معمای عشق و سردرگمی
شرق: «یادداشتهایی درباره بلانش و ماری» رمانی است مستند، نوشته پِر اولوف اِنکویست، نویسنده سوئدی که با ترجمه اردشیر اسفندیاری در نشر مهراندیش منتشر شده است. پِر اولوف اِنکویست، چنانکه در معرفی او در ترجمه فارسی این رمان آمده است، نویسندهای است مشهور به نگارش رمانهای مستند و تاریخی؛ نویسندهای که «با شیوه خاصِ خود نامهها، مصاحبهها و اسناد تاریخی را به وجه آفرینشیِ آثارش پیوند میدهد». رمان «یادداشتهایی درباره بلانش و ماری» نیز از این قاعده مستثنا نیست. در این رمان نیز پای رویدادهای واقعی و اشخاص مشهور تاریخی به میان آمده است. یکی از شخصیتهای واقعی این رمان ماری کوری، دانشمند برجسته اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم است. دیگری ژان مارتین شارکو، روانشناس مشهور است. شخصیت دیگر داستان، بلانش، مشهورترین بیمار روانی دوران خود است. بهجز اینها که شخصیتهای اصلی رمان هستند، نام شخصیتهای مشهور دیگری نیز در رمان آورده شده است. شخصیتهایی نظیر زیگموند فروید و استریندبرگ. پِر اولوف اِنکویست با محور قراردادن چند شخصیت مشهور تاریخ در رمان خود طرح روایتی را از وضعیت پیچیده انسان و موقعیت او رقم زده است. او در این رمان داستان عشق و جنون را بازمیگوید یا چنانکه در توضیح آغازین ترجمه فارسی آن آمده است «معمای عشق و سردرگمی» را. در بخشی دیگر از توضیحات آغاز کتاب درباره ویژگیهای نوشتههای پِر اولوف اِنکویست آمده است: «برجستهترین ویژگی نوشتههای اِنکویست تلاش برای تحلیل جنبههای متناقض و غیرعقلانیِ نهفته در بشر است؛ همچنین تلاشش برای رسوخ در پیچیدگیهای پیرامونی هستی. به نظر او زندگی فقط ضرورتها، پیچیدگیها و قانونمندیها نیست، حوادث خارج از پیشبینی و پراکندگیها نیز درست مثل یک رمان، بخشی از زندگی است. داستانهای اِنکویست اغلب و به تکرار بر حول حوادثی انگشتشمار اما عمده دور میزنند». رمان «یادداشتهایی درباره بلانش و ماری» از سه بخش با عنوانهای «کتاب زرد»، «کتاب سیاه» و «کتاب سرخ» تشکیل شده است که با خواندن رمان درمییابیم عنوانهای دفترهای یادداشتی است که از بلانش به جا ماندهاند. رمان با اشارهای به نوشتههای روی جلد کلاسوری که این سه دفتر یادداشت را در خود جای داده است، آغاز میشود و پس از چند سطر درباره این کلاسور و دستنوشتهها، اشارهای کوتاه میشود به ماجرای ماری کوری و پُل لانژو و بعد اشارهای به باخبر شدن ماری کوری از مرگ دوستش بلانش ویتمن و روایت مرگ مبهم بلانش و تشییعجنازهاش و اینکه مردم چه تصویری از او در ذهن داشتهاند و سه دفتر یادداشتی که او از خود به یادگار گذاشت: «بلانش تلاش کرده بود که از تختش به سمت جعبهای چوبی که روی چهارپایهای چرخدار بود، پایین بیاید. اما نتوانسته بود و سپس جان داده بود. علت مرگش را هرگز نفهمیدند. اما کسانی که جنازه را میبردند، اندام کوچک و بیدستوپایش را لمس کرده بودند؛ ماری کوری میخواست بهتنهایی او را در تابوتش بگذارد. برای وداع کنار کالبد یخزده او روی صندلی نشسته بود و یکی از دستهایش را روی تابوت بلانش گذاشته بود. حملکنندگان تابوت به مدت یک ساعت در اتاق مجاور همچنان انتظار میکشیدند. ماری کوری هیچ نمیگفت؛ فقط با زمزمه این جمله را سر داد: هرگز ترکت نخواهم کرد.بااینحال تابوت را به قصد گورستان حمل کردند.در اعلامیه مجلس ختمش نوشته شده بود بلانش موجودی اساطیری بود؛ ولی مردم او را در نقش دستیار پرفسور ژان مارتین شارکو میدیدند. بلانش سه دفتر از خود به یادگار گذاشت که برای نخستین بار در سال 1930 میلادی افشا شد».اِنکویست متولد 23 سپتامبر 1934 در سوئد است. او علاوه بر رمان، فیلمنامه و نمایشنامه هم مینویسد. از اِنکویست پیش از این داستان بلند «فرشته مطرود» نیز با ترجمه اردشیر اسفندیاری به چاپ رسیده است. آنچه میخوانید، قسمتی دیگر است از این رمان: «زیگموند فروید دستیار شارکو بود و استریندبرگ را فردی بسیار مهم و در ردیف ایبسن میپنداشت. فروید به استریندبرگ توجهی خاص داشت، زیرا این استریندبرگ بود که بهطورجدی راجع به طبیعت زنان و ذات عشق به مطالعه میپرداخت. دستیار شارکو یعنی فروید به بلانش گفته بود که ایبسن همیشه تاحدی عشق را نوعی بازی قدرت میدانست. چیزی که ایبسن را تبدیل به هنرمندی لایق، ولی در حقیقت بی جذبه کرده بود، همین نگرش سیاسی او بود؛ و آقای استریندبرگ که از بسیاری جهات فردی متلاطم و جنونزده بود اغلب در باب عشق گفتارهای بسیار عمیقتر و جالبتری از ایبسن دارد. بلانش پرسیده بود چرا؟ فروید گفته بود به دلیل هراسی که استریندبرگ از زن داشت؛ او گمان میکرد که زن یک پهنه موهوم و کشفنشده است و آدمی باید در این پهنه بزرگ دنبال نقاط ناشناختهای بگردد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.