دست باز آمريكا در خاورميانه
جورج سی.مدیر مرکز تحقیقاتی کلمنتس در حوزه امنیت ملی در دانشگاه تگزاس.
سیاست خارجی ایالات متحده سالهاست که دیگر براساس تحولات خاورمیانه و نیازهایش در حوزه انرژی و مشخصا نفت تعریف نمیشود. مدتهاست که تعامل با چین، هند، روسیه و اتحادیه اروپا، چشمانداز سیاست خارجی آمریکا را شکل میدهد. بر همین اساس ایالات متحده در خاورمیانه دستخوش تغییرات استراتژیک چشمگیری شده است. نتیجه این استراتژی هم بازگشت تمرکز واشنگتن بر توسعه دیپلماسی با قدرتهای بزرگ و پایان دوران جنگهای بیپایانی است که در سالهای متمادی هزینههای جبرانناپذيري را بر ایالات متحده تحمیل کرده است. اینکه چه تحولات یا مؤلفههایی بر این تغییر استراتژی آمریکا اثر گذاشت، کمتر مورد توجه قرار میگیرد: نفت و گاز شیل (نفت و گاز مصنوعی و ناخالص که از سنگها حاصل میشود). ایالات متحده با کشف منابع قابل توجهی از این نوع نفت دیگر نیاز مبرمی به واردات نفت و گاز از خاورمیانه ندارد. تأمینکنندگان داخلی و خارجی غیر از کشورهای خاورمیانه هم به اندازه کافی به منابع فسیلی سوخت دسترسی دارند تا بتوانند نیازهای ایالات متحده در حوزه نفت و گاز را برطرف کنند. به همین دلیل بود که ترامپ پس از بروز تنش در خلیج فارس و تنگه هرمز به شرکا و همپیمانان خود هشدار داد که ایالات متحده مسئولیت تأمین امنیت تردد آزادانه نفتکشها و کشتیهای تجاری چین، هند، ژاپن و دیگران را عهدهدار نخواهد شد، چراکه اصولا آمریکا دیگر نیازی به نفت و گاز اوپک ندارد. شاید بتوان در این مورد که آیا شایسته است آمریکا اینگونه از مسئولیت خود در تنگه هرمز شانه خالی کند، بحث کرد، اما از این پس باید این واقعیت را در نظر گرفت که آمریکا دیگر به نفت خاورمیانه نیازی ندارد. از سال 1979 تا سالهای اخیر، ایالات متحده دو منفعت مهم استراتژیک در خاورمیانه داشت: 1- انرژی، 2- مهار ایران و حمایت از اسرائیل. اکنون با توجه به اینکه مهمترین موضوع که انرژی است، دیگر برطرف شده، باید پذیرفت که صفحه شطرنج تحولات ژئوپلیتیک خاورمیانه با تغییرات اساسی روبهرو شده و ایالات متحده با دست بازتری میتواند در صحنه بینالمللی به ایفای نقش بپردازد، چراکه آمریکا در حوزه انرژی دیگر به کشوری مستقل تبدیل شده و برای تأمین نیاز خود در این حوزه وابسته به هیچ کشوری نیست. بنابراین آنچه اکنون برای واشنگتن بیش از هر چیز اهمیت دارد، وجود ثبات در منطقه است. خوشبختانه ثبات در خاورمیانه نیز صرفا خواسته ایالات متحده نیست و اسرائیل، عربستان، اردن، مصر، امارات متحده عربی و دیگر بازیگران منطقه هم خواستار وجود چنین ثباتی هستند. آنچه برای ایالات متحده غیر قابل تغییر مانده، اتحاد با اسرائیل است. واشنگتن باید تمام تمرکز خود را در خاورمیانه بر مستقلتر، ثروتمندتر و قدرتمندتر شدن اسرائیل معطوف کند. اسرائیل باید نقشی پررنگتر در جامعه جهانی داشته باشد. در حال حاضر بسیاری از آمریکاییها نمیدانند که تولید ناخالص داخلی اسرائیل از سال 1985 تاکنون از هفت هزار دلار به ازای هر نفر به 41 هزار دلار رسیده است. با توجه به منابع نفتی کشفشده نیز باید اسرائیل را در حوزه انرژی کاملا مستقل دانست. از سوی دیگر اما تهدید ایران همچنان وجود دارد و بسیاری از نومحافظهکاران آمریکایی با اشاره به ایران، استدلال میکنند که ایالات متحده نباید به طور کامل از خاورمیانه خارج شود. بنابراین، حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه همچنان باید ادامه داشته باشد، حتی اگر هزینههای مالی و جانی بیشتری بر نظامیان آمریکایی تحمیل شود. باید همچنان بر ایران فشار آورد و تا حد امکان این کشور را مهار کرد. این استدلال تا حدی درست است. باید پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه حفظ شوند و فشارها بر ایران ادامه یابد. اما واقعیت انکارناپذير این است که با وجود عدم تغییر در سیاست ایران در چهار دهه اخیر، موقعیت آمریکا در این مدت در منطقه تضعیف شده است. جنگ پرهزینه در عراق تقریبا هیچ سودی برای واشنگتن نداشت و باعث افزایش نفوذ و قدرت ایران در این کشور شد. تهدید هستهای ایران هم با وجود صرف هزینههای هنگفت نظامی از سوی ایالات متحده و همپیمانانش همچنان پابرجاست. با توجه به استقلال ایالات متحده در حوزه انرژی، باید سیاستی عاقلانه و هوشمندانه در خاورمیانه در پیش گرفت و در سیاست جدید این موارد باید مورد توجه قرار گیرند: 1. ایجاد ناتوی خاورمیانه با مشارکت عربستان، مصر، اردن و امارات متحده عربی به عنوان رهبران این ائتلاف نظامی. اسرائیل نیز فعلا میتواند عضو غیررسمی این ائتلاف باشد. 2. تداوم حمایت ایالات متحده از اسرائیل. اما با توجه به اینکه اسرائیل در موقعیت مناسبی برای دفاع از خود قرار دارد، میتوان تمرکز این حمایت را بر رابطه اقتصادی و تجاری دوجانبه معطوف کرد. 3. حفظ پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه و سپردن مسئولیت بیشتر به بازیگران مسئولیتپذیر منطقهای. 4. انتقال مسئولیت بیشتر برای برقراری ثبات در تنگه هرمز به کشورهای عمده واردکننده نفت اوپک. حضور ایالات متحده در منطقه باید حفظ شود اما دیگر کشورها نیز باید مسئولیت خود را بپذیرند. 5. کاهش یا قطع کمکهای ایالات متحده به دیگر کشورها و نهادها. این هزینهها باید به دوستان و همپیمانان واقعی آمریکا در ناتوی خاورمیانه یا دیگر نهادها و ائتلافها اختصاص یابد. باید دلارهای مالیاتدهندگان آمریکایی را کمتر و استراتژیکتر مصرف کرد. 6. باید مقاومت خود در برابر ریختهشدن خون آمریکاییها بر شنهای داغ منطقه را بیشتر کنیم. تنها در صورتی باید وارد ائتلافها و اتحادهایی شد که منافع ملی آمریکا به خطر افتاده باشد. باید پذیرفت که پس از پایان جنگ سرد، ایالات متحده دیگر برتر بلامنازع جهان نیست. بر همین اساس باید سیاست خارجی را بر اساس رابطه و تعامل خود با قدرتهایی مثل روسیه، چین، هند و اتحادیه اروپا بازتعریف کنیم. منبع: National Interest
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.