مروری بر نقاشیهای «مریم مقدم» در گالری ایده
تنندادن به تفسیر
پرویز براتی
هنر اگر به مثابه بازنمایی جهان در نظر گرفته نشود، و بتوانیم آن را مانند آفرینش آنچه هنوز نیســت، در نظر بگیریم؛ قدرتها و امکانهای متفاوتی را ارائه میکند. در نقاشیهای مریم مقدم میل به فرار از بازنمایی بر هر رویه دیگری برتری مییابد. کار نقاشی مرئیکردن امر نامرئی است. اما منظور از واقعیت- مرئی- واقعیت عینی نیست. این همان دوریجستن از بازنمایی، تصویرگری یا بازنمایی جهان است، بنابراین هدف هنر، جستوجوی زبان و ساختاری مختص خود است؛ هنر در پی یافتن تصویری اســت که هویت و مرجعی جز خود ندارد؛ زیرا دیگر با واقعیت مرتبط نیست. در آثار نمایشگاه اخیر مقدم در گالری ایده، نقاش تمهیدهای مختص خود را برای فرار از بازنمایی به کار میگیرد؛ یکی کژنمایی بدنها و اعوجاج در تصاویر است. پیکرهها عموما از افتادن در ورطه تقلیلگرایی فیزیولوژیک طفره میروند، بنابراین ما با بدن بدون اندام مواجه هستیم. دیگر، شورش علیه وضوح است. بدنها به سختی در زمینه اثر قابل تشخیصاند. نقاش تعمدا ردپایی محو از پیکرهها را در تابلو باقی گذاشته. مخاطب باید دقت زیادی کند تا از بین خطوط و ضرب قلمهای درهمتنیده نقاش، پیکرهای خوابیده یا نیمخیز یا نشسته را تشخیص دهد. هرچند برخی تابلوها شدت لیبیدو را در اثر مجسم میکنند؛ بااینحال عموم تابلوها از هرگونه خوانش مرتبط با آن میگریزند. با نگاه به تابلوهای مریم مقدم این سؤال به ذهن میآید که آیا پرسوناژهای نقاش وارد قاب شدهاند تا هر یک قصه خود را بازگو کنند؟ قدر مسلم آنکه با وجود متغیرهای مختلف اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، این ما هستیم که قصه خود را در آینه دیگری جستوجو و تعبیر میکنیم. مهمترین ویژگی این پرسوناژهای خوابیده، لمیده یا نشسته، مقاومتشان در برابر تفسیر است. برخلاف افق انتظارات مخاطب ایدئال نقاشی امروز، این نقاشیها الزاما نسبتی با رنج یا تعب ندارند. در برابر موافقخوانی سنتی یا همان خوانش دقیق (close reading)، میتوان به سیاستی دیگر روی آورد و متن را مخالفخوانی (misreading) کرد. بر این اساس، پرسوناژهای مقدم بیشتر از آنکه بدنهایی دردمند یا رنجکشیده باشند، بازی رنگها بر پهنه گسترده بوم هستند. این نقاشیها روایتی معاصر از یکی از مهمترین سوژههای تاریخ هنر؛ یعنی تن را بازآفرینی میکنند. نقاش با اسلوب و انگیزهای خاص، پیکرهای انسانی را سوژه کار خود قرار داده و با لکههای پرانرژی سبز و سرخ بر فضایی لایتناهی و سپید، به غنای تجسمی مطلوب خود دست یافته است. در نقاشیهای مریم مقدم ضمن کاربست نامحدود رنگ، از حداکثر قابلیت روحی و تأثیرگذار آن و بافتی منحصربهفرد استفاده شده است. سفیدی و فضای منفی همانقدر برای هنرمند اهمیت دارد که لکههای پُرقشای آبی سیر، ارغوانی و سرخ. درواقع استفاده حداکثری از قابلیتهای بیانی و هیجانگرای رنگ را میتوان از مهمترین ویژگیهای آثار این نقاش تلقی کرد. رنگ، هویت تابلوهای اوست و نه فرم آشنا؛ در میان تنالیتههای مختلف، رنگ خاصی یکهتاز میدان نیست. لایههای جسورانه رنگ، از دل سپیدی بوم بیرون میزنند و صحنهای ملموس را شکل میدهند که قابلیتهای بیانی و هیجانی آن به اوج میرسد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.