هند و تهدید دموکراسی آسيا
جونا بلنک . تحلیلگر سیاست خارجی و تحولات شبهقاره هند
اقدام اخیر نارندرا مودی، نخستوزیر هند، در تغییر وضعیت بخش هندی جامو و کشمیر و لغو امتیازهای ویژه آن، نهتنها به افزایش ناآرامی در این منطقه منجر میشود، بلکه فراتر از آن، هند، پاکستان و حتی افغانستان را هم با بیثباتی روبهرو خواهد کرد. کشمیر واقع در بلندیهای هیمالیا، منطقهای محل مناقشه میان هند و پاکستان است که هر دو کشور ادعای ارضی بر آن دارند و بارها برای تسلط کامل بر آن، باهم جنگیدهاند و درحالحاضر هرکدام بخشی از کشمیر را کنترل میکنند. بااینحال لغو بند 370 قانون اساسی هند درباره این منطقه از سوی نخستوزیر هند، جنجالیترین و اثرگذارترین اقدامی محسوب میشود که در قرن حاضر در ارتباط با یکی از بحرانیترین مناطق جهان انجام شده است. از زمان لغو این بند قانون اساسی هند، ارتباط این ایالت با جهان خارج کاملا قطع شده؛ بهطوریکه هیچگونه امکان استفاده از اینترنت و تماس تلفنی وجود ندارد و تنها ابزار ارتباطی رادیو است. اثرات تصمیم مودی فراتر از کشمیر خواهد رفت و احتمالا در بلندمدت مناطقی دورتر از هند، پاکستان و افغانستان را نیز درگیر خواهد کرد. کشمیر، پیش از این اقدام هند، از استقلال داخلی برخوردار بود؛ اما هند قصد دارد آن را بهطور کامل به خاک خود منضم کند و این امر با واکنش منفی پاکستان روبهرو شده است. در واقع لغو امتیازات ویژه کشمیر، دموکراسی را با تهدید روبهرو خواهد کرد؛ آیا حکمرانی اکثریت صرفا به معنی این است که فقط اکثریت باید وجود داشته باشد و حکمرانی کند؟ آیا دموکراسی واقعی مستلزم وجود اقلیت (قومی، نژادی و مذهبی) حمایتشده از سوی نهادهای مختلف حاکمیت نیست تا از این طریق صدای آنها شنیده شود؟ اینها سؤالاتی است که امروزه ملتهای مختلف نهفقط در ایالات متحده، بریتانیا و اروپا بلکه در سراسر جهان با آن درگیر هستند. تفاوت کشمیر در این میان سایه وقوع جنگ هستهای میان هند و پاکستان بر سر این منطقه است. جامو و کشمیر تنها ایالت در کشوری هندو به شمار میآید که اکثریتی مسلمان در آن زندگی میکنند و بخش هندی آن حدود 2.5 میلیون نفر جمعیت دارد. تصمیم اخیر هند، منطقهای که در دهه 90 میلادی شورشها و ناآرامیهایی خونین را تجربه کرده است، بهشدت بیثبات میکند. دولت نارندرا مودی برای آنکه تصمیم خود را با کمترین اعتراض اجرا کند، دهها هزار نفر از نیروهای امنیت را برای برقراری قانون منع رفتوآمد رهسپار این منطقه کرد و تعداد زیادی از روشنفکران و رهبران سیاسی آن را در بازداشت خانگی قرار داد. این تحولات باعث شده خطر درگیری هند و پاکستان که هر دو بمب هستهای دارند، بیش از هر زمان شود. موضوع کشمیر یکی از بحثبرانگیزترین مسائل میان هند و پاکستان است و این احتمال وجود دارد که اسلامآباد در واکنش به اقدام هند، حمایت خود از گروههای تروریستی منطقه را ازجمله «جیش محمد» و «لشکر طیبه» افزایش دهد. عملیات امسال «جیش محمد» 40 پلیس هندی را کشت و باعث شد هند اولین عملیات هوایی خود از سال 1971 را در این منطقه محل مناقشه انجام دهد. لشکر طیبه نیز در سال 2008 در حمله به یک مرکز تجاری در هند، حداقل 160 نفر را به قتل رساند. درصورتیکه پاکستان به گسترش عملیات این گروهها در هند چراغ سبز نشان دهد، نمیتوان پایانی برای تقابل دهلی و اسلامآباد متصور شد. تبعات تصمیم اخیر مودی فقط به افزایش تنش و جرقه یک درگیری میان هند و پاکستان محدود نمیشود و در بلندمدت، تغییرات عمیقتری در انتظار است و دموکراسی در هند، جنوب آسیا و حتی در مناطقی فراتر، با دگرگونیهای درخور توجهی روبهرو خواهد شد. آنچه را مودی انجام داد، باید پایاندادن به حاکمیت قانون و بازگشت به دوران استعمار دانست. در این میان اعطای مجوز سکونت غیرکشمیریها در کشمیر نیز میتواند ترکیب و تعادل جمعیتی این منطقه را متحول کند؛ بهطوری که منطقهای با 2.5 میلیون ساکن با اکثریتی مسلمان، با توجه به حمایت دولت هند از مهاجرت هندوها به جامو و کشمیر، به منطقهای با اکثریتی هندو تبدیل خواهد شد. در کشوری با جمعیت حدود 1.3میلیاردنفری، چنین موضوعی میتواند چالشی جدی برای دولت مرکزی ایجاد کند و دیگر دهلینو نمیتواند مدعی داشتن بزرگترین دولت سکولار چندمذهبی جهان باشد؛ چراکه در چنین کشوری رفتار حدود 200 میلیون اقلیت مسلمان تا زمانی تحمل میشود که مطابق خواستههای دولت مرکزی باشد. تأثیر بر مذاکرات صلح افغانستان از آن سو نیز اثرات چنین اقدامی بر پاکستان بسیار شدید خواهد بود. امیدواریها برای انتقال قدرت از ارتش پاکستان -که از گروههای شبهنظامی در هند و افغانستان حمایت میکند- به نهادهای مدنی و منتخب کمرنگ خواهد شد. تحولات دهههای اخیر به خوبی نشان میدهد هر زمان تنشها در جامو و کشمیر بالا گرفته است، ارتش قدرت را در پاکستان قبضه کرده و نهادهای مدنی آسیب دیدهاند. پاکستان از زمان استقلال در سال 1947 تاکنون هنوز درگیر این مسئله است که آیا میتواند مانند هند نقش کشوری چندمذهبی را ایفا کند یا باید آن را کشوری با حاکمیت اسلامی دانست. در چنین شرایطی، تحولات اخیر در کشمیر میتواند حقوق اقلیتها را در این کشور با موانع جدی روبهرو کند. اما تأثیر تحولات اخیر در کشمیر تنها به هند و پاکستان ختم نمیشود. تصمیم نخستوزیر هند در شرایطی اتخاذ میشود که مذاکرات صلح آمریکا و طالبان در مرحلهای سرنوشتساز قرار دارد. طالبان با موافقت ارتش پاکستان، بهعنوان مهمترین حامی خود، پای میز مذاکره با آمریکا حاضر شده و این نگرانی وجود دارد که با تحولات اخیر در کشمیر، موضع پاکستان درباره این مذاکرات و توافق بر سر خروج نظامیان آمریکایی از افغانستان، دچار تغییرات گستردهای شود. چرخش هرکدام از طرفین از مواضع خود در مذاکرات قطر، بازهم افغانستان را با چرخه خشونت و درگیری قومیتی روبهرو خواهد کرد. منبع: آتلانتیک
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.