوص -کارتخوان و ظرفیتهای پزشكي- درواقع نوعي واكنش هستند، تعيين كرده و همه را به متابعت از آن دعوت كند. تحقق عيني سازمان در عمل زمانی است كه فعاليتی بسيار كوچك ولو نمادين را از همكاران خود بخواهد و آنها انجام دهند. اين رفتار میتواند گهگاه درخواست استفاده از نشانهای در مطبها به بهانهای باشد يا كار سادهای مثل دعوت به نپذيرفتن بيماراني كه پول نقد میپردازند يا پذيرش درخواست برخي از همكاران در جهت عدم كار در بخش خصوصي، در حالی که وظايف دولتي خود در درمان و وظایف خود در اورژانسها را انجام میدهند! میتواند اطلاع اين موضوع به مسئولان باشد كه سازمان، قدرت ممانعت از تصميم مديران گروههای آموزشی در نپذيرفتن دانشجويان بيش از ظرفيت بخشهای آموزشیشان را ندارد چراکه اين موضوع هم به ذاتیترین وظايف اخلاقي اين مديران و به سوگند نظامپزشكي ايشان مربوط میشود! بیتردید شکوائیه به مراجع قانوني، پیگیری و انتشار اخبار آن هم يك كنش اجتماعي است. واقعیت آن است که شرايط موجود و مسائل عديده اقتصادي و بهویژه وجود لحن و رفتاري توهینآمیز رفتهرفته ادامه كار را براي پزشكان عمومي و تخصصهای نسخهنویس كه به هسته مركزي كار پزشكي نزدیکتر هستند، دشوار و دشوارتر كرده است. بخش قابل توجهی از پزشكان عمومي شغلي ندارند، نسخهنويسان هم قادر به ادامه كار فقط با نسخهنویسی نيستند. در آینده ممكن است بسياري فعالیتهای پزشكي ديگر هم در كار خصوصي رو به تعطيلشدن بروند. بهعلاوه نبود امكانات آموزشی لازم، حتي براي دانشجويان موجود، نوعي سرخوردگي در استادان و دانشجويان پديد آورده است و بسياري را از فعاليت آموزشی دور كرده و انگیزههای ديگري براي كار در بیمارستانهای آموزشی پديد آورده است. حال سؤال این است که سازمان از بروز و گسترش چنين احساساتي حداقل در بخشي از اعضای خود اطلاع دارد يا خير؟ اگر اطلاع دارد، چرا اين خطر جدي سلامت را به بخش دولتي خود منتقل نمیکند؟ سازمان اگر توان شروع يك كنش يا واكنش اجتماعي را ندارد، حداقل نمیتواند يك كنش اجتماعي واقعا موجود و ناتواني خود در تغییر آن را به مسئولان اطلاع دهد؟ مگر سازمان از ابتدا بهعنوان رابط مردم و مسئولان و پزشکان بنیانگذاری نشد؟ سالها پيش سازمان نظامپزشكي تمام ظرفیتهای خود را در کنش اجتماعیای كه ناشيانه به شكلي سراسر و همهجانبه و در زمانی نامناسب طراحی شده بود، خرج كرد و هدر داد. مهمترین عارضه اين بود كه از آن تاريخ، سازمان فقط به بيانيه و اعتراض تقليل يافته است. زمان آن فرا رسیده است كه اين سازمان کنشهایی اجتماعي، سنجيده، ملايم و عاقلانه را به ترتيبي كه موقعيت خطير سلامت در كشور ما را بيش از اين به خطر نيندازد، بيابد و بیازماید. اين کنشها وقتي مسائل خطيری پیش میآیند، اهميتي بیشازپیش پيدا و راههای بديعي در کنش اجتماعي خود آشکار میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.