ریشههای چالش با پزشكان
بابک زمانی . رئیس انجمن سکته مغزی
در هفتههای گذشته سروصداهای زیادی درمورد پزشكان پدید آمد. ابتدا بحث ظرفیتهای پزشكی كه بهطور غریبی به عنوان مسئله پزشكان مطرح شد و دوم بحث مالیات پزشكان. در این یادداشت درصدد هستم نگاهی به ریشههای واقعی چالش با پزشکان داشته باشم. -اولین و مهمترین نكتهای كه باعث ايجاد چالش با پزشكان در سطح جامعه میشود، بحران عمیق و رؤیتنشده سلامت در كشور ماست؛ یك بحران عمیق از جنس سایر بحرانهای اجتماعی. اگر شما بخواهید برای چشم خود لنز بگذارید، چربیهای زائد خود را به دست چاقو بسپارید، بینی خود را زیبا كنید، یكی از بستگان شما زایمان داشته باشد یا حتی فتق عمل كند، نه تنها بحرانی وجود ندارد بلكه در مواردی مثل گذاشتن لنز و زیبایی بینی از همه جای دنیا هم سرتر هستیم. اما اگر بخواهید این بحران خود را در چشم شما عیان كند، باید مبتلا به یك بیماری سخت داخلی شوید كه تشخیص آن هم دشوار باشد، یا وضعیت اورژانسی پیدا كنید كه زمان در درمان آن اهمیت زیادی دارد، یا بیماریاي داشته باشید كه نیازمند مراقبت در یك مركز خاص است. آنوقت واقعا معنای یك بحران جدی را در مییابید. در این مواقع به هیچ آزمایشی نمیشود اعتماد كرد، بسیاری از بیماران اساسا جایی برای بستریشدن پیدا نمیکنند، بسیار بررسیهایی كه تنها در موارد خاص لازم میشوند وجود ندارند، مراقبت و ثبت بیماری آنگونه كه باید انجام نمیشود و... این موارد همه از مهمترین و سیاهترین تجارب افراد است و بیشترین تأثیرات عاطفی را برجا میگذارد كه فراموششدنی نیست. - دومین نكته اینكه نوعی نگاه بدوی، دانش مدرن پزشكی را به وجوه تكنولوژیك و عملی آن تقلیل داده و نقش اراده پزشكان در اعمال این دانش را به حداكثر و نقش سیستم را به حداقل رسانده است. از آنجا كه عامل فردی و حرفهای در بخشهای برشمرده زیبایی، لنز و... به خوبی كار میكند در اینجا هم مشكل را فقط در اراده، صداقت و مهارت حرفهای پزشكان میبیند و تنها مسئله فیمابین را مالی و اقتصادی دریافته و پزشكان را نهیب میزند. واقعیت اما این است که در موارد بحرانزده برشمرده كه به مفهوم مطلق سلامت نزديكي بسيار بيشتري دارند و پيچيدهتر و دشوارترند پزشكان تنها پیادهنظام قابل رؤیت آن هستند و صفوف متعدد مسئولان و كارگزاران و تلقیات متعدد اجتماعی كه كار را به این بحران كشاندهاند از نظرها دور هستند. متأسفانه نه تنها علمای جلیلالشأن اقتصاد و جامعهشناسی هم در این نوع نگاه اشتراك نظر دارند و قادر به رؤیت تكنولوژی پیچیده و روزآمد سلامت (آنسوی پزشكان) و یافتن معایب آن نیستند و نه تنها خود مسئولان و كاربهدستان هم در زمینههای فوق تنها برای پزشكان بخشنامه صادر میكنند، بلكه خود پزشكان هم در برابر هجمهها تنها از خود دفاع و حمله متقابل میکنند. این دفاع از خود، دفاع از سیستم درمان بهنظر میرسد، گویی درخواست برای اقدام عاجل در جهت رفع بحران واقعا موجود در حرفهای كه متولی اصلی آن هستند را به دست فراموشی سپرده باشند . - عامل سومی كه باعث میشود هر چالشی با پزشكان تنها به شكل چالش با شاغلان این رشته باشد و هیچ مدافعهای از پزشكان در میان سایر اقشار مشاهده نشود (قانون خارقالعادهای كه حتی منباب روشنفكری و پرده عادت دریدن هم كسی آن را نقض نمیكند) شاید اختلاف دستمزد یا درآمدی باشد كه برای پزشكان متصور است. در این مورد هم باید اشاره كرد اتفاقا یكی از بزرگترین اشكالات آن است كه به پزشكان دستمزد به معنای حقوقی مابازای خدمت پرداخت نمیشود. مثلا در مراكز دانشگاهی بابت آموزش پزشكی و تحقیق به پزشكان دستمزد داده نمیشود بلكه پزشكان را مختار میكنند كه با تعرفهای ناچیز هر مقدار كه میخواهند ویزیت كنند. یعنی هم آموزش از كار رسمی خارج ميشود و به شكل همت عالی در میآید و هم كار درمان هر چه نازلتر و نازلتر میشود. در بخش خصوصی هم خدمات پزشكی تنها براساس مقبولیت و محبوبیت عامیانه بدون كمترین نظارت كیفی و تنها با یك نظارت كمی بسیار سطحی و كور اما به شدت بوروكراتیك ارائه میشود. اینجا هم پزشكان به انجام كارهایی محبوبتر (بخوان پردرآمدتر)، كممسئولیتتر و ویزیتهایی با تعداد زیاد و كیفیت نامعلوم سوق داده میشوند. در نتیجه درآمد نه در كار پزشكی كه در دوری هرچه بیشتر از هسته مركزی كارهای پزشكی به دست میآید. اما عجبا كه این آشفتهبازار به چشم نمیآید و در عِوَض حرفه پزشكی طعن و لعن میشنود. علت اینكه دولت نمیتواند به پزشكان حقوق كافی پرداخت كند هم شاید این موضوع باشد كه تعدد فارغالتحصیلان رشتههای مختلف كه به استخدام دولت در میآیند، بلافاصله مسئله مقایسه را پیش میكشد. تورم سیستم دولتی و تعدد بیحد مراكز دانشگاهی و محوشدن فاصله دانشگاه و مؤسسات غیرآموزشی تعیین دستمزد كافی برای فعالیتهای آموزشی را دشوار ميكند. بنابراین اینجا هم مسائل سیستمی است كه بر مسائل فردی غلبه پیدا میکند و درآمدهای بالای برخی پزشكان مانع رؤیت مسائل اساسی سلامت (به ترتیبی كه گفته شد) توسط فرهیختگان عرصه عمومی میشود. در هر حال تا محور تمام چالشها و بحثهای موجود، چه از جانب پزشكان و چه از جانب مردم اصلاح سیستم بحرانزده درمان و آموزش پزشكی نباشد، پرخاش با پزشكان راه به جایی نخواهد برد و به بحثهایی با درجه بسيار پایین اهمیت مثل كارتخوان و مالیات خواهد انجامید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.