|

روایتی ظریف از تحریم ظریف

یا ملاقات با ترامپ یا تحریم

زینب اسماعیلی : مثل همیشه پرانرژی و محکم حرف می‌زد، اما اواسط صحبت‌هایش گفت: «ننویسید عصبانی هستم، بلند حرف می‌زنم که صدایم شنیده شود، مثل وقتی که به مجلس می‌روم، اگر بلند حرف نزنم کسی گوش نمی‌دهد». این جواد ظریف است؛ مردی در آستانه ورود به 60 سالگی، خندان و محبوب که به مناسبت روز خبرنگار در اولین نشست خبری‌اش با رسانه‌های داخلی و خارجی در تهران حضور پیدا کرده است؛ با بالاترین رکورد مصاحبه و سخنرانی و ارتباط با رسانه‌ها. قرابت زمانی تحریم او و گرامیداشت روز خبرنگار بیشتر بهانه‌ای شد تا شکل و شمایل جلسه به سمت قدردانی از محمدجواد ظریف برود، زيرا صبح و پیش از ملاقات با خبرنگاران، رئیس مجلس به دفترش آمده و از او قدردانی کرد بود و سخنرانان آغازین مراسم روز خبرنگار هم همین‌طور. او مثل همیشه از برجام و امضا و تلاش خود و همکارانش برای دستیابی به این توافق دفاع کرد. از سیاست آمریکا انتقاد و یادآوری کرد که دوران امپراتوری‌ها به سر آمده است. با این حال همچنان از توان دیپلماسی دفاع کرد و از سر میز مذاکره بودن ایران در هر شرایطی سخن گفت. جواد ظریف از آنچه در جریان تحریمش گذشته است نیز سخن‌ها گفت. به گفته ظریف، گام سوم کاهش تعهدات هسته‌ای ایران در راه است، ولی با همه اینها، برجام از دست نمی‌رود چون به محض انجام تعهدات 1+4 ایران می‌تواند تعهداتش را به شکل قبل اجرا کند. ظریف مطمئن است اروپا نمی‌تواند از مکانیسم ماشه یا (SNAPBACK) استفاده کند یا در شورای امنیت قطع‌نامه‌ای علیه ایران تصویب کند، مگر آنکه از زور استفاده کند. این نشست به‌شدت تحت‌تأثیر تحریم وزیر خارجه ایران ازسوی آمریکا بود. برداشت خود او این بود که این اقدام یعنی شکست در مذاکره و دیپلماسی. ‌ با من ملاقات نکنی تحریمت می‌کنیم پرسش آغازین نشست خبری درباره ملاقات ظریف با سناتور رند پال بود. ظریف توضیح داد که به این دلیل که معتقد است آمریکا آزادی بیان را رعایت نمی‌کند، ایران درباره کسانی که در نیویورک با آنها ملاقات می‌کند اطلاع‌رسانی نمی‌کند، اما اگر خودشان علاقه‌مندند محدودیتی نیست. ماجرا از این قرار بود که مانند دفعات پیش، این نوبت نیز ظریف در سفر به نیویورک ملاقات‌های زیادی داشت که به‌گفته منابع آمریکایی سناتور جمهوری‌خواه، رند پال، یکی از این ملاقات‌ها بود. در آن دیدار پیشنهاد ملاقات با ترامپ مطرح شده است. ظریف ماجرای آن ملاقات را این‌گونه توضیح داد: «من بارها گفته‌ام که در زمان حضورم در نیویورک برای شرکت در جلسات مجمع عمومی سازمان ملل و سایر جلسات می‌روم و این‌گونه نیست که به آمریکا سفر کنم و حضور من به این محدوده محدود است. البته محدود‌شدن همکاران من عمل غیر‌انسانی است». اخیرا آمریکا براي تردد اعضای نمایندگی ایران در سازمان ملل و خانواده‌هایشان نیز محدود‌ه مشخصی تعیین کرده است. اشاره ظریف به همین نکته است. او اضافه کرد: «من از صبح تا آخر وقت ملاقات دارم و در جلسات مختلف و دیدارها هستم. ملاقات‌های من شفاف است و با افراد خارج از قوه مجریه آمریکا دیدارهایی دارم؛ همچنین با اصحاب رسانه». وزیر امور خارجه کشورمان با بیان اینکه آمریکا با وجود تأکید بر آزادی بیان معتقد به آزادی بیان نیست، افزود: «آنها برای کسانی که در جلسات با بنده هستند دردسر ایجاد می‌کنند اما من هیچ‌وقت نگفتم که با چه کسی دیدار می‌کنم. ما برای طرف‌های مقابل البته منعی برای اعلام دیدارهایشان نداریم». ظریف ادامه داد: «نکته دیگر اینکه به عنوان دیپلمات باید بتوانم مذاکره کنم و طرف مقابل هم باید احساس کند که می‌تواند مذاکره کند، نه مصاحبه. اگر قرار باشد مسائل را بیرون مطرح کنم، یعنی طرف باید بیاید و یک‌سری کلیشه بیان کند و این برای دیپلماسی سمي مهلک است. یک وظیفه دیپلماسی عمومی داریم اما آن را با دیپلماسی نباید قاطی کنید و اگر قرار باشد صورت‌مذاکره را بیرون بدهیم دیگر با ما مذاکره نمی‌کنند بنابراین خبرهای ما از ملاقات‌ها مختصر است. البته تأکید می‌کنم ما حرفی نداریم که بخواهیم به دیپلمات‌ها بگوییم اما به مردم نگوییم. درباره آنچه در مذاکرات اتفاق افتاده چیزی مطرح نمی‌کنم اما در سفرم به نیویورک گفته شد که ظرف دو هفته تحریم می‌شوم مگر اینکه آن پیشنهاد را بپذیرم که نپذیرفتم». ظریف در ادامه به بهانه سؤالی به پروسه تصمیم‌گیری در سیاست خارجی ایران پرداخت و گفت: برخی اوقات آمریکایی‌ها حرف‌های بزرگ‌تر از دهان‌شان می‌زنند که چه کسی در ایران مسئول است و چه کسی نقشی ندارد. در‌حالی‌که سیاست خارجی ایران بر‌اساس یک پروسه جمعی شکل می‌گیرد و هیچ‌کس در این روند به‌تنهایی تصمیم نمی‌گیرد. روند تصمیم‌گیری در این زمینه امری مشارکتی است و بنده نیز به عنوان یک عضو کوچک در این فرایند حضور دارم. او همچنین در پاسخ به پرسش مشابه دیگری درباره تصمیم‌گیری‌ها در محضر مقام معظم رهبری گفت: «در جلسه با ایشان همه نظراتشان را اعلام می‌کنند و رهبری اصرار دارند که همه درباره موضوع نظر بدهند. بنده هم نکات کارشناسی را که به نظرم می‌رسد، اعلام می‌کنم. رهبری مباحث را جمع‌بندی می‌کنند و گاهی ممکن است نتیجه‌گیری ایشان برخلاف نظر اولیه‌شان هم باشد». ‌ تعهد محضری می‌دهم همان سؤال همیشگی و همان پاسخ همیشگی که هنوز هم جذاب به نظر می‌رسد؛ آیا در انتخابات 1400 کاندیدا می‌شوید؟ جواد ظریف این‌بار هم مثل نوبت‌های پیشین که به این پرسش پاسخ داده با خنده یادآوری می‌کند که کاری غیر از سیاست خارجی بلد نیست و قصد ندارد در این حوزه ورود پیدا کند. این‌بار حتی سفت و سخت‌تر جواب می‌دهد: «من اکنون در برابر تمام جهان اعلام می‌کنم که من آن کار را بلد نیستم و دنبال آن کار نمی‌روم و به کسانی که نگران ۱۴۰۰ هستند می‌گویم نگران ۱۴۰۰ نباشند و بگذارند ما کاری را که بلدیم انجام دهیم و به خاطر نگرانی از ۱۴۰۰ مانع کار ما نشوند، من مخلص این افراد نیز هستیم. اگر این دوستان بخواهند حاضرم در محضری که آنها می‌گویند حضور پیدا کنم و تعهد محضری بدهم که من سال ۱۴۰۰ در خانه هستم یا در دانشگاه و قصد ورود به عرصه‌ای را که آنها نگرانش هستند، ندارم».‌ دلیلی ندارد مقابل تخلفات انگلیسی‌ها چشم‌پوشی کنیم ظریف همچنین درباره اقدام انگلیسی‌ها در توقیف نفت‌کشی که حامل سوخت ایران بوده و همچنین اقدام ایران در توقیف نفت‌کش انگلیسی در منطقه خلیج فارس با تأکید دوباره بر راهزنی دریایی بودن این اقدام گفت: «اگر آنها کشوری را تحریم کرده‌اند، این مربوط به خود کشورهای اتحادیه اروپاست و به دیگر کشورها مربوط نیست. از دیگر سو ما این موضوع را نیز گفته‌ایم که این کشتی به سمت جایی که انگلیسی‌ها مدعی هستند در حال حرکت بوده، نمی‌رفته است». او با اعتقاد بر اینکه اقدام انگلیسی‌ها در توقیف این نفت‌کش همراهی با تروریسم اقتصادی آمریکا علیه ملت ایران است، افزود: در واقع انگلیسی‌ها با این اقدام خود در تروریسم اقتصادی آمریکا علیه ایران شریک شده‌اند و این کار قطعا تبعاتی دارد. ما مسئول امنیت در منطقه خلیج فارس هستیم و همواره امنیت این منطقه و تنگه هرمز را حفظ کرده‌ایم. ما در جریان اجرای وظایف خود برای حفظ امنیت خلیج فارس برخی اوقات از بعضی تخلفات چشم‌پوشی می‌کردیم و اکنون دلیلی ندارد که در برابر تخلفات انگلیسی‌ها در این منطقه چشم‌پوشی کنیم. اقدام ما در توقیف نفت‌کش انگلیسی یک عمل متقابل نبود بلکه ما از تخلفات نفت‌کش انگلیسی چشم‌پوشی نکردیم و باید این تخلفات در دادگاه‌های ایران بررسی شود. برجام محور بخش زیادی از سؤالات بود. او در پاسخ به همه این سؤالات بر اعتقادش به برجام تأکید کرد. اینکه برجام بدون اعتماد به طرف مقابل نوشته شده، از‌همین‌رو اقدامات ایران در کاهش تعهدات نیز در آن پیش‌بینی شده بود و اکنون نیز اقدام ایران در راستای همان بندها بوده است. او درباره تعهدات اروپایی‌ها گفت: «اروپایی‌ها تعهداتی در برجام دارند و بعد از خروج آمریکا از برجام نیز تعهداتی دادند و اگر این تعهدات اجرا شود، امکان عبور از این مرحله وجود دارد ولی اگر آنها تعهدات خود را محقق نکنند، ما در چارچوب برجام به اقدامات خود در راستای کاهش تعهداتمان ادامه می‌دهیم. ما مایل نبودیم این کار را بکنیم ولی با توجه به وضعیت موجود و عدم اجرای تعهدات از سوی طرف‌های مقابل این تصمیمات گرفته شد». ظریف در پاسخ به سؤالی که چقدر گام سوم می‌تواند شرایط را به فروپاشی برجام نزدیک کند، گفت: اقدامات ما در راستای کاهش تعهدات برجامی در چارچوب خود برجام بوده است، در برجام چنین ظرفیتی وجود دارد و ما بر این اساس کار کرده‌ایم. ما می‌توانیم برنامه هسته‌ای‌مان را بسیار گسترده‌تر از قبل از برجام به پیش ببریم و طرف‌های مقابل ما هیچ‌گاه نخواهند توانست اجماع امنیتی‌ای را که پیش از برجام علیه ایران ایجاد کرده بودند، دوباره ایجاد کنند؛ چراکه همه دنیا می‌دانند این ایران بوده که به تعهدات خود پایبند بوده و در ۱۵ گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به این موضوع اشاره شده است و اگر مشکلی هست، این ناشی از قانون‌شکنی آمریکاست و اکنون اجماع علیه آمریکا به‌خاطر خروج از برجام و قانون‌شکنی‌اش در عرصه بین‌المللی وجود دارد. ‌ اروپایی‌ها نمی‌توانند از مکانیسم ماشه استفاده کنند ظریف با بیان اینکه اروپایی‌ها نمی‌توانند از مکانیسم ماشه استفاده کنند، افزود: چراکه اقدامات ایران خلاف برجام نیست و در داخل برجام است و ما در چارچوب برجام اقدام به کاهش تعهدات خود کرده‌ایم. آنها نمی‌توانند علیه ما در شورای امنیت اقدامی انجام دهند؛ مگر اینکه در این زمینه به زور متوسل شوند و شما می‌دانید که اقدام زور با اقدام قانونی فرق دارد. ‌ گام سوم ایران نه آخرین قدم است و نه خروج از برجام وزیر امور خارجه همچنین درباره خروج ایران از برجام با اجرای گام سوم گفت: گام سوم نه آخرین قدم است و نه خروج از برجام است. این اقدام در چارچوب برجام است؛ البته برجام چیز مقدسی نیست و اگر لازم باشد از آن خارج می‌شویم ولی الان لازم نمی‌دانیم این کار را انجام دهیم. ‌ تعهدات اروپایی‌ها معطوف به اقدام نیست، معطوف به نتیجه است ظریف در ادامه درباره تعهدات برجامی اروپایی‌ها با توجه به اینکه آمریکا از برجام خارج شد هم گفت: در مواد ۱، ۲ و ۳ برجام هم به این تعهدات اشاره شده است. البته تعهدات اروپایی‌ها معطوف به اقدام نیست، معطوف به نتیجه است. اروپایی‌ها باید شرایطی را فراهم کنند که شرکت‌هایشان بتوانند کار کنند؛ بنابراین عادی‌سازی روابط اقتصادی ایران با کشورهای اروپایی نیز یکی از تعهدات اروپایی‌ها است. ظریف یادآور شد آن زمان که اروپایی‌ها فهمیدند آمریکا دیگر در برجام نیست، ۱۱ تعهد را تأیید کردند که سه بار در سطح وزرا و بعد از آن هم در سطح مدیران سیاسی این تعهدات تکرار شد که شامل فروش نفت، بیمه، هواپیمایی، کشتی‌رانی، همکاری‌های صنعتی و... است اما آنها هنوز هم شروع نکرده‌اند. بنابراین تأکید می‌کنم که تعهدات اروپا بعد از خروج آمریکا از برجام است و نمی‌توانند بگویند علم به خروج نداشتند. آنها بعد از آن تعهد کردند و نمی‌توانند ادعا کنند که نمی‌دانستند آثار تحریم‌های آمریکا چگونه است. به آنها می‌گویم شما هم رفیق‌های خودتان را می‌شناختید. اکنون اینستکس گام اجرائی است؛ بنابراین باید تعهدات را اجرائی کنند. ظریف در ادامه با بیان اینکه اروپایی‌ها به ما می‌گویند آمریکا شرکت‌های ما را تحریم می‌کند، حال ممکن است چندین شرکت تحریم شود ولی مسئله این است که آیا آن‌قدر اتحادیه اروپا توان ندارد که در برابر این اقدام آمریکا بایستد. او افزود: اروپایی‌ها باید متوجه باشند شرکت‌های آمریکایی که با ایران کار کردند، هیچ‌کدام محدودیت‌های شرکت‌های اروپایی را ندارند؛ اگر قرارداد شرکت بويینگ سه ماه نهایی شد، قرارداد ایرباس شش ماه طول کشید. چرا اروپایی‌ها چشم خود را باز نمی‌کنند که آمریکایی‌ها چه بلایی بر سر اقتصاد جامعه بین‌الملل می‌آورند. ‌ تنها بهانه‌ برای تحریم بنده این است که تلاش می‌کنم صدای مردم ایران باشم وی همچنین در پاسخ به پرسشی در مورد تحریم خودش از سوی آمریکایی‌ها گفت: تنها بهانه‌ای که آنها برای تحریم بنده دارند این است که من از طرف مردم ایران در عرصه جهانی صحبت می‌کنم و تلاش کردم که صدای مردم ایران باشم. این اقدام آمریکایی‌ها نشان می‌دهد که آنها به دیپلماسی و گفت‌وگو علاقه ندارند. برخی از مقامات آمریکایی حتی با دیپلماسی دشمنی دارند. این اقدام آمریکایی‌ها حتما به ضرر ما تمام نمی‌شود. ‌ از مردم ایران به‌خاطر فشارها و کم‌کاری‌هایی که بعضا داشته‌ایم عذرخواهی می‌کنم وی ادامه داد: ما تلاش کردیم که با اتکا به مردم از این مرحله عبور کنیم. تلاش داریم که در این فرایند کمترین آسیب به مردم وارد شود. من در همین‌جا از مردم ایران به‌خاطر فشارها و کم‌کاری‌هایی که بعضا داشته‌ایم و باعث آسیب به معیشت آنها شده عذرخواهی می‌کنم، ولی من تأکید می‌کنم که ما از این مرحله عبور خواهیم کرد و آنها (اروپایی‌ها) می‌مانند و قلدری آمریکایی‌ها. وی با طرح این پرسش که آیا با آمریکا مذاکره می‌کنیم یا خیر؟ گفت: ما مذاکره کردیم. طولانی‌ترین مذاکره را داشتیم. هیچ‌گاه وزیر خارجه آمریکا برای مذاکره ۱۷ روز خارج از آمریکا نبوده است، ساعت‌ها مذاکره داشتیم. وزیر انرژی آمریکا با آقای دکتر صالحی مذاکره کردند و بنده هم ساعت‌ها مذاکرات طولانی داشتم. اینکه بگویم ما مخالف مذاکره هستیم این‌طور نیست. ما مذاکره کردیم، اما ممکن است آنها اکنون بی‌کار باشند، ما نیستیم. ما برای وقتمان ارزش قائل هستیم. در آمریکا انقلاب که نشده، حتی دولت‌های وارث انقلاب هم باید تعهدات را اجرا کنند. ‌ آمریکا از همه‌چیز بیرون رفته، از صفحه زمین هم این دولت ان‌شاءالله بیرون برود ظریف ادامه داد: آمریکا از همه‌چیز بیرون رفته، از صفحه زمین هم این دولت ان‌شاءالله بیرون برود، اما فعلا که عضو دائم شورای امنیت است. احترام امامزاده به متولی است. قطع‌نامه ۲۲۳۱ مصوبه شورای امنیت است و هنوز لغو نشده، بنابراین نمی‌تواند ادعای مذاکره کند، زیرا این آمریکا بوده که از برجام خارج شده، حتی وزیر خارجه‌ای را که می‌تواند با او مذاکره کند تحریم می‌کند. ‌ ما هیچ‌گاه از میز مذاکره کنار نرفتیم ظریف ادامه داد: آمریکا حتی مقام معظم رهبری را تحریم کرده، با چه کسی می‌خواهد مذاکره کند. این اختیار آنها نیست که تصمیم بگیرند. اختیار کشور است، کشور سازوکار دارد. آنها با دروغ‌گویی، تحریم رهبری و وزیر خارجه ثابت کردند که این واقعیات روی صحنه است. ما هیچ‌گاه از میز مذاکره کنار نرفتیم. همین هفته پیش آقای عراقچی سر میز مذاکره با ۱+۴ بود. آنها هم می‌توانستند باشند، اما خودشان رفتند تا اسفند ۹۶، قبل از اینکه آمریکا از برجام خارج شود، برایان هوک هم در این جلسه بود، اما آیا این ما بودیم که از جلسه و میز مذاکره خارج شدیم. آمریکایی‌ها شدیدا به دنبال زورمداری و یک‌جانبه‌گرایی هستند و می‌خواهند به دنبال تغییر رژیم بروند. ‌ علم مذاکره در اختیار ما و در دست ماست، نه آمریکا ظریف تأکید کرد: علم مذاکره در اختیار ما و در دست ماست. هیچ‌وقت علم مذاکره در دست آمریکا نبوده و نخواهد بود. وزیر امور خارجه کشورمان در پاسخ به سؤال دیگری درباره به‌کاربردن تعبیر تیم B از سوی خودش و اینکه تفاوت ترامپ با این تیم چیست؟ گفت: من نه ترامپ را از نزدیک دیده‌ام و نه ملاقاتی با او داشته‌ام. اینکه ترامپ به دنبال چه چیزی است به این معنی است که آنچه از سخنرانی‌های او قبل از انتخابات مطرح می‌شود این است که جنگ همیشه خسارت داشته و جز خسارت برای آمریکا چیزی به دنبال نداشته است. بنابراین آنچه شنیدم به این مفهوم است که ترامپ به دنبال جنگ نیست. البته بولتون و نتانیاهو به دنبال جنگ هستند. حتی خود ترامپ به این موضوع اذعان دارد. نتانیاهو هم که از سال‌ها قبل می‌گوید ایران یک سال دیگر به بمب اتم می‌رسد. آنها حتی می‌گفتند جنگ عراق تغییرات اساسی در خاورمیانه ایجاد می‌کند. این افراد آن‌قدر بی‌حیا هستند که دروغشان را تکرار می‌کنند. ظریف خاطرنشان کرد: بنابراین از قرائن برمی‌آید که آنها هدفشان تغییر نکرده است. برای نتانیاهو هم اهمیتی ندارد که چندهزار سرباز آمریکایی کشته می‌شوند. حکام منطقه هم اهداف خود را به قیمت آخرین سرباز آمریکایی به دست می‌آورند و این سیاست‌ها را باید آمریکایی‌ها تشخیص دهند و چقدر دردناک است که گفته می‌شود سیاست‌های آنها در واشنگتن اتخاذ نمی‌شود. خوشبختانه اعضای گروه B هم کم می‌شوند. بخش دیگری از سؤالات این نشست خبری مرتبط به پالس‌های مثبت اخیر امارات متحده عربی و عربستان نسبت به ایران بود؛ مبحثی که با استقبال ظریف نیز مواجه شد. او گفت: «سفره رابطه با ایران گسترده است. ایران کشور بزرگ منطقه و برادر شماست. آیا می‌خواهید که مردم یمن سروسامان بگیرند. آنها برای خرید امنیت جنگ کویت را به راه انداختند، اما فراموش نکنید که امنیت خریدنی نیست. ما یا با هم امن هستیم یا این‌گونه نیست. درواقع امنیت جدایی‌ناپذیر است». وی با بیان اینکه در ایام حج قرار داریم و این ایام، ایام وحدت مسلمین است، گفت: «جنگ یمن را پایان دهید، کشتار مردم منطقه را پایان دهید و فشار بر مردم افغانستان و سوریه و لبنان را پایان دهید. بیایید سر سفره امنیت جمعی بنشینیم. خواهید دید سفره امنیت برای همه باز است». ظریف درباره اینکه با توجه به تحولات اخیر در منطقه آیا وقت تنش‌زدایی فرا‌نرسیده است، گفت: «بنده در ابتدای مسئولیتم در وزارت خارجه در اولین مقاله‌ای که نوشتم دعوت به گفت‌وگو کردم، همچنین پیشنهاد گفت‌وگو با مقامات سعودی را دادم. لذا در گفت‌وگو باز است، ما آمادگی داریم، گفت‌وگو به نفع منطقه، عربستان سعودی و همه کشورهای منطقه است. باید مجمع گفت‌وگوهای منطقه‌ای ایجاد شود. این موضوع را ضروری می‌دانیم. البته این مسئله در نامه آقای ولایتی به دبیرکل سازمان ملل متحد در سال ۱۹۸۵ هم اعلام شده بود. لذا پیشنهاد جدیدی نیست اما آنها بودند که استقبال نکردند. راه گفت‌وگو و امنیت منطقه باز است و در گفت‌وگوی جمهوری اسلامی ایران برای همسایگان بسته نیست». ظریف درباره تماس ولیعهد سعودی هم گفت: «بنده از تماس خبر ندارم. از درون ولیعهد سعودی خبر ندارم. آماده‌ایم وضعیت در منطقه تغییر کند. بمباران مردم یمن متوقف شود». او ادامه داد: «... ما بارها بر آمادگی خود برای مذاکره با کشورهای همسایه و منطقه تأکید کرده‌ایم. سفره مذاکره برای گفت‌وگو با کشورهای منطقه از جمله امارات و عربستان باز است و هرگاه آنها تمایل داشته باشند که در سیاست‌های خود اصلاحاتی ایجاد کنند و مذاکره را بر درگیری ارجح بدانند و آن را انتخاب کنند، ما از این موضوع استقبال می‌کنیم... گفت‌وگویی بین مسئولان حج دو کشور ایران و عربستان صورت گرفته است. من از نحوه میزبانی مردم عربستان از مردم ایران، تشکر می‌کنم و امیدوارم که این گفت‌وگوها نتایجی فراتر از حج داشته باشد و اگر چنین اتفاقی بیفتد ما از این موضوع استقبال می‌کنیم». ‌ شر ضروری بود او درباره اینکه اعلام کرده بود اگر به سه، چهار سال قبل برگردد باز هم برجام را امضا می‌کند، گفت: این حرف به خاطر این بود که در برجام آمریکا یک عضو ضروری یک شر ضروری بود و ما باید مذاکره می‌کردیم، اگر کسی اعتماد کرده بود برجام دو صفحه می‌شد اما برجام ۱۵۰ صفحه شد. به دلیل اینکه ما اعتماد نداشتیم. ماده ۳۶ را قرار دادیم به گونه‌ای که طرف مقابل نتواند قطع‌نامه‌ها را برگرداند. لذا هیچ راه قانونی برای برگشت وجود ندارد. اقدامات قانونی ایران در راستای اقداماتی است که پیش‌بینی شده بود. اینکه می‌گویند برجام کلاه بزرگی برای مردم ایران بود، اکنون معلوم شده که چه کسی این کلاه را داشت و از برجام خارج شد. جمهوری اسلامی ایران در برجام نفع استراتژیک داشت و توانست قطع‌نامه‌ها را لغو کند». ظریف این پاسخ را به پرسش خبرنگار کیهان داد و گفت نمی‌خواهم بگویم قطع‌نامه‌هایی که در دوران دولت مورد حمایت روزنامه شما علیه ایران صادر شد. ‌ اگر به ۱۰ سال دیگر هم برگردم برجام را امضا می‌کنم وزیر خارجه کشورمان تأکید کرد: «بنده اگر به ۱۰ سال دیگر هم برگردم برجام را امضا می‌کنم. برجام سند افتخار مردم ایران بود. با پشتوانه رهبری برجام را امضا کردم، با مقاومت برجام را امضا کردم، لذا برجام با پشتوانه مقاومت امضا شد. برخی دوستان ما نخواستند ببینند. امیدوارم یک روزی ببینند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.