روایت فرزاد خوشدست، از سرنوشت بازیگر مستند «خط باريک قرمز»
یک محکوم به اعدام
گروه هنر: ساخت يک فيلم مستند شايد نتواند کل جهان را تغيير دهد، اما حتي اگر روي يک نفر در جهان تأثير مثبت بگذارد، قطعا هدف درستي را نشانه گرفته است. اين جمله ميتواند مصداقي از سرنوشت بازيگر محکوم به اعدام فيلم مستند «خط باريک قرمز» باشد. اين روزها خبري منتشر شده مبنيبر اينکه قرار است بازيگر اين فيلم اعدام شود. فرزاد خوشدست، کارگردان فيلم مستند سينمايي «خط باريک قرمز»، در اين اثر روايتي مستندگونه از تعدادي مجرم نوجوان در کانون اصلاح و تربيت را به تصوير کشيده که در جاي خود کاري پرخطر و قابلتأمل است. او در گفتوگو با «شرق» ضمن تأييد اين خبر توضيح داد: «يکي از بچهها که با ما در اين فيلم همکاري کرد، به دليل اتهام به قتل حالا حکمش تأييد و به قصاص محکوم شده است. او سنش از ۱۸ سال هم رد شده و براي گرفتن رضايت بايد مبلغ زيادي پرداخت کند و اگر پول را پرداخت نکند، قطعا قصاص خواهد شد». خوشدست که با بغض فروخورده، کلمات را مزهمزه ميکرد، عنوان کرد: «واقعا از اين بابت خيلي نگرانم، چون در مدتي که اين فيلم را ميساختيم، متوجه تغييرات رفتاري اين بچهها شديم. به خاطر ميآورم روزي که اجراي نمايش تمام شد و قصد برگشت داشتيم، همين پسر هنگام سوارشدن به اتوبوس پايش لرزيد. به توماج دانشبهزادي، کارگردان نمايش، گفتم لطفا برو ببين چه شده است. پسر درحاليکه ميلرزيد، غمگين و مضطرب خطاب به توماج گفته بود: اگر قبل از اينکه با چاقو به دوستم حمله کنم، اين کار را انجام ميدادم، هرگز چنين قتلي را انجام نميدادم يا چند روز پيش که با اين محکوم به اعدام در کانون اصلاح و تربيت صحبت ميکردم، به من هم گفت: بهخاطر کارهايي که در آن پنج ماه در جريان ساخت فيلم «خط باريک قرمز» انجام دادم، فرق خودم را با بقيه زندانيها که براي کار انتخاب نشدند فهميدم. به نظرم جملهای کليدي بود. پس ميتوان گفت اين فيلم ميخواهد ثابت کند استفاده از روشهاي هنري ميتواند آرامش را به جامعه برگرداند و از خشونت افراد در جامعه بکاهد. حالا چرا بايد اين پسر که نگاهش به زندگي و جهان اطرافش تغيير کرده، جانش گرفته شود؟!». اين مستندساز اضافه کرد: «من پنج سال بعد از فيلم قبليام که در زندان زنان ساختم، درباره موضوع «سايکودرام» و «درامتراپي» تحقيق کردم. به همين دليل چندين ماه است جلساتي براي تأسيس مدرسه سايکودرام تشکيل ميشود. اما همچنان به نتيجه مطلوب نرسيده! من دنبال اين بودم که «خط باريک قرمز» فضايي را در جامعه ايجاد کند و با عمليکردن يک تئوري به کاهش خشونت منتهي شود. اتفاقا يک مسئول دولتي در جلسهاي به من گفت زماني که فيلم «دايره مينا» ساخته و به نمايش درآمد، منجر به تأسيس «سازمان انتقال خون» شد. تو نيز در پايان اين فيلم صحبت از «مدرسه سايکودرام» ميکني. اما متأسفانه سالي که «دايره مينا» به نمايش درآمد گويي تعهد بيشتري وجود داشت. از من مدام پروپوزال گرفته و جلسه گذاشته ميشود، اما در نهايت همهچيز در همان جلسات باقي ميماند». اين کارگردان با بيان اينکه حدود پنج ماه فيلمبرداري و پروسه درماني اين اثر در کانون اصلاح و تربيت زمان برده، گفت: «من بيش از سه سال به عناوين مختلف درگير اين اثر هستم. دوست مستندسازي يکبار به من گفت بيش از دو هفته در زندان فيلمساختن رکورد است. اين در حالي است که من بيش از پنج ماه در کانون اصلاح و تربيت بودم! البته بخشي از اين اتفاق را مديون مسئولان بسياري، از جمله مديران «سازمان زندانها» هستم. ما توانستيم با حمايت قوه قضائيه بچههايي را که در پروندههايشان جرمهاي مختلفي، از جمله قتل داشتند از زندان خارج کنیم. به گفته مسئولان، «خط باريک قرمز» به لحاظ فرهنگي انقلابي را در سازمان زندانها و عملکرد حقوقبشري کشور رقم زده است».خوشدست با اشاره به استقبال از اين فيلم در جشنوارههاي مختلف بيان کرد: «فيلم ما براي چند جشنواره خارجي پذيرفته شده، براي جشن خانه سينما نامزد بهترين فيلم شده، براي جشن مستقل مستند انتخاب شده و تنها مستند ايراني است که جايزه بنياد آسيايي «نتپک» را دريافت کرده است. جالب است که در اکران خصوصي اين فيلم افرادي مانند آقاي رستموندي، رئيس سازمان اجتماعي کشور، آقاي احمد مازني، نماينده مجلس شوراي اسلامي، سردار مهري، رئيس سازمان وظيفه عمومي ناجا، علي هاشمي، دبيرکل اسبق ستاد مبارزه با مواد مخدر و درکل هفت نفر از مسئولان کشوري حضور داشتند که من به آنها گفتم اگر اين پسر قصاص شود تا هر زماني که اين فيلم در دنيا بچرخد و در جشنوارههاي مختلف به نمايش درآيد، از سرنوشت شخصيت فيلم خواهند پرسيد و بهناچار باید بگوييم او اعدام شد!!! بنابراين متأسفانه اين بدترين اتفاقي است که ميتواند براي کشورمان رخ دهد! اما اگر اين نوجوان که در ساختار کار ما شخصيتش تغيير کرده، نجات پيدا کند، ميگويند توانستهايم در کنار ساخت يک اثر ملي، جريانسازي و فرهنگسازي اجتماعي کنيم». خوشدست با تأکيد بر اينکه «معتقدم اين فيلم بايد بيشتر و بهزودي براي مسئولان ديگر نمايش داده شود»، توضيح داد: «اين اثر ميتواند به فضاهايي مشابه کانون اصلاح و تربيت و بچههاي مجرمي که در اين مکانها هستند، کمک کند. اين فيلم در پايانبندي اولين «مدرسه سايکودرام» را پيشنهاد ميدهد. اين ايده از سمت يکي از داوران آلماني در جشنواره تئاتر فجر به ما داده شد. چون در همه جاي دنيا چنين اتفاقاتي براي کاهش جرم و خشونت در حال انجام است. البته بعد از نمايش خصوصي فيلم در سالن بنياد سينمايي فارابي آقاي رستموندي (رئيس سازمان اجتماعي کشور) با من صحبتي داشتند تا براي نخستين بار «مدرسه سايکودرام» را در ايران راه بيندازيم. وقتي ما ميدانيم توجه به اين اتفاقات ميتواند چنين تأثيرات بزرگي داشته باشد، چرا نبايد براي رسيدن به آن تلاش کنيم!». او افزود: «من در اين فيلم خواستم بگويم موضوع انساني فراتر از مسائل سياسي و حتي برونمرزي است. من همچنان مسئلهام بچههايي است که در معرض اين بحران هستند. اين پروژه به قول خيلي از مسئولان، ايده جديدي را در کشور مطرح ميکند. ايده «مدرسه سايکودرام» يعني بهخدمتگرفتن همه هنرمندان و در نهايت کاهش خشونت در کشور. تيمي هم که من براي مربيان انتخاب کردم؛ از جمله توماج دانشبهزادي، فرهاد اصلاني، هنگامه قاضياني، امير دژاکام و... از کساني بودند که پيش از اين تجربياتي عملي و موفق و ناموفق در اين حوزه داشتند». خوشدست در ادامه صحبتهاي خود با اشاره به سختيهاي ساخت اين اثر، توضيح داد: «خيلي از هنرمندان و روانشناسان به من گفتند تو در يک فضاي فوقالعاده خشن در بستر مستند فيلمي را پيش بردي. بنابر اين نميتوان اين اتهام را به تو وارد کرد که در بستري داستاني و تخيلي اثري ساختي که نتوان به آن اتکا کرد. همانطور که ميدانيد، ورود و خروج حتي يک نفر به يک زندان کار فوقالعاده سختي است. حالا تصور کنيد من هر روز صبح حدود 20 نفر آدم را به همراه وانتهاي پر از تجهيزات فيلمسازي و وسايل به داخل ميبردم و غروب دوباره خارج ميکردم و اين روند پنج ماه طول کشيد. تا روز آخر که براي سکانس نهايي، 10 زنداني را با خودم از زندان خارج کردم». اين مستندساز گفت: «من براي خروج هر يک از آنها کلي تعهد دادم. يعني اگر هر کدام از آنها فرار ميکردند، من بهشدت گرفتار ميشدم. اما با وجود این، باور داشتم هيچکدام فرار نخواهند کرد. ميدانستم پنج ماه کارکردن با آنها بينتيجه نبايد باشد و بايد تغيير را عملي ميديدم و من همچنان منتظر ياري مسئولان هستم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.