تکذیب شکنجه، پیششرط آزادی فعال زن عربستانی
در برابر بنسلمان
نیمهشب 15 می سال 2018 بود که نیروهای امنیتی عربستان به خانه لجين الهذلول، یکی از فعالان برجسته حقوق زنان عربستان، هجوم بردند و او را بازداشت کردند. تعداد زیادی مأمور امنیتی و خودرو بیرون از خانه آنها منتظر بودند تا آزادی را از لجین بگیرند. همان شب، چندین زن دیگر که همه علیه ممنوعیت رانندگی زنان در عربستان فعال بودند، به همان شیوه دستگیر شدند. حدود یک سال از آن شب میگذرد و با وجود کمپینهای گسترده و حمایت بسیاری از فعالان بینالمللی، لجين الهذلول هنوز در بازداشت است. بااینحال در چند روز گذشته تحولی رخ داده که البته نقطه سیاه دیگری است بر کارنامه حقوقبشری عربستان سعودی؛ آنهم زمانی که محمد بنسلمان، ولیعهد جوان عربستان سعودی، همه تلاش خود را بر اصلاحاتی در حوزه زنان و تغییر چهره این کشور در جامعه جهانی معطوف کرده است. آنطور که خانواده لجين الهذلول گفتهاند، بهتازگی مقامات عربستانی به این فعال زنان پیشنهاد دادهاند در ازای حضور در یک ویدئو و انکار شکنجههایش در دوران بازداشت، به آزادی میرسد؛ پیشنهادی که الهذلول آن را رد کرده است. ولید الهذلول، برادر لجین، روز سهشنبه در توییتر خود نوشت: «مقامات امنیتی عربستان بهتازگی در زندان با خواهرم ملاقات کردهاند. آنها از او خواستهاند در ویدئویی ظاهر شود و شکنجه، آزار و اذیتها را انکار کند». به گفته برادر لجین، او ابتدا با امضای سندی مبنی بر تکذیب شکنجه علیه خود بهعنوان پیششرط آزادیاش موافقت کرده بود و خانواده او نیز این توافق را مخفی نگه داشته بودند؛ بااینحال مقامات امنیتی بهتازگی بار دیگر به ملاقات لجین رفته بودند و از او خواستند در شهادتی ویدئویی حضور پیدا کند. ولید الهذلول در توییتر خود گفت: «درخواست حضور در یک ویدئو و انکار شکنجه، خواستهای واقعگرایانه به نظر نمیرسد». آنطور که برادر لجین روایت کرده است، بعد از این درخواست او بلافاصله سند را پاره کرده و به آنها گفته است: «شما با درخواست از من برای امضای این سند، صرفا تلاش میکنید از سعود القحطانی که نظارهگر این شکنجهها بوده است، دفاع کنید». بر اساس گزارشها، القحطانی، مشاور ارشد محمد بنسلمان که در قتل جمال خاشقجی، روزنامهنگار عربستانی نیز دست داشته، در چندین جلسه شکنجه لجین الهذلول حضور داشته و او را به قتل و تجاوز تهدید کرده است. همزمان لینا الهذلول، خواهر کوچکتر لجین، از تحتفشاربودن خواهرش برای انکار شکنجه گفته است. لینا در توییتر خود نوشته است: «به لجین پیشنهادی دادهاند شکنجه را تکذیب کن و آزاد شو». او همچنین گفته است: «هر اتفاقی بیفتد، من بار دیگر با قطعیت میگویم لجین به طرز وحشیانهای شکنجه شده و مورد آزار و اذیت جنسی قرار گرفته است».لجین الهذلول سال گذشته و همزمان با آن بازداشت شد که محمد بنسلمان از برداشتن ممنوعیت رانندگی زنان عربستانی خبر داده بود؛ همان منعی که لجین سه بار پیش از آن به دلیل اعتراض و فعالیت علیه آن بازداشت شده بود. از همین رو بازداشت لجین الهذلول و چندین فعال زن دیگر برخلاف تصویر لیبرالتر و مدرنتری از عربستان سعودی بود که محمد بنسلمان میخواست در غرب ترسیم کند. بیانیههای رسمیای که آن زمان در رسانههای دولتی عربستان منتشر میشد، این فعالان زن را «خائن» میخواند و آنها را به «ارتباط با خارج با هدف برهمزدن ثبات و ساختار اجتماعی کشور» متهم میکرد. پیشتر برخی فعالان سعودي در دادگاه برای اتهاماتی در زمینه دفاع از حقوق بشر و ارتباط با خبرنگاران و دیپلماتهای خارجی حاضر شدند؛ اما ماههاست هیچ جلسهای برای محاکمه آنها برگزار نشده است. این موضوع نیز انتقادهای بینالمللی و خشم کشورهای اروپایی و کنگره آمریکا را بهویژه پس از قتل جمال خاشقجی به همراه داشت. به گفته گروههای حقوقبشری، دستکم سه فعال زن ازجمله الهذلول، ماههاست در سلول انفرادی هستند و با شوک الکترونیکی، شلاق و تجاوز جنسی شکنجه میشوند. این در حالی است که مقامات سعودی این اتهامها را تکذیب میکنند و مدعیاند این زنان به دلیل متضررکردن منافع ملی عربستان و حمایت از عناصر معاند خارجی بازداشت شدهاند. خانواده الهذلول در شش ماه اول بازداشت او از اطلاعرسانی درباره وضعیت لجین خودداری کردند، به این امید که همکاری با دولت عربستان به آزادی او منجر شود. اعضای خانواده او همچنین ممنوعالخروج شدند؛ ممنوعیتی که تا امروز ادامه داشته است. بااینحال شش ماه بعد و پس از آنکه از شکنجهشدن لجین در زندان مطلع شدند، رویه خود را تغییر دادند. در دسامبر سال 2018، والدین لجین توانستند با او در زندان ملاقات کنند و در همان زمان لجین آثار شکنجه با شوک الکترونیکی را به آنها نشان داد. پس از آن بود که برخی از اعضای خانواده الهذلول که در خارج از عربستان زندگی میکردند، تصمیم خود را عوض کردند و کمپینهایی برای اطلاعرسانی و اعتراض علیه بازداشت لجین و دیگر فعالان زن عربستانی به راه انداختند. آنها به این نتیجه رسیدند که شاید افزایش آگاهی از وضعیت آنها در آمریکا، قدرتمندترین متحد عربستان سعودی، تنها راه برای مجبورکردن مقامات عربستانی به آزادی لجین و دیگران باشد. با وجود این، ناظران میگویند کمک دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، به خانواده لجین بسیار نامحتمل است. دولت آمریکا نهتنها در بهچالشکشیدن محمد بنسلمان پس از قتل جمال خاشقجی کوتاهی کرد، بلکه تا حدودی روابط خود را با او گرمتر نیز کرد. حدود دو ماه پیش و در نشست گروه 20 در اوزاکای ژاپن، دونالد ترامپ با دستودلبازی تمام، محمد بنسلمان را ستود و او را «دوست من» خطاب کرد. با وجود آگاهی خانواده الهذلول از سرسختبودن مقامات سیاسی مقابلشان، آنها به اطلاعرسانیهای خود ادامه میدهند، برای رسانهها یادداشت مینویسند، با روزنامههای آمریکایی به گفتوگو مینشینند و در برنامهها و نشستهای مختلف سخنرانی میکنند. خواهر لجین میگوید: «آنها باید بدانند عدالت روزی از راه میرسد؛ ولی مردم باید درباره آن حرف بزنند و ساکت ننشینند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.