ناامیدی در مقابل شایستهسالاری
دکتر مصطفی اقلیما- رئیس انجمن علمی مددکاران اجتماعی ایران
وقتی درباره ناامیدی در ایران یا هر کشور جهانسومی بحث میکنیم، باید بدانیم که بخش عمدهای از پرخاشگریهای مردم ریشه در همین ناامیدیها دارد.وقتی در جامعهای درآمدها کفاف دخلوخرج خانوادهها را ندهد، این موضوع خواهناخواه باعث عصبانیتهایی خواهد شد که در آن پرخاشگری و خشونت پررنگتر خواهد شد. وقتی این درآمدها بالا نرود و متناسب با قیمتها نشود، این تبدیل به آسیبهای اجتماعی بلندمدت خواهد شد. این آسیبها معلولی از علتهاست و اگر روزی میبینیم آمار طلاق، دزدی، کتککاری، چاقوکشی، زورگیری و جرمهای اینچنینی افزایش یافته، اینها معلولی از علتهاست و برای هر جرم چندین علت وجود دارد و اینها مواردی است که در کنار هم همه را تحتالشعاع قرار میدهد. وقتی در خانوادهای پدر و مادر دعوا میکنند یا طلاق میگیرند، اینها فشارهای نامطلوبی بر بچههایشان میگذارد. بچه به مدرسه و نزد معلمی میرود که او هم مشکلات خود را دارد؛ معلمی که به دلیل حقوق پایین مجبور است به دانشآموزانی به طور خصوصی درس بدهد و این بچه میبیند که بین او و آن بچهای که شاگرد خصوصی همان معلم است، فرقها و تبعیضهایی وجود دارد و این خود باز فشار دیگری خواهد بود که چنین تبعیضهایی را یا باید تحمل کند یا در نهایت بهنوعی این بچه هم باید پرخاشگر بشود.اگر به طور رسمی اعلام میشود که دو میلیون معتاد داریم؛ حتما بخشی از این افراد به طور مخفی اعتیاد دارند و آمار در حدود چهار میلیون معتاد خواهد بود؛ بنابراین دراینباره در حدود هشت میلیون نفر در چنین خانوادههایی آسیبدیده از اعتیاد به شمار میآیند. حالا فرزندان این افراد باید به مدرسه و دانشگاه هم بروند و با خود مشکلاتی را به جامعه خواهند برد.80 درصد فارغالتحصیلان دانشگاهی امروز کاری ندارند و اگر هم سر کاری بروند، مجبورند با شغلهای غیرمرتبط سروکار داشته باشند. اینها مواردی است که هم اعتمادبهنفس شاغلان را پایین میآورد و هم شخصیت اجتماعیشان را تحتالشعاع قرار میدهد. افرادی که دارای لیسانس، فوق لیسانس و دکترا هستند؛ اما از نظر روحیه و شادابی در شرایط مطلوبی نیستند و از پسِ کارشان هم بهخوبی برنمیآیند؛ چون سر جایی که باید باشند، نیستند. همه اینها باعث ایجاد پرخاشگری خواهد شد که هرکدام نیز علتهای مختلفی دارد. چقدر آدمها باید این شرایط را تاب بیاورند. خبرنگاری که مقالهای کار میکند و حق و حقوق مناسبی ندارد و بهسختی میتواند کرایه منزلش را هم بدهد، آیا میتواند پرخاشگر نشود؟!عصبانیت آدمها در جامعه بههمپیوسته است و همه در برخورد با هم دچار پرخاشگریهایی علیه همدیگر خواهند شد.در این یک سال اخیر هم همهچیز گرانتر شده و به نسبت گرانیها درآمدها بالاتر نرفته، خواهناخواه پرخاشگریها و به دنبالش ناامیدی افزوده خواهد شد. در این شرایط فردی که دو، سه شیفت مجبور است کار کند و هم مجبور است در کارهای غیرتخصصی ورود پیدا کند و هم در کل از امنیت شغلی نیز برخوردار نخواهد شد، من که اگر در چنین حال و هوایی باشم، پرخاشگر و عصبانی خواهم شد. مردم در این شرایط بحرانی پرخاشگرتر میشوند و وقتی پدری به خانه پا میگذارد، به جای آنکه جواب سلام بچهاش را بدهد، میزند زیر گوشش. در این شرایط طلاق هم زیاد میشود و مردم مجبورند مهریه را به اجرا بگذارند و در نهایت وکیل بگیرند و با کمترینها همه چیز را تمام کنند؛ چون پول هم به اندازه کافی نیست. در این شرایط نابسامان همه در کارشان بهدرستی عمل نمیکنند و بهگونهای اغلب از کارشان میدزدند. فرقی نمیکند یک معلم یا استاد دانشگاه در کلاس کم حضور دارد، برای اینکه وقتی برای مطالعه و پولی برای خریدن کتاب ندارد و با دانش حداقلیاش در کلاس حاضر خواهد شد و این دانشآموز و دانشجوی زیردست او کمسواد بار خواهد آمد.مقام معظم رهبری بهدرستی به رئیسجمهور توصیه کرده که اگر مسئولان درست عمل کنند، 80 درصد مشکلات حل خواهد شد و اگر رئیسجمهور بتواند شایستهسالاری و پاسخگویی به مردم را دو اصل پایهای خود کند، آنگاه میتوان انتظار داشت که کارها بهدرستی انجام شود و اگر خطایی هم بود، باید پاسخی برایش باشد. اینگونه مردم هم میتوانند بهدرستی زندگی کنند و برای مشکلات بهوجودآمده راهحلی وجود خواهد داشت؛ اما اگر چنین روالی نباشد، بر این مشکلات و علتهای منجر به پرخاشگری و عصبانیت و ناامیدی افزوده خواهد شد. اگر شهردار هر شهری دستکم 20 سال سابقه کار در شهرداری را داشته باشد، بر مشکلات و نحوه حل آن مشکلات آگاهی و مدیریت خواهد داشت؛ اما اکثر شهردارها از چنین پیشینهای برخوردار نیستند؛ بنابراین بهراحتی نمیتوانند شهرداریها را اداره کنند. ما نیازمند ایجاد چنین شرایط قانونمندی هستیم و با آنکه قوانین درست هم وجود دارد؛ اما همه از این قانون چشم میپوشند یا امکان اجرای قانون فراهم نیست و زنجیروار همه مردم سر جایشان قرار نمیگیرند و مشکلات خود را به دیگران نیز سرایت میدهند.در کل میتوان گفت که شایستهسالاری و پاسخگویی از بالا به ارکان پایین اجتماع زمینهساز امیدواریهای مطلوب خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.