|

پناه‌جويان و مهاجران

شرق: «بيشتر وقت‌ها آرزو مي‌كنم اي ‌كاش يك يه پوندي انگليسي بودم، نه يه دختر آفريقايي. اين‌طوري همه از اومدنم خوشحال مي‌شدن... يه پوندي هرجايي كه فكر مي‌كنه براش امن‌تره مي‌ره. از صحراها و اقيانوس‌ها مي‌گذره و صداي شليك گلوله‌ها و بوي تلخ سوختن نخل‌ها رو كه از صداي گلوله هم بدتره، پشت سر مي‌ذاره». «يودو، دختري از نيجريه»، رماني از كريس كليو،‌ اين‌طور آغاز مي‌شود. كريس كليو از نويسندگان امروز ادبيات انگليسي است كه تاكنون چندين رمان منتشر كرده و پيش‌از‌اين اثر ديگري از او با نام «آن دست ديگر» نيز به فارسي منتشر شده بود. آن‌طور كه از همين سطور آغازين رمان هم برمي‌آيد، كليو در اين كتابش به سراغ روايت زندگي دختري نيجريه‌اي رفته كه مي‌خواهد از كشورش مهاجرت كند. ماجراهاي اين رمان عمدتا در انگلستان و بخشي نيز در نيجريه مي‌گذرد و اگرچه شخصيت‌هاي رمان آدم‌هايي خيالي هستند؛ اما اتفاقاتي كه در رمان روايت شده، مبنايي واقعي دارند كه بر‌اساس زندگي پناه‌جويان نوشته شده است. نيجريه كشوري است كه براي مدتي طولاني مستعمره انگلستان بود و اگرچه امروز كشوري مستعمره به ‌شمار نمي‌رود؛ اما اثرات سلطه طولاني انگلستان بر اين كشور هنوز هم ادامه دارد و زبان يكي از نمودهاي اين سلطه است. «يودو، دختري از نيجريه»، روايت زندگي و سرگذشت پناه‌جوياني است كه از كشورهاي جهان سوم به اميد زندگي بهتر مهاجرت مي‌كنند؛ اما در آن سوي مرزها نيز با فاجعه‌اي ديگر روبه‌رو مي‌شوند. راوي رمان در همان فصل اول كتاب مي‌گويد كه ارزش يك پوند بيشتر از او به‌عنوان دختري آفريقايي است و اگرچه او مي‌خواسته به كشوري مهاجرت كند كه زبان‌شان را مي‌دانسته؛ بااين‌حال او حتي مجبور است كه همان زبان انگليسي‌اش را هم تغيير دهد تا به رسميت شناخته شود: «من الان زنده هستم؛ چون زبان انگليسي ملكه اليزابت رو ياد گرفتم. شايد فكر كنين كار چندان سختي نيست و از همه اينها گذشته، انگليسي، زبان رسمي كشور من،‌ نيجريه است. بله درسته؛ اما مشكل اينجاست كه توي كشور و خونه خودم خيلي راحت مي‌تونم حرف بزنم؛ اما اگه بخوام مثل انگليسي ملكه حرف بزنم، بايد تمام فوت‌وفن‌هاي زبان مادري رو كنار بذارم». «يودو، دختري از نيجريه» با دو راوي روايت مي‌شود و با ماجراي فرار يكي از شخصيت‌هاي رمان از نيجريه و تقاضاي پناهندگي‌اش در انگلستان شروع مي‌شود. اگرچه داستان اصلي رمان بر‌اساس وضعيت پناه‌جويان است؛ اما در طول داستان تصويري از شرايط نيجريه هم به دست داده شده است. كريس كليو براي نوشتن رمانش با پناه‌جويان و مهاجران گفت‌وگو كرده و بر‌اساس مستنداتي كه از زندگي آنها به دست آورده، داستانش را نوشته است. «بروكلين» عنوان رماني است از كولم توبين كه با ترجمه دنيس آژيري در نشر مرواريد به چاپ رسيده است. كولم توبين از نويسندگان معاصر ايرلندي است كه در سال 1955 متولد شد و در دوبلين به دانشگاه رفت. او به جز داستان‌نويسي، به‌عنوان شاعر، نمايش‌نامه‌نويس و روزنامه‌نگار هم به فعاليت مي‌پردازد و تاكنون نزديك به پانزده كتاب از او منتشر شده است. او براي برخي از آثارش چندين جايزه ادبي كسب كرده و دو بار نيز به فهرست نهايي جايزه بوكر راه يافته است. «بروكلين» در سال 2009 منتشر شد و در همان سال در فهرست اوليه جايزه بوكر قرار گرفت و همچنين جايزه ادبي بريتانيايي كوستا را به دست آورد. شخصيت محوري اين رمان، دختري جوان با نام ايليش ليسي است كه به همراه مادر و خواهرش در شهر كوچكي در ايرلند زندگي مي‌كند. در‌اين‌ميان يك كشيش ايرلندي ساكن بروكلين نيويورك به او پيشنهاد مي‌دهد كه به نيويورك سفر كند و دختر جوان نيز اين پيشنهاد را مي‌پذيرد و خانه و خانواده‌اش را ترك مي‌كند و به آمريكا مي‌رود. «بروكلين» روايتي از مهاجرت، دوري، عشق و استقامت است و وقايع داستان هم در اوايل دهه پنجاه ميلادي رخ مي‌دهد. در بخشي از رمان مي‌خوانيم:‌ «اينجا، در نيويورك، ايليش هيچ‌چيز نبود. فقط بحث اين نبود كه اينجا هيچ دوست و فاميلي نداشت. اينجا در اين اتاق، در اين خيابان‌ها، در فروشگاه و هر جاي ديگر، ايليش مثل يك روح بود. همه‌چيز برايش بي‌معني بود؛ اما اتاق‌هاي خانه خودشان در انيسكورتي مال او بودند. وقتي در آنها راه مي‌رفت، احساس مي‌كرد واقعا وجود دارد. وقتي در انيسكورتي به مغازه يا مدرسه فني‌و‌حرفه‌اي مي‌رفت، حتي اگر آشنايي هم نمي‌ديد، هوا، نور، زمين، همه‌چيز واقعي و بخشي از او بودند. اينجا هيچ‌چيز به او تعلق نداشت. همه‌چيز به نظرش توخالي و تقلبي مي‌آمد. چشمانش را بست و مثل خيلي از مواقع، سعي كرد فكر كند دلش الان چه چيزي مي‌خواهد؛ اما هيچ‌چيز دلش نمي‌خواست. هيچ‌چيز. حتي تعطيلي يكشنبه را هم نمي‌خواست. شايد فقط خواب».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.