هفت؛ هدررفتن فرصت تاریخی تلویزیون
مأموریت: تخریب!
علیرضا مجمع
شرمندهام که بگویم عملا ساعتهای بین 11 جمعهشب تا حدود 2 صبح شنبه عملا زمان هدررفته آنتن پربینندهترین شبکه تلویزیون است؛ ساعتهایی که با برنامه هفت پر میشود؛ روال جدیدی که از جشنواره فجر سال قبل آغاز شد و تا امسال هم طول کشید. این دوره هفت با اختلاف، بدترین رویکرد برنامهسازی را در بین هفتهای قبلی دارد. دلیلش هم البته مشخص است. بودجهای وجود دارد و یک تهیهکننده آشنا و پولی که باید تقسیم شود، بیآنکه احترام یکی از مهمترین برنامههای سینمایی تلویزیون در سالهای بعد از انقلاب رعایت شود. شاید اگر تکتک به عوامل مهم اجرائی برنامه بپردازیم نتیجه بهتری از این مجال بگیریم:
تهیهکننده: سیدمجتبی امینی بازیگر سیاهیلشکر فیلم بد مسعود دهنمکی (رسوایی)، که بعدا شد تهیهکننده تلویزیون. بعد از گاندو که احتمالا پربینندهترین کارش هم هست، پیشنهاد تهیهکنندگی برنامه زمینمانده تلویزیون؛ هفت، را پذیرفت و بعد از تغییرات علی فروغی در شبکه سه و فراریدادن مجریانی که سالها خاک شبکه سه را خوردند و حالا یکی خانهنشین است (البته در دانشگاه درس میدهد و برنامه فوتبال 120 را هم تهیه میکند، اما 90 را دیگر نه) و دیگری با بیتدبیری ما فرسنگها دورتر در دامن تلویزیون سعودی است، یکی از استراتژیکترین برنامههای سینمایی همه سالهای تلویزیون را تهیه میکند. با آمدن امینی سیل کسانی که اصلا نامونشانی از آنها در دست نبود برای اولینبار مقابل مجری برنامه نشستند و از چیزهایی گفتند که مطلقا برای بیننده جذابیتی نداشت. آنقدر جذابیت نداشت که احتمالا میتوان لقب ضعیفترین تهیهکننده همه دوران هفت را به او داد. امینی به دنبال آدمهای بیجذابیت گشت و کسانی را مقابل دوربین هفت آورد که اول بهشان برای منافع بعدی احتمالیاش نان قرض دهد، دوم به جناحی که به آن تعلق دارد ادای دین کند وگرنه هیچ دلیلی ندارد کسی که حرفهایش را در قالبی زمخت میریزد بخواهد در تلویزیون، آن هم پربینندهترین برنامهاش به تماشاگر بگوید؛ حرفهایی که نه برای دنیای ما خوب است، نه آخرتمان. تنها میهمانی که در این دو، سه هفته اخیر به هفت آمده و اتفاقا بهشدت حرفهایش جذابیت دارد، محمد اطبایی است که او هم البته از جنس و جناح آقای تهیهکننده نیست. هفت دوره امینی بدترین هفت در تمام طول عمر این برنامه است. مجری: محمدحسین لطیفی فیلمساز و سریالساز متوسط سینما و تلویزیون در نبود آدمهایی که به لطف علی فروغی از تلویزیون رفته بودند، احتمالا خواست چالش جدیدی را تجربه کند و نشست بهجای جیرانی و گبرلو و رضا رشیدپور. صاحب شالگردنهای رنگی مدیوم اجرا را تنها در کت و شالگردن ست جستوجو میکرد وگرنه که فرم اجرای حسین لطیفی مطلقا به یک برنامه تخصصی تلویزیونی، آن هم در حیطه سینما نمیخورد. مجری چنین برنامهای علاوهبر اطلاعات بالا درباره سینما باید صراحت لهجه داشته باشد و بعضیوقتها با کسی که دارد حرفهای پرت میزند هم مخالفت کند. لطیفی خیلی نرم از کنار هر حرفی رد میشود و نه میهمانش را به چالش میکشد، نه خودش را به زحمت میاندازد. البته اشراف روی جزئیات بحث هم از آن مواردی است که لطیفی ندارد و مثلا گبرلو و جیرانی داشتند، برای اینکه ژورنالیست بودند و در طول زمان با این ابزار کار کرده بودند، اما لطیفی در کل عمرش فقط فیلمسازی کرده است و قطعا نمیتواند از عهده یک بحث چالشی در حیطههای مختلف سینما بربیاید. حسین لطیفی برای هفت زیادی انعطاف دارد. او همه بار جذابیت هفت را از بین برده است. میز نقد: مسعود فراستی این رفیق سابق ما در این دوره میز را گرفته دست خودش و هر کاری دوست دارد انجام میدهد. این میز اگر زمان جیرانی بود، بیشک این اتفاقاتی که الان دارد میافتد نمیافتاد. البته واژههایی که در دوره جیرانی از زبان مسعود خارج شد و او را چندوقت از تلویزیون دور کرد هم بههرحال جای حرف دارد. اینکه این واژهها کدامش واژه نقد است و کدام نیست باید سر هرکدام نشست و مفصل بحث کرد. اینجا آمدهام که بگویم تنها بخش جذاب هفت در این دوره خنثی بی هیچ بروبرگردی میز نقد مسعود فراستی است. شاید بعد از چاپ این مطلب دوستان دیگر برای این حرف به من ایراد بگیرند، ولی حقیقت را که نمیشود کتمان کرد؛ مسعود خودش باسواد است، کاریزمای نقد دارد، میداند مدیوم چیست و بلد است با مدیوم بازی کند. اینها همه چیزهایی است که اتفاقا حسین لطیفی ندارد. یک لحظه تصور کنید که لطیفی قرار بود میز نقد را اجرا کند و مسعود کنارش نشسته بود. چه میز لوس و بیمزهای میشد آن میز. همه این مزایا یک طرف، این میز ایرادهایی هم دارد، اگر خودش هم بپذیرد (که بعید میدانم). به نظر میرسد مسعود تاریخ سینمای ایران را خیلی دوست ندارد. خب اینکه فیلمی مثل ناخدا خورشید و هامون در این برنامه نقد شود، به خودیخود ایرادی ندارد، اما اینکه ترکیب میز جوری چیده شود که حرف صاحب میز به بیننده تحمیل شود بهشدت زننده است. من هم مثل مسعود، هامون را دوست ندارم، اما نه این شکلی. نقد باید بین مردم برود. باید بشود با نقد ارتباط گرفت. اما وقتی مسعود با ادای کلمههای دقیق یک خاندان را زیر سؤال میبرد، دیگر مردم از حیز انتفاع ساقط میشوند، هرچند که بیاید و بعد در فضایی غیر از تلویزیون عذرخواهی کند. من هم مثل او «شبی که ماه کامل شد» را دوست ندارم، اما کاری که مسعود با فیلم آبیار کرد اسمش نقد نبود. او بهجز یک مورد به هیچکدام از ایرادهای فیلم اشاره نکرد و در گفتاری کلی صرفا به ضدملیبودن فیلم پرداخت. میز نقد هفت با اینکه جذابترین قسمت این برنامه کسلکننده است، اما با روش مسعود فراستی تماشاگر را از تلویزیون دور میکند به عوض اینکه او را دو و سه نیمهشب شنبه نزدیک خود نگه دارد. یک نکته دیگر را هم بعد از 10، 15 سال تازه درباره مسعود متوجه شدهام و آن، عوضشدن لحن نقد او به فاصله چند ماه است. قبلا مثلا در مورد فیلم خانه دوست کجاست؟ (عباس کیارستمی) این فاصله بیشتر بود، اما الان به چند ماه رسیده است. البته اگر الان از او نظرش را درباره فیلمهایی مثل بچههای آسمان و رنگ خدا و زیر نور ماه هم بپرسی شاید نظرش عوض شده باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.