فرصتطلبان بیتدبیر
علی تقوی-پژوهشگر سیاسی
صحبتهای شهردار ارومیه در جلسه رسمی شورای این شهر، بهانهای شد تا بار دیگر زخم کهنه زبان فارسی باز شود، زبانی که مهمترین عنصر یکپارچگی هویت ایرانی در گذر تاریخ بوده است. هویتهای قومی که یکی از هویتهای اجتماعی است، در سالهای اخیر تقابل را میان هویت ملی و هویتهای اجتماعی بیشازپیش کرده است. سیاستهایی که در سالهای دور بهوسیله دشمنان هویت ایرانی بهصورت غیرقانونی دنبال میشد، اکنون توسط برخی داخلیها با ابزارهای قانونی و غیرقانونی و با اهداف فرصتطلبانهای ادامه پیدا کرده است.
در سالهای اخیر گویشهای محلی یکی از ابزارهایی است که مورد توجه دولتمردان قرار گرفته است. بعضی از سوداگران قدرت و فرصتطلبان بهدلیل درک سطحی از جامعه ایران و گاه غرضورزی، بر این باورند که در مناطق پیرامونی منابعی وجود دارد که بهعنوان زمینه گردآوری رأی میشود از آن استفاده کرد و به امتیازهایی دست یافت. انگیزه اصلی این سیاستمداران بیتدبیر، کسب قدرت و استفاده ابزاری از پدیده قومگرایی و گویشهای محلی بوده است. آنها برای رسیدن به منافع شخصی، از شعارهایی مانند زبانهای محلی استفاده میکنند که پیامدهایی ناگوار برای اتحاد ملت ایران خواهد داشت. هرچند تجربه سالهای گذشته نشان داده است کسانی که مسائل قومی را ابزاری برای رسیدن به قدرت قرار دادهاند، نتیجه قابل قبولی نه برای منافع شخصی و نه منافع ملی کسب نکردهاند. نامزدهایی که بیشترین تبلیغات قومی را داشتند، همیشه کمترین رأی را آوردند. در سالهای ۸۴، 92 و 96 برخی کاندیداها روی مسائل مذهبی شیعه و سنی برای جذب اهل سنت ایران تمرکز کردند و نتایج خوبی به دست نیاوردند. آنها به گمان اینکه این عرصه سرشار از منابع رأی است، به سیاستی ابزاری که جنبه فرصتطلبانه، غیراخلاقی و غیرملی داشت، روی آوردند و شکست خوردند. بازی سیاسی با زبان فارسی که هسته سخت هویت ایران است و موجب یکپارچهسازی کشور و جلوگیری از افتراق در جامعه شده است، میتواند خسارتهای جبرانناپذیری بر فرهنگ، هویت و منافع واقعی ملی وارد کند. هویت تنها یک مقوله اجتماعی، فرهنگی یا سیاسی نیست، بلکه اساس و بنیان امنیت ملی است. بهطوریکه تمامی برنامههای اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی کشور حتی اگر بهدرستی هم تدوین شود، بدون وجود «هویت ملی» دچار چالش میشود و ناکام میماند. این روند نزد سیاستگذاران در سالهای اخیر با شیب تندتری تداوم داشته است. در این میان برخی دستگاهها بهجای درپیشگرفتن نگرش اصلاحی، دیدگاههایی را در پیش گرفتهاند که پیامدهای آن نفی ملیت در ایران و اصالتدادن به هویتهای اجتماعی قومی و ... بهجای هویت ملی است. اقدامات مختلفی از قبیل گزینش ایدئولوژیک کارگزاران و کارمندان عمومی، بازخوانی تاریخ برحسب علایق، در سالهای گذشته کوششی است در راه یکسانسازی هویت اجتماعی سراسری در قالب ایدئولوژی و انکار تنوعات هویتی موجود. نتیجه چنین نگرشی، چیزی جز درهمریختگی، بیثباتی و واردآمدن هزینههای سنگین برای ما بهعنوان یک موجودیت سیاسی و گسترش کشمکش اجتماعی میان اقشار و مناطق گوناگون کشور نیست. این درهمشکستگی و پیامدهای منفی ناشی از گسستهای هویتی و راهحلهای تخریبی، در واقع از این واقعیت مهم ناشی میشود که جامعه بهعنوان یک کل و جریان مستمر برخوردار از گذشته، حال و آینده، نمیتواند بهطور ناگهانی گذشته و اکنون خود را کاملاً دور نهد و طرح کاملا نوینی را که اجتماع با آن چندان مأنوس نیست، بهعنوان طرح هویتی و راهنمای عمل و سیاستگذاریهای خرد و کلان دراندازد. در اینکه زبانها و گویشهای محلی همه ارزشمند و بخشی از منابع و هویت ملی ما هستند و باید از آنها پاسداری کرد، جای هیچ شک و بحثی نیست، اما نه به شیوهای که برای کشور بحرانآفرین شود و زبان ملی را تضعیف کند. باید در عین نگهداری از زبانها و لهجههای محلی ایران در چارچوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از نگاه تقابلی و حذفی بین هویتهای اجتماعی و مذهبی با هویت ملی و زبان فارسی جلوگیری کرد تا یکپارچگی ملی تقویت شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.