شاعرانی از حلب تا ماچوپیجو
اردشیر رستمی
1دوست داشتم در کوچههای حلب و یک مغازه عطاری شاگرد طبیب سنتی بودم؛ ولی حالا دیگر نه چون چیزی از حلب باقی نمانده است و شعرهای شاعر بزرگشان محمد ماغوط؛ آنجا که میگوید: باشد ای سرنوشت اعتراف میکنم که تو مرا شکست دادی؛ اما این را هم بدان که در شرق به این پهناور قله بلندی نیافتم تا پرچم تسلیمم را در آن به اهتزاز در بیاوریم.
2 در کوچههای بغداد و شبهنگام از خانهای ترانهای عربی به گوش میآمد. ترجیحا صدای امکلثوم یا عبدالحلیم حافظ باشد یا شاید نازکالملائکه یا عبدالوهاب البیاتی یا بلند الحیدری یا احمد ابومطر آنجا که میگوید: اگر خداوند قرآن را به اعراب امروزی نازل میکرد و میگفت هر طور دلتان میخواهد چاپش کنید؛ در پنج کلمه خلاصه میکردند: قرآن کریم صدق الله العظیم. 3 در کوچههای استانبول و کافهها و رستورانهای مهربان و همیشه منتظرش با شاعران بزرگش ملیسا گولتینار، ناظم حکمت، اورهان ولی که میگوید: ساعت نیمی از شب گذشته است/ مردی وارد خیابان شد/ آمد، آمد، ایستاد/ کلیدش را به در خانه انداخت/ چراغ طبقهای روشن است/ خدایا شکر هنوز انسانی در انتظار انسانی نشسته است. 4 در بوشهر با کوچههای عاشقش، با پنجرههای روبهروی هم، با شاعر بزرگش، با منوچهر آتشیاش و با خواندن شروههای او، شبانهها، عبدوی جط، اسب سپید وحشی، مثل دریایی تو/ اندوهانگیز و غرور آهنگ/ مثل دریای بزرگ بوشهر/ که پر از زورق آزاد پریشانگرد است/ مثل زورق پر از مرد است/ مثل ساحل که پر از آواز است/ مثل دشتستان/ که بزرگ و بازست. 5 در توکیوی قدیم، زمانی که استادان بزرگ سامورایی حکمت باستان را مراقبت میکردند، زمانی که باشوی شاعر به پنجرههایی میاندیشید، به شعله شمعی که در پسِ آن روشن نبود؛ و عشق به دیار دیگری کوچیده بود. یا بانوی بزرگ شعر ایزومی شیکیبو وقتی که کودکان را میدید و در یکی از بهترین شعرهای جهان میگوید: بهراحتی میتوان بیزار شد از این هستی ملالآور؛ اما چگونه میتوان از آن دل کند، وقتی کودکی بخشی از آن است. 6 ونیز با کوچههای آبیاش و دریاییاش و شعرهای پازولینی فیلمسازش و شاعرش یا شعرهای برادر بزرگ ناکامم چزاره پاوزه که در آرزوی یک زندگی ساده به همراه عشق از دنیا رفت و چه غمگینانه گفت: این مردی که شبهنگام در میدان تنهاست، مست نیست/ او فقط دنبال زندگی است/ بیگمان در میدان شهر/ زنی خواهد بود که اگر دوست داشته شود/ و تمنا شود/ برای تشکیل خانه و عشق یاریاش خواهد کرد. 7 ماچوپیجو، شهر باستانی اینکاها در پرو، شهری بالای ابرها و کوههای سر به فلک کشیده با معماری دقیق و پایدارش همان شهری که نرودا بزرگترین شعرش را برای او ساخت و گفت: ماچوپیجو میراب اشکهای آنت آمدهام. در تاریختان سخن بگویم از دهانهای مردهتان زخمهایی که در طول سالیان بر پیکرتان نشست نشانم بدهید. خون و دهان مرا از آن خود کنید و با زبان من به سخن درآیید. 8 در شیراز، در اصفهان، در مادرید، در هارلم، در پاریس، در شهرهایی که فردا شناخته خواهند شد و شاعرانی که فردا به دنیا خواهند آمد و... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.