|

اهميت ديدار «پوتين» با «مکرون» در تأثير بر نشست گروه هفت

ملاقات در قلعه برگانسون

اردشير زارعي‌قنواتي: ديدار «امانوئل مکرون» رئيس‌جمهوري فرانسه و «ولاديمير پوتين»، همتاي روس او، در «قلعه برگانسون»، اقامتگاه تابستاني رؤساي جمهوري فرانسه، اهميت تاريخي داشت؛ چرا‌که در آستانه اجلاس کشورهای صنعتي جهان و همچنين تشديد مناقشات بين‌المللي و منطقه‌اي در چارچوب شروع «جنگ تجاري» و «جنگ سرد جديد» انجام گرفته است. نشست دو رهبر فعال در تحولات بين‌المللي همچنين نشان مي‌دهد که برخلاف روال سنتي و پيشين، در اتحاديه اروپايي هم‌اکنون بسياري به اين نتيجه رسيده‌اند که براي تعاملات جهاني و منطقه‌اي نيازي به اجازه برادر بزرگ‌تر در واشنگتن نخواهد بود. تشديد تضاد منافع بين قدرت‌هاي جهاني و به‌ویژه بين اتحاديه اروپا با دولت «دونالد ترامپ» در آمريکا که متحدان سنتي جهان سرمايه‌داري را به عنوان رقيب در مقابل هم قرار داده است، براي طرف اروپايي اين ضرورت را ايجاد کرده است که به دنبال همکاري و يافتن شرکاي جديد براي مقاومت در برابر فشارهاي آن سوي آتلانتيک باشد. از طرف ديگر، با نزديک‌شدن زمان خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا (برگزيت) و با نخست‌وزيري «بوريس جانسون» بيش از هميشه احتمال خروج بدون توافق وجود دارد و اينکه ترامپ نيز براي ضربه‌زدن به اين اتحاديه، پيشنهاد «توافق آزاد تجاري» با بريتانيا را داده است، به نظر مي‌رسد که رهبران اروپايي براي مقابله‌به‌مثل در صدد ترميم مناسبات خود با روسيه برآمده‌اند.جدا از اينکه در کنفرانس مطبوعاتي بعد از اين ديدار ابتدا مکرون با انتقاد به همتاي خود از او خواست تا در مقابل تظاهرات مخالفان تعامل به خرج دهد و متقابلا پوتين نيز با اشاره به سرکوب جنبش جليقه‌زردها در فرانسه جواب داد، اما بر‌اساس گزارش‌های منابع معتبر اين ديدار در فضاي تعامل و يافتن راه‌هاي همکاري انجام گرفته است. بر اساس تجارب تاريخي، اروپاي سنتي بعد از جنگ جهاني دوم و حضور دو ابرقدرت آمريکا و شوروي در جهان پساجنگ، براي حفظ موقعيت خود همواره دو امکان انتخاب در مقابل خود داشته است. انتخاب اول که همواره سياست مورد نظر اروپاي ليبرال دموکرات بوده است تا قبل از دوره رياست جمهوري دونالد ترامپ گرايش و اتحاد استراتژيک با ايالات متحده بوده است که از همه نظر منافع مشترک را دنبال مي‌کردند.اين انتخاب که مطلوب طرف اروپايي بوده است، اما بعد از چرخش واشنگتن به سمت «ترامپيسم» و نقض حقوق شرکاي سنتي در چارچوب يک سياست «مرکانتليستي» از سوي دولت ترامپ موازنه قدرت را به زيان طرف اروپايي بر هم زد و امروز تقريبا در همه حوزه‌ها «تضاد منافع» جاي «انطباق منافع» را گرفته و حتي رئيس‌جمهوري آمريکا و حلقه اطرافيان او عزم خود براي انحلال اتحاديه اروپا را پنهان هم نمي‌کنند.در چنين شرايطي اين انتخاب اول دچار دست‌اندازهاي سختي شده است و اروپا را در موقعيتي قرار مي‌دهد که در چارچوب تسليم به سياست‌هاي باج‌خواهانه ترامپ به يک شريک درجه دو و در‌حاشيه قرار‌گرفتن، گردن بگذارد که بدون ترديد با همه ‌در‌هم‌تنيدگي ساختاري، نمي‌تواند مورد قبول قرار گيرد. انتخاب دوم براي اروپا، به‌ویژه بعد از پايان جهان اردوگاهي، تعامل با روسيه و تحکيم مناسبات با چين خواهد بود که اين دو کشور امروز يک محور متحد در عرصه مناسبات جهاني را شکل مي‌دهند. گرايش به طرف شرق البته براي اروپاي ليبرال آسان نخواهد بود، چرا‌که اصولا ساختارهاي سياسي، اقتصادي، اجتماعي، نظامي و امنيتي دو طرف اهداف متفاوتي را دنبال مي‌کنند و به همين دليل اصولا بحث اتحاد با اين محور در تقابل با آمريکا از اساس منتفي است. بنابراين مذاکرات مکرون و پوتين در چارچوب يافتن نوعي از تعامل حول اشتراکات و ايجاد موازنه در مناسبات دو طرفه براي حفظ تعادل در ژئوپلیتيک بين‌المللي انجام مي‌شود و اين دنباله همان روندي است که از چند سال پيش در روابط بين اتحاديه اروپا با چين دنبال شده است. اين يک اصل ساده در حوزه مناسبات سياسي و حتي اقتصادي است که وقتي درب خانه متحد قديمي روي ديگري بسته مي‌شود، او نيز به ناچار درب باز متحد‌‌ جديدي را مي‌زند که در شرايط متفاوت، منتظر شريک و میهمان تازه است. نياز هر دو طرف مذاکره‌کننده در قلعه برگانسون (پوتين- مکرون) براي جستن راه‌هاي تعامل با شرکاي تازه براي خروج از فشار يک هژمون برتر اما در حال افول، يک ضرورت تاريخي است که حتما در رويکرد جديد دو قدرت جهاني قرار دارد. از يک‌سو اتحاديه اروپايي با توجه به رقابت بزرگ در عرصه ژئوپلیتيک جهاني به‌خوبي مي‌داند که براي اعمال فشار بر طرف آمريکايي نزديک‌شدن به محور روسيه- چين تنها امکان ممکن و مطلوب حداقل در اين مرحله از تحولات بين‌المللي است. از ديگر سو، طرف روسي هم که بعد از فروپاشي شوروي و به‌ویژه تحولات چند سال اخير به‌شدت تحت فشار محور آنگلوساکسوني در لندن- واشنگتن بوده است، با درک شکاف‌هاي موجود اين محور با اتحاديه اروپا به‌خوبي مي‌داند که نزديکي با اين اتحاديه و از جمله فرانسه مي‌تواند موازنه را تا حدود زيادي به سود خود تغيير دهد. از آنجا که اين ديدار تنها چهار روز قبل از برگزاري نشست گروه هفت (G7) در شهر بندري «بياريتز» در جنوب غربي فرانسه انجام شده و پوتين نمي‌تواند در اين اجلاس شرکت کند، نتايج نشست او با مکرون و تفاهمات وعده‌داده‌شده مي‌تواند دست همتاي فرانسوي‌اش را براي رقابت با دوگانه ترامپ- جانسون تقويت کرده و بازي پدرخوانده را به‌هم بزند. البته در اين ميان رئيس‌جمهوري فرانسه تنها نيست و بدون ترديد آنچه در ديدار او با پوتين گذشته است ارتباط محتوايي با مناسبات روسيه با اروپا و به‌‌ویژه قدرت‌هاي سنتي اين مجموعه خواهد داشت. به همين دليل، در آستانه نبرد قدرت دو سوي آتلانتيک در نشست گروه هفت بايد شاهد تقابل دوگانه «مکرون- مرکل» با «ترامپ- جانسون» باشيم که اين‌بار بسيار فراتر از رقابت‌ها و اختلافات موردي در چارچوب مناسبات معمول گذشته خواهد بود. در چنين شرايطي که نشست گروه هفت در اين دوره شاهد اختلاف‌نظرهاي اساسي بين قدرت‌هاي بزرگ خواهد بود، شطرنج سياسي پوتين مي‌تواند بسياري از معادلات را تغيير دهد. جدا از ناکامي‌هاي ولاديمير پوتين و دولت اليگارشيک او در حوزه داخلي اما در عرصه سياست خارجي تجربه نشان داده است که رئيس‌جمهوري روسيه بازيگري زيرک است و بارها توانسته از شکاف بين ديگر بازيگران طوري يارگيري کند که سود متقابل براي هر دو طرف صحنه بازي را فراهم کند. بدون ترديد نتايج مذاکرات رؤساي جمهوري فرانسه و روسيه را بايد در اجلاس گروه هفت ديد و از همين حالا مشخص است که در اين نشست نبرد سختي بين قدرت‌هاي بزرگ صنعتي براي تنظيم مناسبات رقم خواهد خورد، در‌حالي‌که نبايد جايگاه مناسبات استراتژيک غرب را فراموش کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.