زندگی و آثار جوزف کمبل
شرق: «سفر قهرمان» گفتوگویی جمعی با جوزف کمبل، اسطورهشناس مشهور آمریکایی، درباره زندگی و آثار اوست که با ترجمه عباس مخبر در نشر مرکز منتشر شده است. کمبل اسطورهشناسی است که به گفته خودش، چنانکه در توضیح پشت جلد ترجمه فارسی «سفر قهرمان» آمده، کتابهایش را برای دانشجویان و هنرمندان نوشته است نه برای منتقدان و پژوهشگران. به گفته کمبل «کار هنرمند است که به بازتفسیر داستانهای کهن بپردازد و آنها را بار دیگر در شعر و نقاشی و فیلم زنده کند». به نظر میرسد خواستی که کمبل از پژوهشهایش در زمینه اسطورهشناسی دنبال میکرده است به بار نشسته باشد وقتی میبینیم مثلا جورج لوکاس، فیلمساز آمریکایی، از تأثیر جوزف کمبل بر مجموعه فیلمهای «جنگ ستارگان» خود سخن میگوید. کتاب «سفر قهرمان» که روایتی مکتوب از فیلمی به همین نام است، توسط فیل کوزینو تدوین شده. استوارت ال. براون که تهیهکننده اجرایی فیلم «سفر قهرمان» بوده است در بخشی از پیشگفتار کتاب درباره این فیلم مینویسد: «استراتژی نهایی ما برای فیلم این بود که اجازه دهیم بیننده در حالی که داستان زندگی جو کمبل را میبیند، به صورت ناخودآگاه، زندگی خودش را تحلیل کند؛ مراسم تشرف شخصی خودش را، شناخت اهمیت وحدت با طبیعت را، و نیاز به یافتن راه خاص خود را. خلاصه اینکه بیننده میبایست مسیری را که جو کمبل زندگی کرد و با چنین جذابیتی در درازنای دوران کارش به نمایش درآمد، در قالب تصاویر و داستانها، و تکگوییها و تعاملهایی که ما به فیلم درآورده بودیم کشف کند». بعد از پیشگفتار استوارت ال. براون، پیشگفتار فیل کوزینو، تدوینگر کتاب، آمده است؛ پیشگفتاری که کوزینو آن را برای نسخهای از کتاب نوشته که در سال 2004، به مناسبت یکصدمین سال تولد کمبل، تجدیدچاپ شده بوده است. بعد از این پیشگفتار، پیشدرآمد کوزینو آمده و بعد سپاسگزاری او از آنها که در تدوین کتاب یاریاش کردهاند. بعد از این مقدمات «سفر قهرمان» آغاز میشود. بر پیشانی فصل اول کتاب با عنوان «دعوت به آغاز سفر» قسمتی از کتاب «قهرمان هزارچهره» کمبل نقل شده است: «دعوت به آغاز سفر گویای آن است که سرنوشت قهرمان را فراخوانده و مرکز ثقل او را از محدودهی جامعهی خودش به منطقهای ناشناخته منتقل کرده است. این قلمرو که سرشار از گنج و خطر است به شکلهای مختلف نمایان میشود: سرزمینی دوردست، یک جنگل، جایی در جهان زیرین، زیر امواج یا بر فراز آسمان، جزیرهای رمزآلود یا کوهستانی بلند و باشکوه، و یا موقعیتی در اعماق رؤیاها. اما این مکان همواره زیستگاه موجوداتی عجیب و سیال و تغییرشکلدهنده، شکنجههای غیر قابل تصور، اعمال فراانسانی، و لذتهای تحملناپذیر است». بعد مقدمهای کوتاه آمده است درباره کودکی و نوجوانی و جوانی کمبل و اینکه چه شد که در سال 1922 علاقه کمبل از علوم به سمت تاریخ و فرهنگ و علوم انسانی چرخید. منشاء این چرخش گویا خواندن زندگینامه لئوناردو داوینچی بوده است. گفتوگو با کمبل با صحبت درباره اجدادش آغاز میشود. در پارهای از گفتوگوهای این کتاب رابرت بلای، شاعر و دوست کمبل، نیز بهعنوان گفتوگوکننده حضور دارد. کتاب «سفر قهرمان» از هشت فصل تشکیل شده و بعد از این هشت فصل، مؤخرهای آمده است از خود کمبل با عنوان «ببر و بز». آنچه میخوانید قسمتی است از این کتاب که کمبل دارد درباره فوتوفنهایی که هنرمند در کار هنری به کار میبرد صحبت میکند. او میگوید: «یکی از فوتوفنهای هنرمند این است که مطالبش را بهگونهای عرضه نکند که خود را در یک دایره محصور کند و به صورت موجودیتی جدا از مشاهدهگر ظاهر شود. اثر هنری وقتی به هدف اصابت میکند که شما میگویید وای اینکه منم. من همان انرژی و پرتوی هستم که از خلال این پردهی نقاشی با من حرف میزند. اصطلاح کاملا تجربی برای بیان این حالت، مشارکت است. اما به گمانم چیزی بیش از مشارکت و نوعی همذاتپنداری است». او آنگاه از این سخن میگوید که نویسندگانی نظیر جیمز جویس و توماس مان چگونه در آثارشان با رجوع به میراث بشری این میراث را از انحصار گروهی خاص بیرون کشیدهاند. او معتقد است یکی از روشهای جویس و توماس مان برای رسوخ به میراث بشری و بازتفسیر این میراث شاعرانگی و آهنگ موزونی است که آنها به نثر خود دادهاند: «اکنون باید ببینیم چگونه هنرمندانی از قبیل مان و جویس در این راز رسوخ کرده و آن را بر ما عرضه داشتهاند. یکی از این راهها از طریق آهنگ موزون نثرشان است. مسأله به شاعرانگی مربوط میشود. شاعر به شما امکان میدهد از تصویرها عبور کنید، از واژهها عبور کنید، تا چیزها به عبور از خود اشاره کنند. وزن در این زمینه نقش مهمی دارد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.