|

از اینجا رفته

محمدصالح علاء

ما دائما در گروه‌های گوناگونی جا داریم، مانند گروه موقت مسافران اتوبوس، زمانی که در ایستگاه منتظریم یا زمانی که در سالن سینما با دیگران فیلمی را تماشا می‌کنیم یا زمانی که در یک کوچه با همسایه‌ها زندگی می‌کنیم، آنجا هم همه اعضای یک گروهیم، اما اخیرا برخی از جامعه‌شناس‌ها عقیده دارند گروه، به تعداد افراد انسانی اطلاق می‌شود که با هم ارتباط دارند و مهم‌تر اینکه با هم احساسات مشترکی داشته باشند، در غیر این صورت، آنها جمعی از افرادند که در زمانی خاص از (لحاظ فیزیکی) به هم نزدیک شده‌اند، مثل آنهایی که گفتم، در ایستگاه منتظر اتوبوس‌اند و با همدیگر احساس مشترک و ارتباطی ندارند. من خودم سال‌هاست در کوچه‌ای زندگی می‌کنم که با همسایه‌هایمان هیچ ارتباط و احساس مشترکی ندارم و هیچ‌یک از همسایه‌هایم را نمی‌شناسم، بنابراین با نظریه اخیر جامعه‌شناسان، در این کوچه، من و همسایه‌هایم، در تعریف گروه جا نمی‌گیریم، اما در سال‌هایی دور شده، آن سال‌ها که «چون» مهم‌تر از «چرا» بود، ما هم در کوچه صفا غربی منزل داشتیم. در آن کوچه، همسایه‌ها، نه‌تنها همه با هم ارتباط و احساسات مشترکی داشتند، بلکه همه اسم همدیگر را بلد بودند، از کار و زندگی هم خبر داشتند، در خانه‌ها رو به همسایه‌ها باز بود، در دورانی که مهم‌ترین دارایی هر خانواده‌ای دسته‌کلیدشان بود، همسایه‌های ما کلیدهایشان دست همدیگر بود. هر خانه‌ای حیاط داشت، حیاط‌ها حوض داشتند، درخت داشتند؛ درخت‌هایی که بیشتر شاخه‌هایشان سر روی دیوار خانه همسایه می‌گذاشتند و نور خورشید در روزهایشان رخنه می‌کرد و شب پشت‌بام‌ها، به یک اندازه مهتابی بودند، اغلب لب‌ها به گفت‌وگو و خنده اشتغال داشتند و جوان‌ترها کتاب‌های جلد سفید را در زیرزمین‌ها می‌گذاشتند. سال‌ها بعد همان کتاب‌های جلد سفید دست‌به‌کار شدند؛ کوچه، همسایه‌ها و فرداهای شبیه به همش را تغییر دادند، جمعه‌ها در کوچه اجتماع می‌کردیم و تا غروب همدیگر را به اسم کوچک صدا می‌زدیم، کاش می‌توانستم، الان اسم یکان‌یکان همسایه‌ها را اینجا بنویسم، اما به قول مارک تواین: «صد سال صبر می‌کنم، تا زمانی که دیگر کسی نباشد، با دیدن اسم‌اش، از من دلخور شود». در آن کوچه ما غیر از دسته‌کلید، غم‌ها و شادی‌هایمان را پیش همدیگر می‌گذاشتیم، چنان‌که یک روز گرم تابستان، پسر همسایه‌مان، تنها به استخر رفت، شنا بلد نبود، غرق شد، یکباره کوچه ما تاریک شد. همسایه‌ها به پچ‌پچ به هم می‌گفتند، اشک‌هایت را خبر کن، محمود عزیزمان جوانمرگ شده، آنها بیشتر از خود خانواده شادروان جنت‌مکان عزاداری می‌کردند. مدت‌ها، همین که چشمشان به چشم هم می‌افتاد، بی‌اختیار گریه می‌کردند تا روزی که خسرو به خواستگاری شیرین آمد. آن دو عروسی کردند و کوچه ما چراغان شد، همسایه‌ها نقل و سکه بر سر هم می‌ریختند، ما هم در خانه خودمان، شب تا صبح برای عروس و داماد دست می‌زدیم و حرکات موزون داشتیم. در کوچه ما دخترها و پسرهایی که خردادماه قبول شده بودند، به بچه‌هایی که تجدیدی داشتند درس می‌دادند، برای همین هیچ‌یک از بچه‌های کوچه ما رفوزه نمی‌شد. من خودم، انشایم از بقیه بهتر بود، هر روز پسرهای محله، به در خانه ما می‌آمدند، با شرمی گل‌بهی، از من می‌خواستند، برایشان نامه عاشقانه بنویسم، اشتهای عاشقی در کوچه ما زیاد بود، به همین خاطر بیشتر روزهای تابستان، کار من نوشتن نامه‌های عاشقانه بود. کم‌کم ملتفت شدم نامه‌ها را برای چه کسی می‌نویسم. فهمیدم همه پسرهای کوچه ما عاشق یک نفرند؛ یکی که خود من هم، گهگاه برایش نامه عاشقانه می‌نوشتم، احتمالا، هنوز آن نامه‌ها وجود دارند، زیرا هیچ‌کس جرئت نداشت، نامه‌اش را به دست او برساند، همه منتظر موقعیتی مناسب بودند، اما برای هیچ‌کس هیچ‌وقت موقع مناسب پیش نیامد، زیرا ما نمی‌دانستیم عشق مانند کتلت باید هر دو رویش سرخ شود. همه آن‌قدر دست‌دست کردیم تا یک روز پسردایی‌اش از آبادان آمد، با او نامزد کرد و با هم از کوچه ما رفتند. من هنوز نامه‌های خودم را نگه داشته‌ام، گاهی آنها را می‌خوانم، آن‌وقت، هم می‌خندم و هم گریه می‌کنم. مقصود اینکه در آن کوچه همه خوش بودیم، زندگی مثل دنیا، پیش از بازشدن در جعبه پاندورا بود، کوچه‌مان هم ما را دوست داشت، زیرا همیشه همان‌جا بود تا زمانی که برخی جایی را که نمی‌خارید، خاراندند و کم‌کم همه از آنجا رفتند. ما خودمان هم رفتیم و کوچه‌مان را تنها گذاشتیم. سال‌ها بعد شنیدم خود کوچه هم از آنجا رفته، دیگر آنجا نیست، برای همین، هربار یاد کوچه صفا می‌افتم، دلم عازم گرمابه آه می‌شود. پیش‌پیش هم گفتم که حالا سال‌هاست با خانواده‌ام در این کوچه زندگی می‌کنیم، در اینجا هیچ‌یک از همسایه‌هایمان را نمی‌شناسیم، بنابراین ما دیگر در تعریف گروه جا نمی‌گیریم، فقط در کوچه‌ایم بدون ارتباط و احساسات مشترک. چند روز پیش دم غروب به خانه برمی‌گشتم، در کوچه صدای هق‌هق گریه شنیدم، کنجکاو جلو رفتم، دیدم دسته‌کلیدی گریه می‌کند، گفتم کلیدها چرا گریه می‌کنید؟ گفتند ما گم شده‌ایم، گفتم، برای همین گریه می‌کنید؟ گفتند، نه، ما گریه می‌کنیم چون آنکه ما را گم کرده، دنبالمان نمی‌گردد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.